Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d158?
GPT DỊCH
Tài liệu 158. Đại diện Hoa Kỳ Kidder nhận định Pháp thiên
về Bình Xuyên và đề nghị xét lại vai trò của Tướng Ely tại Việt Nam
Điện văn của Đại biện lâm thời Hoa Kỳ tại Việt Nam (Kidder)
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
Sài Gòn, ngày 30 tháng
4 năm 1955, lúc nửa đêm.
Điện văn số 4953.
I. Bản dịch đầy đủ
1.
Như đã báo cáo trong Phần III, đoạn 1 của điện văn Đại sứ
quán số 4926, chuyển tiếp Paris số 1270, hiện nay giữa Diệm và Ely không còn bất
cứ điểm chung nào để có thể hiểu nhau.
Ely đã không gặp Diệm hoặc bất cứ bộ trưởng nào của ông kể từ
ngày 15 tháng 4, mà chỉ sử dụng Wintrebert làm người trung gian.
Ely nói rằng một trong những lý do là sự hiện diện của ông đối
với Diệm chẳng khác nào tấm vải đỏ trước mặt con bò tót.
2.
Vì lo ngại đổ máu tại Sài Gòn – Chợ Lớn và muốn bảo vệ tính
mạng cùng tài sản của người Pháp, phía Pháp đã sử dụng mọi ảnh hưởng của mình để
ngăn Diệm thực hiện bất cứ hành động nào có thể dẫn đến bạo lực từ phía Bình
Xuyên và mặt trận các giáo phái. Điều này có thể hiểu được.
Tuy nhiên, thực tế ấy, cộng với quyết định rút lại sự ủng hộ
đối với Diệm, đã đưa phía Pháp đến một vị thế mà sự trung lập của họ có thể được
mô tả một cách công bằng là có lợi cho Bình Xuyên, lực lượng mà chúng tôi xem
là nổi loạn chống lại chính phủ hợp pháp.
Phía Pháp đã cản trở phản ứng của Quân đội Quốc gia trước cuộc
tấn công của Bình Xuyên ngày 29 tháng 3.
Mặc dù trong biến cố hiện nay họ không có hành động tương tự,
nhưng họ có khuynh hướng quy phần lớn, nếu không phải toàn bộ, trách nhiệm cho
Diệm, đồng thời tiếp tục xem cuộc đấu tranh này là cuộc xung đột giữa hai bên
có địa vị ngang nhau.
3.
Đây là sự khác biệt căn bản về quan điểm giữa Ely và tôi.
4.
Từ trước đến nay, chúng tôi tại đây luôn ủng hộ và thực hiện
chính sách hợp tác chặt chẽ với Ely để hỗ trợ chính phủ Diệm, vì tin rằng điều
đó là cần thiết nếu muốn cứu vãn Việt Nam Tự Do.
Việc thực hiện chính sách ấy trong hoàn cảnh hiện nay, khi tồn
tại sự bất đồng căn bản về quan điểm, đồng thời phải duy trì quan hệ tốt đẹp nhất
có thể với Ely trong lúc chờ Collins trở lại, đã quyết định cách hành động của
tôi trong vài ngày qua.
Tôi không hề che giấu với Ely rằng tôi bất đồng với ông,
nhưng tôi cho rằng nên tránh những cuộc tranh luận kéo dài về các vấn đề này.
Dựa trên niềm tin của chính mình, tôi đã nhấn mạnh với Diệm
tính chất nghiêm trọng của những hành động mà ông dự định thực hiện khi chống lại
Bảo Đại, cũng như việc toàn bộ trách nhiệm sẽ đặt lên vai ông.
Tôi không sẵn lòng tham gia cùng Ely trong một cuộc tiếp xúc
chung với Diệm để yêu cầu ngừng bắn. Đại sứ Anh Stephenson cũng không sẵn lòng
làm như vậy.
Ngày 29 tháng 4, Ely đề nghị Stephenson và tôi đưa ra thông
cáo báo chí sau đây:
“Vào cuối buổi sáng và đầu buổi chiều, Đại biện lâm thời Hoa
Kỳ, Đại sứ Anh và sau cùng là đại diện của Tướng Ely đã đến gặp Tổng thống Ngô
Đình Diệm để thông báo với ông về mong muốn chung của ba chính phủ rằng phải chấm
dứt tình trạng đổ máu, phù hợp với chỉ thị của Quốc trưởng.
Trong cùng cuộc tiếp xúc chính thức ấy, họ đã thông báo với
Tổng thống Diệm rằng họ hy vọng nhiệm vụ mà Hoàng thượng Bảo Đại giao phó cho
Tướng Ely sẽ giúp nhanh chóng tái lập trật tự.”
5.
Stephenson và tôi tuyên bố rằng chúng tôi không thể đồng ý
công bố một thông cáo như vậy.
Tôi chỉ ra rằng thông cáo ấy không đúng sự thật đối với những
hành động mà tôi đã thực hiện hoặc dự định thực hiện.
6.
Mặc dù hoàn toàn ghi nhận sự hợp tác trung thành của Ely
trong quá khứ và sự cần thiết phải tiếp tục hợp tác chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và
Pháp, tôi tin rằng chúng ta phải xem xét lại lập trường của mình đối với chính
Ely, dưới ánh sáng những diễn biến gần đây.
Tôi không nghĩ mình phóng đại khi nói rằng, nếu Diệm tiếp tục
được giữ chức Thủ tướng, thì sự hữu ích của Ely đối với Pháp tại Việt Nam, và
gián tiếp đối với chúng ta, sẽ bị tổn hại nghiêm trọng, nếu không muốn nói là
chấm dứt hoàn toàn, bởi phản ứng chống Diệm quá sâu sắc của ông.
Dù đúng hay sai, Diệm và nhiều người Việt Nam khác cho rằng
lá cờ Pháp đã được đóng đinh lên cột buồm của Bình Xuyên.
Yếu tố này có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng cho ảnh hưởng
và vị thế của Pháp tại Việt Nam Tự Do trong tương lai.
Kidder
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–3055. Mật (Secret). Được chuyển tiếp đến Paris để thông báo.
2. Xem Tài
liệu 152.
Hết nguyên văn
II. Tóm tắt tài liệu 158
Ngày 30-4-1955, Đại biện Hoa Kỳ Kidder báo cáo về sự bất đồng
căn bản giữa ông và Tướng Ely trong cách nhìn nhận cuộc xung đột giữa chính phủ
Ngô Đình Diệm và Bình Xuyên.
1. Quan hệ giữa Diệm và Ely đã đổ vỡ.
Từ ngày 15-4, Ely không còn trực tiếp gặp Diệm hoặc các bộ
trưởng của Diệm. Hai bên phải liên lạc qua trung gian và không còn tìm được tiếng
nói chung.
2. Kidder nhận định lập trường trung lập của Pháp có lợi cho
Bình Xuyên.
Theo Kidder, Pháp muốn tránh đổ máu và bảo vệ quyền lợi của
người Pháp, nhưng việc hạn chế hành động của Diệm và rút lại sự ủng hộ đối với
ông đã khiến lập trường của Pháp trên thực tế có lợi cho Bình Xuyên.
Kidder xem Bình Xuyên là lực lượng nổi loạn chống chính phủ
hợp pháp, trong khi phía Pháp vẫn đối xử với hai bên như những lực lượng ngang
hàng.
3. Kidder và Đại sứ Anh từ chối tham gia gây sức ép chung với
Diệm.
Ely muốn Hoa Kỳ, Anh và Pháp cùng đưa ra thông cáo yêu cầu
Diệm chấm dứt giao tranh. Kidder và Stephenson không đồng ý vì nội dung thông
cáo không phản ánh đúng những gì họ đã làm.
4. Kidder vẫn cảnh báo Diệm về trách nhiệm khi chống lệnh Bảo
Đại.
Mặc dù bất đồng với Ely, Kidder không hoàn toàn tán thành mọi
hành động của Diệm. Ông đã cảnh báo Diệm rằng việc chống lại Bảo Đại là rất
nghiêm trọng và Diệm phải chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
5. Kidder đề nghị xem xét lại vai trò của Ely.
Kidder nhận định rằng sự chống đối Diệm quá sâu sắc của Ely
có thể khiến ông không còn hữu ích trong vai trò đại diện cho Pháp tại Việt
Nam, đặc biệt nếu Diệm tiếp tục làm Thủ tướng.
III. Hai điểm nổi bật
Thứ nhất – Về tính hợp pháp: Kidder phân biệt chính phủ Diệm
với Bình Xuyên. Ông xem Diệm là người đứng đầu chính phủ hợp pháp, còn Bình
Xuyên là lực lượng nổi loạn. Đây là cơ sở cho sự bất đồng căn bản giữa Kidder
và Ely.
Thứ hai – Về vị thế của Pháp: Kidder ghi nhận rằng Diệm và
nhiều người Việt Nam cho rằng Pháp đứng về phía Bình Xuyên. Ông cảnh báo nhận
thức ấy có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến ảnh hưởng của Pháp tại Việt Nam.
Cần phân biệt: Kidder không khẳng định trong điện văn rằng
Pháp chính thức liên minh với Bình Xuyên. Ông nhận định chính sách trung lập của
Pháp trên thực tế có lợi cho Bình Xuyên, đồng thời ghi nhận cách nhìn của Diệm
và nhiều người Việt Nam về phía Pháp.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I – Tài liệu 158.