Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d149?
GPT DỊCH
Tài liệu 149. Ngoại trưởng Dulles cảnh báo Pháp và Bảo Đại:
Hoa Kỳ không tiếp tục viện trợ cho một chính phủ chắc chắn thất bại
Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa Kỳ tại
Pháp.
Washington, ngày
28-4-1955, lúc 9 giờ 37 phút tối.
Điện văn số 3849.
Tham chiếu điện văn số 3828 của Bộ Ngoại giao gửi Paris, được
chuyển tiếp đến Sài Gòn với số 4756, và điện văn số 3837 của Bộ Ngoại giao gửi
Paris, được chuyển tiếp đến Sài Gòn với số 4766.
1. Chỉ thị về việc trao đổi với Chính phủ Pháp
Đại sứ cần thực hiện đoạn 7a của điện văn số 3828 gửi Paris,
được chuyển tiếp đến Sài Gòn với số 4756.
Cuối ngày hôm nay, Ngoại trưởng đã gặp Đại sứ Pháp và trao đổi
với ông theo những nội dung sau:
Tình hình tại Việt Nam đang gây lo ngại và thất vọng. Một số
người đã đi đến kết luận rằng tình hình ấy xác nhận nhận định rằng mọi nỗ lực
xây dựng một điều gì đó tại Việt Nam đều vô vọng.
Tại Washington, nhiều giới đang hết sức quan ngại và chúng
ta phải xem xét lại các chính sách của mình.
Vấn đề Pháp ủng hộ Chính phủ Diệm là điều quan trọng.
Không có ý chỉ trích Chính phủ Pháp dưới bất cứ hình thức
nào, nhưng thực tế là các quyền lợi và dư luận của người Pháp, đặc biệt tại Sài
Gòn, chưa bao giờ ủng hộ ông Diệm và thường xuyên chống đối ông.
Có thể tình trạng này là điều không tránh khỏi. Tuy nhiên,
năm ngoái Chính phủ Pháp đã đạt được sự thỏa thuận với Hoa Kỳ về việc hết lòng ủng
hộ Chính phủ Diệm, nhằm tập hợp tất cả các lực lượng chống cộng sản chung quanh
chính phủ ấy.
Nếu mặc dù vậy mà kết quả vẫn là tình trạng hiện nay, thì
chúng ta phải nhìn nhận rằng có những trở ngại rất nghiêm trọng đối với sự ủng
hộ ấy, khiến bất cứ chính phủ nào tại Việt Nam cũng không thể thành công.
Chúng tôi cho rằng điều thiết yếu là phải có một lời tuyên bố
thẳng thắn từ phía Pháp, xác nhận rằng họ có thể hết lòng ủng hộ một chính phủ
khác mà không dẫn đến những kết quả tương tự.
Hoặc, nếu sự ủng hộ của Pháp không thể bảo đảm tốt hơn cho một
kết quả khả quan, thì chúng tôi cần phải biết điều đó, bởi vì Hoa Kỳ sẽ rất khó
tiếp tục viện trợ, đặc biệt trước thái độ đã thể hiện rõ của Quốc hội Hoa Kỳ.
Phía Pháp cần hiểu rằng, trong bất cứ trường hợp nào, việc
giành được sự ủng hộ của Quốc hội Hoa Kỳ đối với một sự thay đổi tại Sài Gòn có
lẽ cũng sẽ rất khó khăn.
Tướng Collins bày tỏ quan điểm rằng không một chính phủ nào
tại Việt Nam có hy vọng thành công, trừ khi Chính phủ Pháp và Bảo Đại đưa ra những
bằng chứng rõ ràng, không thể hiểu lầm, về sự ủng hộ hoàn toàn của họ.
Ngoại trưởng chỉ ra tình trạng
phi lý khi người đứng đầu chính phủ lại bị ngăn cản thực hiện các biện pháp chống
lại những lực lượng nổi loạn đang nắm quyền kiểm soát cảnh sát.
Mỗi lần ông ấy tìm cách hành động
thì đều bị buộc phải lùi bước, trong khi Bình Xuyên lại không bị buộc phải lùi
bước.
Cả Ngoại trưởng lẫn Tướng Collins đều nhấn mạnh rằng, trừ
khi Bảo Đại thực hiện những biện pháp thích đáng để tước quyền kiểm soát cảnh
sát khỏi tay Bình Xuyên và bảo đảm việc sáp nhập các giáo phái vào cơ cấu quốc
gia, thì bất cứ chính phủ nào tại Việt Nam cũng sẽ chịu chung số phận như Chính
phủ Diệm.
Ngoại trưởng cho biết Collins sẽ trở lại Sài Gòn vào sáng thứ
Sáu, ngày 29-4, và sẽ lập tức liên lạc với Tướng Ely.
Ngoại trưởng cũng nhấn mạnh rằng Bảo Đại không nên quyết định
dứt khoát bất cứ hành động nào trước khi Ely và Collins có cơ hội cùng nhau xem
xét lại tình hình.
Theo lịch trình, Collins sẽ đến Sài Gòn vào thứ Hai, ngày
2-5.
2. Những điểm cần trình bày trực tiếp với nhà chức trách
Pháp, không được trao bằng văn bản
Để giải thích thêm nội dung đoạn trên và điện văn tham chiếu,
Đại sứ có thể trình bày bằng lời với nhà chức trách Pháp những điểm sau đây,
nhưng không được trao bằng văn bản:
“Cuộc khủng hoảng hiện nay đã buộc
Hoa Kỳ phải xem xét lại chính sách căn bản của mình đối với Việt Nam.
Theo nhận định của chúng tôi, ngay cả khi được Hoa Kỳ ủng hộ
hoàn toàn, không một chính phủ nào tại Việt Nam có thể thành công nếu không có
được:
- Sự ủng hộ của những người Việt Nam theo chủ nghĩa quốc gia;
- Sự ủng
hộ rõ ràng, không mập mờ của Pháp;
- Sự ủng
hộ hoàn toàn của Bảo Đại.
Trong hơn sáu tháng qua, Hoa Kỳ đã trung thành và tích cực ủng
hộ chính phủ hiện nay do ông Diệm lãnh đạo.
Chúng tôi hoàn toàn nhận thức được
những yếu kém của ông về mặt điều hành và cá nhân, vốn đã góp phần gây ra cuộc
khủng hoảng hiện nay.
Tuy nhiên, chúng tôi tin chắc rằng không một chính phủ nào
có thể tránh được cuộc khủng hoảng hiện nay nếu chỉ nhận được sự ủng hộ một phần
từ Chính phủ Pháp và Bảo Đại.
Chúng tôi không có ý định tìm cách ngăn chặn hành động mà Bảo
Đại đang dự định thực hiện, cũng không có ý định can thiệp bằng cách nào khác
vào tình hình hiện nay. Nhưng chúng tôi muốn phía Pháp và Bảo Đại không có bất
cứ nghi ngờ nào về thái độ của chúng tôi.
Hoa Kỳ không quan tâm đến việc tiếp tục tìm cách viện trợ
cho Việt Nam trong những điều kiện mập mờ hiện nay.
Chúng tôi sẽ không tiếp tục đặt uy tín của mình vào cuộc và
cung cấp các nguồn lực cho một công cuộc chắc chắn sẽ thất bại.
Vì vậy, để nhận được sự ủng hộ của Hoa Kỳ, bất cứ chính phủ
nào trong tương lai tại Việt Nam, dù có ông Diệm tham gia hay không, đều phải
được bảo đảm rõ ràng những điều kiện sau đây:
1. Sự ủng hộ hoàn toàn và vô điều
kiện của Pháp, qua đó xóa bỏ mọi sự mập mờ liên quan đến Bắc Việt Nam.
2. Bảo Đại phải bảo đảm rằng chính phủ hợp pháp có đầy đủ thẩm
quyền, bao gồm quyền kiểm soát cảnh sát và các lực lượng quân sự của Việt Nam.
3. Bảo Đại và người Pháp phải hết lòng trợ giúp bằng mọi
phương tiện sẵn có để đưa các giáo phái hòa nhập vào đời sống bình thường của
Việt Nam, tước bỏ quyền lực phong kiến và quyền kiểm soát lãnh thổ của họ, đồng
thời sáp nhập các lực lượng quân đội riêng của họ vào quân đội quốc gia.”
Dulles
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2855. Tài liệu tối mật; điện văn yêu cầu hành động khẩn cấp; hạn chế
phân phối. Do Young soạn thảo và đã được Dulles chấp thuận về nội dung chính.
Điện văn được chuyển tiếp đến Sài Gòn để thông báo, theo diện khẩn cấp.
2. Xem Tài
liệu 140.
3. Xem Tài
liệu 144.
4. Ngày 29-4-1955.
Hết nguyên văn
Tóm lược ngắn gọn tài liệu
149
Ngày 28-4-1955, Ngoại trưởng Dulles chỉ thị Đại sứ Hoa Kỳ tại
Pháp trình bày rõ lập trường của Washington về cuộc khủng hoảng chính trị tại
Sài Gòn.
1. Về Ngô Đình Diệm: Hoa Kỳ nhìn nhận những yếu kém trong điều
hành và cá nhân của Diệm, nhưng cho rằng sự thiếu ủng hộ hoàn toàn của Pháp và
Bảo Đại cũng góp phần gây ra cuộc khủng hoảng.
2. Về điều kiện thành công: Washington xác định ba yếu tố
thiết yếu đối với bất cứ chính phủ nào tại Việt Nam: sự ủng hộ của người Việt
Nam quốc gia, của Pháp và của Bảo Đại.
3. Về Bình Xuyên và các giáo phái: Hoa Kỳ yêu cầu Bảo Đại bảo
đảm chính phủ hợp pháp nắm quyền kiểm soát cảnh sát và quân đội; đồng thời Pháp
và Bảo Đại phải giúp giải thể quyền lực riêng của các giáo phái, sáp nhập quân
đội riêng vào Quân đội Quốc gia.
4. Về khả năng thay Diệm: Hoa Kỳ không chủ trương ngăn cản Bảo
Đại thay đổi chính phủ, nhưng yêu cầu ông chưa quyết định dứt khoát trước khi
Collins và Ely cùng xem xét tình hình.
5. Về viện trợ Hoa Kỳ: Dulles cảnh báo rằng Hoa Kỳ sẽ không
tiếp tục bỏ uy tín và nguồn lực vào một công cuộc chắc chắn thất bại.
Điểm chính: Tài liệu 149 cho thấy Hoa Kỳ không còn đặt điều
kiện phải duy trì cá nhân Ngô Đình Diệm. Washington chuyển trọng tâm sang việc
đòi hỏi Pháp và Bảo Đại bảo đảm các điều kiện chính trị, quân sự cần thiết để bất
cứ chính phủ nào tại Việt Nam cũng có thể hoạt động hữu hiệu.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I, Tài liệu 149.