Ngày 14-10-1955, Đại sứ Reinhardt từ Sài Gòn gửi Điện văn 1672 về Washington để trả lời Điện văn 1192, ngày 06-10-1955 của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ. Đầu văn bản ghi rõ: “Ref: Deptel sent Saigon 1192” — tức là tham chiếu Điện văn 1192 ngày 06-10-1955 của Bộ Ngoại giao.
Chú ý Điện văn viết: “It is highly doubtful, however, that Diem supporters would command a majority in South Vietnam today in completely free direct elections for an Assembly. Diem would presumably fare better in center. As stated above, however, we believe Diem can be counted on to proceed cautiously, and to see to it that Assembly if and when created contains comfortable govt majority.”
Dịch: “Tuy nhiên, rất đáng nghi ngờ rằng những người ủng hộ Diệm hiện nay có thể giành được đa số tại miền Nam Việt Nam trong một cuộc bầu cử Quốc hội trực tiếp và hoàn toàn tự do. Có lẽ Diệm sẽ đạt kết quả tốt hơn tại miền Trung. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, chúng tôi tin rằng có thể trông cậy Diệm sẽ tiến hành một cách thận trọng và bảo đảm rằng Quốc hội, nếu và khi được thành lập, sẽ có một đa số thuận lợi cho Chính phủ.”
Nói bình dân dễ hiểu: ... Nếu có một cuộc bầu cử Quốc hội trực tiếp và hoàn toàn tự do ở miền Nam Việt Nam, Reinhardt nghi ngờ phe ủng hộ ông Diệm có thể không giành được đa số trong Quốc hội.
Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d266?
GPT DỊCH
Quan hệ đối ngoại của Hoa Kỳ, 1955–1957, Việt Nam, Tập I
266. Điện văn của Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam (Reinhardt)
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Sài Gòn, ngày 14 tháng 10 năm 1955 – 6 giờ chiều
Điện văn 1672. Tham chiếu: Điện văn Bộ Ngoại giao gửi
Sài Gòn số 1192, Paris số 1314.
1.
Chúng tôi hoàn toàn chia sẻ mối quan ngại của Bộ Ngoại giao
rằng quyền lực trung ương của Chính phủ Diệm không nên bị suy yếu bởi việc
thành lập quá sớm một Quốc hội khó kiểm soát.
Tuy nhiên, chúng tôi tin rằng có thể trông cậy Chính phủ Diệm
sẽ không để tình trạng như vậy xảy ra; và mối nguy lớn hơn là, một khi Chính
phủ đã xây dựng được sự lãnh đạo hành pháp ổn định, họ có thể trì hoãn việc mở
rộng nền tảng dân chủ của Chính phủ quá thời điểm mà việc đó vừa khả thi vừa
đáng mong muốn.
Thủ tục và thời biểu tối ưu rõ ràng phụ thuộc vào một số yếu
tố có thể thay đổi, nhiều yếu tố trong số đó chúng ta không thể hy vọng tác động
được, và một số hiện vẫn chưa được biết đầy đủ.
2.
Việc đánh giá khi nào cuộc bầu cử Quốc hội có thể và nên được
tổ chức phụ thuộc vào hình thức bầu cử — điều vẫn chưa được quyết định;
bằng chứng về khả năng tổ chức bầu cử của Chính phủ — điều vẫn chưa được
chứng minh; và dấu hiệu về khuynh hướng chung của cử tri — điều cho đến
nay vẫn chưa rõ ràng.
3.
Chương trình hiện tại của Chính phủ có ưu điểm là tiến
hành từng giai đoạn, từ bước an toàn nhất đến bước rủi ro nhất, nhờ đó việc
thực hiện các bước tiếp theo có thể căn cứ vào kết quả của những bước trước.
Có thể giả định rằng quyết định của Chính phủ về cả thời điểm
lẫn hình thức bầu cử Quốc hội sẽ tùy thuộc vào:
(a) kết quả của các cuộc trưng cầu dân ý và các cuộc bầu cử
cấp xã và thành phố;
(b) tiến triển trong việc xây dựng một tổ chức đảng hữu hiệu
với những ứng cử viên thích hợp; và
(c) tình hình chính trị chung vào thời điểm đó, bao gồm những
áp lực trong nước và ngoài nước đòi hỏi tổ chức các cuộc bầu cử như vậy.
4.
Phương thức thực tế để thành lập Quốc hội — việc lựa chọn
phương thức nào sẽ tùy thuộc vào những yếu tố được đề cập tại đoạn 3 — có thể
dao động từ việc thực sự tổ chức bầu cử trực tiếp, cho đến một phương án
cực đoan là chỉ định một Quốc hội rồi đưa Quốc hội ấy ra xác nhận bằng một
cuộc trưng cầu dân ý thứ ba.
Kế hoạch tổ chức bầu cử trực tiếp vào tháng 12 có vẻ rất thiếu
thực tế vì:
(a) cần có thời gian để chuẩn bị các thủ tục và cơ chế bầu cử,
kể cả việc sàng lọc ứng cử viên, trong khi Chính phủ thiếu kinh nghiệm
trong lĩnh vực này;
(b) tổ chức hiện tại của các đảng thuộc Chính phủ chưa đủ khả
năng tiến hành vận động tranh cử và đưa ra những ứng cử viên thích hợp; và
(c) tình hình an ninh không ổn định vẫn còn tồn tại tại một
số khu vực ở miền Nam và miền Trung.
Chúng tôi tin rằng nếu tổ chức bầu cử trực tiếp, cuộc
bầu cử sẽ bị hoãn đến sau tháng 12; còn nếu vẫn giữ thời biểu ban đầu, thì sẽ
phải sử dụng một thủ tục nào đó khác với bầu cử trực tiếp.
Tùy thuộc vào những bằng chứng sẽ xuất hiện trong những tuần
tới, chúng tôi tiếp tục cho rằng bầu cử gián tiếp phù hợp nhất với tình hình
chung, và đây cũng là giải pháp có nhiều khả năng cuối cùng sẽ được áp dụng.
5.
Một Quốc hội sẽ có tính chất như thế nào nếu bầu cử được tổ
chức vào bất kỳ thời điểm cụ thể nào, tất nhiên, phụ thuộc vào những yếu tố đã
đề cập tại đoạn 2 và mức độ kiểm soát đối với cuộc bầu cử — nghĩa là việc
sàng lọc ứng cử viên và cử tri, đe dọa phe đối lập, mức độ tự do vận động tranh
cử, v.v.
Như Bộ Ngoại giao đã biết, bất kỳ sự ước tính nào về tương quan sức mạnh thực tế giữa các đảng phái và các nhóm tại miền Nam tự do hiện nay đều mang tính suy đoán rất cao, vì trước đây chưa từng có sự biểu đạt tự do nào về ý chí của dân chúng, và hiện nay cũng không có bất kỳ phương tiện hợp pháp nào để những thành phần chống Diệm bày tỏ quan điểm của họ.
Tuy nhiên, rất đáng nghi ngờ rằng những người ủng hộ Diệm hiện nay có thể giành được đa số tại miền Nam Việt Nam trong một cuộc bầu cử Quốc hội trực tiếp và hoàn toàn tự do. Có lẽ Diệm sẽ đạt kết quả tốt hơn tại miền Trung. Tuy nhiên, như đã nói ở trên, chúng tôi tin rằng có thể trông cậy Diệm sẽ tiến hành một cách thận trọng và bảo đảm rằng Quốc hội, nếu và khi được thành lập, sẽ có một đa số thuận lợi cho Chính phủ.”
Tuy nhiên, như đã nói ở trên, chúng tôi tin rằng có thể
trông cậy Diệm sẽ tiến hành một cách thận trọng và bảo đảm rằng Quốc hội, nếu
và khi được thành lập, sẽ có một đa số thuận lợi cho Chính phủ.
Cao Đài đã cho biết họ muốn trở thành trung tâm của một
phe đối lập hợp pháp chống Diệm trong Quốc hội, để những thành phần chống Cộng
nhưng chống Diệm khác có thể tập hợp xung quanh.
Bản thân Diệm đã bày tỏ sự ưa thích đối với việc hình thành hệ
thống hai đảng tương tự mô hình Hoa Kỳ, thay vì có quá nhiều đảng phái theo
kiểu Pháp.
Liệu Diệm có bao giờ cho phép thành lập một phe đối lập theo
kiểu mà Cao Đài dự kiến hay không là điều đáng nghi vấn. Ít nhất, điều đó chắc
chắn sẽ phụ thuộc vào việc ông ta tin rằng đa số của chính mình sẽ đủ lớn.
Reinhardt
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/10–1455.
Phân loại: Secret (Mật). Điện văn được chuyển tiếp tới Paris để biết.
2. Điện văn Bộ Ngoại giao số 1192 ngày 06-10-1955
là Tài liệu 264.
Hết nguyên văn
14-10-1955 – Điện văn 1672, Đại sứ Reinhardt tại Sài Gòn
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, trả lời Điện văn 1192 ngày 06-10-1955.
Tóm lược: Reinhardt đồng ý rằng không nên để quyền lực
trung ương của Chính phủ Diệm bị suy yếu bởi việc thành lập quá sớm một Quốc hội
khó kiểm soát. Tuy nhiên, ông cho rằng nguy cơ lớn hơn là sau khi đã xây dựng
được một hành pháp ổn định, Chính phủ có thể trì hoãn việc mở rộng nền tảng
dân chủ quá thời điểm mà việc đó đã khả thi và cần thiết.
Theo Reinhardt, chương trình của Chính phủ có ưu điểm là tiến
hành từng bước, từ ít rủi ro đến nhiều rủi ro. Việc thành lập Quốc hội phụ thuộc
vào kết quả các cuộc trưng cầu và bầu cử địa phương, việc xây dựng tổ chức đảng
và tình hình chính trị. Ông cho rằng bầu cử trực tiếp vào tháng 12-1955 không
thực tế và bầu cử gián tiếp có vẻ phù hợp hơn.
Về tương quan chính trị, Reinhardt nhận định rằng rất
đáng nghi ngờ những người ủng hộ Diệm có thể giành đa số tại miền Nam nếu tổ chức
một cuộc bầu cử Quốc hội trực tiếp và hoàn toàn tự do; đồng thời cho rằng
Diệm sẽ tìm cách bảo đảm Quốc hội có một đa số thuận lợi cho Chính phủ.
Reinhardt cũng báo cáo rằng Cao Đài muốn trở thành trung
tâm của một phe đối lập hợp pháp chống Diệm trong Quốc hội, để các thành phần
chống Cộng nhưng chống Diệm khác có thể tập hợp. Ông đặt nghi vấn liệu Diệm có
cho phép hình thành một phe đối lập như vậy hay không.