Trang

▼

Thứ Bảy, 3 tháng 10, 2026

6703. 09HS. 29-11-1955: Báo cáo của Đại sứ quán Hoa Kỳ về cuộc trưng cầu dân ý Diệm – Bảo Đại ngày 23-10-1955.

Ngày 23-10-1955 bỏ phiếu: Trưng cầu dân ý giữa Bảo Đại và Ngô Đình Diệm.

Ngày 15-05-1955: Đại tướng J. Lawton Collins chấm dứt nhiệm vụ Đại diện Đặc biệt của Tổng thống Dwight D. Eisenhower tại Quốc Gia Việt Nam.

Ngày 23-10-1955 Thủ tướng Quốc gia Việt Nam Ngô Đình Diệm tổ chức bỏ phiếu Trưng cầu dân ý giữa Bảo Đại và Ngô Đình Diệm. 

29-11-1955: Allen Taylor, viên chức chính trị Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Sài Gòn, soạn Công văn số 146 dưới danh nghĩa Đại sứ G. Frederick Reinhardt, gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ; Daniel V. Anderson, Tham tán Đại sứ quán, ký thay mặt Đại sứ.

Nội dung: Báo cáo về cuộc trưng cầu dân ý ngày 23-10-1955, gồm chiến dịch chống Bảo Đại của Chính phủ, cách thức tiến hành bỏ phiếu, kết quả và những nhận định có thể rút ra từ kết quả.

09HS


Link nguyên văn. 

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d278?

GPT DỊCH


Foreign Relations of the United States, 1955–1957, Vietnam, Volume I

278. Công văn của Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam (Reinhardt) gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ

Số 146

Sài Gòn, ngày 29 tháng 11 năm 1955

CHỦ ĐỀ

Cuộc trưng cầu dân ý Diệm–Bảo Đại


Tóm lược

Cuộc trưng cầu dân ý Diệm–Bảo Đại ngày 23 tháng 10 năm 1955 đã là đề tài của nhiều báo cáo trước đây của Đại sứ quán. Mục đích của công văn này là hoàn tất câu chuyện bằng cách cung cấp thêm những chi tiết về chiến dịch chống Bảo Đại của Chính phủ, mô tả việc tiến hành bỏ phiếu trên thực tế, và nêu ra một số kết luận có thể rút ra từ kết quả.

Sự chuẩn bị của Chính phủ cho cuộc trưng cầu dân ý

Bộ Nội vụ và Bộ Thông tin giữ vai trò chính trong việc chuẩn bị cho dân chúng tại miền Nam tự do tham gia cuộc trưng cầu dân ý.

Một Ủy ban Trưng cầu dân ý, do đại diện của hai bộ này lãnh đạo và gồm một số tổ chức chính trị, phụ trách toàn bộ các hoạt động thông tin và tuyên truyền.

Các tổ chức chính trị tham gia ủy ban gồm những tổ chức ủng hộ Chính phủ như Hội Công chức Cách mạng Quốc gia, Phong trào Cách mạng Quốc gia, Hội Phục hưng Quốc gia (Cao Đài) và Phong trào Tranh đấu cho Tự do.

Ủy ban tiến hành những hoạt động sau:

  1. Vào các ngày 16, 22 và 23 tháng 10, phái cán bộ đến hầu như từng nhà tại Sài Gòn, Chợ Lớn và tất cả các thành phố chính khác để thúc giục dân chúng nhất định phải đi bỏ phiếu và, dĩ nhiên, bỏ phiếu cho Diệm;
  2. Tổ chức các cuộc họp tại làng xã và những vùng nông thôn xa xôi để giải thích cho dân chúng về cuộc trưng cầu dân ý;
  3. Phái các xe phát thanh và các toán làm phim đến nhiều vùng nông thôn để chiếu phim hướng dẫn thủ tục bầu cử;
  4. Trong ngày bỏ phiếu, phái các nhóm bỏ phiếu lưu động đến những vùng xa xôi và các bệnh viện;
  5. Sắp xếp thay đổi giờ chạy của xe lửa khi cần thiết vào ngày 23 tháng 10 để hành khách có thời gian đi bỏ phiếu.

[Trang 590]

Một chiến dịch tuyên truyền và giáo dục hết sức mạnh mẽ được tiến hành tại Sài Gòn và các thành phố khác với hai mục tiêu: khơi dậy lòng căm ghét Bảo Đại và thúc giục tất cả công dân đi bỏ phiếu.

Đài phát thanh của Chính phủ dành nhiều giờ phát sóng mỗi ngày cho cuộc trưng cầu dân ý; các xe phát thanh chạy khắp đường phố, phát nội dung tuyên truyền cho Diệm và kêu gọi dân chúng đi bỏ phiếu; hàng triệu truyền đơn, tập sách nhỏ, áp-phích và băng-rôn phủ kín các bức tường, tòa nhà, xe taxi và xe buýt; những hình nộm Bảo Đại được treo tại hầu như mọi góc phố và quảng trường công cộng.

Hình nộm phổ biến nhất biếm họa Bảo Đại mang một túi tiền trên vai, cầm một bộ bài trong tay và có những hình phụ nữ khỏa thân trong túi áo.

Tại quảng trường trước chợ trung tâm, ngay giữa Sài Gòn, người ta dựng một hình nộm Bảo Đại khổng lồ cao 20 feet [khoảng 6 mét], mô tả ông mặc hoàng bào màu vàng, một tay cầm túi tiền và những lá bài, tay kia cầm một long trượng bị gãy, với một phụ nữ ngồi trên đầu gối ông. Phía sau là hình một người Việt Nam, tượng trưng cho dân chúng bình thường, đang dùng một cây sào dài đập phá ngai vàng của Bảo Đại.

Các áp-phích và truyền đơn phủ khắp các trung tâm dân cư tại miền Nam tự do gồm hai loại — loại nhằm hướng dẫn dân chúng cách bỏ phiếu và loại nhằm kích động họ chống lại Bảo Đại.

Một áp-phích được thực hiện rất tốt, dùng những hình vẽ dễ hiểu để mô tả từng bước trong thủ tục bỏ phiếu, là ví dụ tiêu biểu nhất của loại thứ nhất.

Số lượng và chủng loại truyền đơn, áp-phích chống Bảo Đại và ủng hộ Diệm hầu như không thể kể hết. Dưới đây là một số khẩu hiệu được lấy mẫu ngẫu nhiên:

  1. Hãy coi chừng ông vua xấu xa Bảo Đại ham mê cờ bạc, đàn bà, rượu, sữa và bơ. Những ai bỏ phiếu cho ông ta là phản bội đất nước.
  2. Bảo Đại, ông vua bù nhìn bán nước.
  3. Phế truất Bảo Đại là cứu Việt Nam.
  4. Bảo Đại, ông chủ của những sòng bạc và nhà chứa.
  5. Bảo Đại, tên đại phản quốc.
  6. Những hình vẽ mô tả Bảo Đại trao bản đồ Việt Nam cho thực dân để đổi lấy hàng triệu đồng bạc; Bảo Đại nhận tiền của Bình Xuyên; Bảo Đại ôm phụ nữ Pháp; Bảo Đại bị một người Pháp giữ bằng dây xích; Bảo Đại đặt chân lên cổ một người Việt Nam.
  7. Nhà cách mạng Ngô Đình Diệm, người anh hùng của nhân dân.
  8. Ngô Đình Diệm, vị cứu tinh của nhân dân.
  9. Hãy bỏ phiếu cho Diệm để xây dựng một xã hội dân chủ.
  10. Ngô Đình Diệm, người cha của tất cả trẻ em.
  11. Không đi bỏ phiếu là một tội đối với Tổ quốc.

Việc tiến hành cuộc trưng cầu dân ý

Việc tiến hành cuộc trưng cầu dân ý được các viên chức của Đại sứ quán Hoa Kỳ, USOM và USIS quan sát tại nhiều nơi trong nước.

Các báo cáo của họ đều nhất trí rằng cuộc trưng cầu dân ý được tiến hành phù hợp với các thủ tục đã được quy định trong tuyên cáo của Chính phủ về phương thức bỏ phiếu.

Đại diện các phái bộ Anh, Pháp và Úc tại Sài Gòn cũng bày tỏ quan điểm tương tự.

[Trang 591]

Tính bí mật của lá phiếu được tôn trọng ở mọi nơi, và không tìm thấy bằng chứng về gian lận hoặc sự đe dọa trực tiếp.

Thủ tục thông thường là người đi bỏ phiếu xuất trình thẻ đăng ký kiểm kê dân số để chứng minh mình đủ điều kiện bỏ phiếu; nhận một lá phiếu và một phong bì; bước vào phòng bỏ phiếu có màn che; bỏ phong bì đã đóng kín vào thùng phiếu; cuối cùng, thẻ đăng ký của người đó được đóng dấu để chứng nhận rằng họ đã bỏ phiếu.

Một số chi tiết bên lề liên quan đến việc bỏ phiếu có thể đáng chú ý:

1) Sáng sớm ngày 23 tháng 10, các nhóm sinh viên đi từ nhà này sang nhà khác tại Sài Gòn để nhắc nhở dân chúng đi bỏ phiếu.

2) Khi các phòng phiếu mở cửa lúc 7 giờ sáng, tại tất cả các nơi bỏ phiếu đều có đông người tụ tập.

Đến 9 giờ sáng, phần lớn các phòng phiếu tại Sài Gòn, do không chuẩn bị cho lượng người đến sớm quá đông, đã tạm thời hết phiếu.

Đến 10 giờ sáng, hai phần ba số phiếu đã được bỏ, mặc dù các phòng phiếu mãi đến 5 giờ chiều mới đóng cửa.

Đại đa số các địa điểm bỏ phiếu được tổ chức có hiệu quả và việc bỏ phiếu được tiến hành nhanh chóng.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, chỉ có một cửa hẹp vừa làm lối vào vừa làm lối ra. Trong những trường hợp này, để tránh chen chúc, nhiều cử tri sau khi bỏ phiếu đã trèo qua cửa sổ để ra ngoài.

3) Lá phiếu có hình của cả Diệm và Bảo Đại, với một đường chấm đứt đoạn ở giữa để cử tri dễ xé tách hai hình.

Tại nhiều phòng phiếu, những người phụ trách đã tách sẵn hai hình rồi trao cả hai hình cùng với một phong bì cho cử tri. Về lý thuyết, việc này nhằm làm cho việc bỏ phiếu được nhanh hơn.

Tuy nhiên, người ta nhận thấy rằng trong mọi trường hợp, người phụ trách đều chú ý đặt hình Diệm ở phía trên khi trao hai hình cho cử tri.

4) Thể lệ bỏ phiếu không đề cập đến việc bỏ phiếu khi vắng mặt.

Một số phòng phiếu đòi hỏi mỗi cử tri phải đích thân có mặt, trong khi những nơi khác lại cho phép một người bỏ phiếu thay cho những người khác, miễn là người ấy có thể xuất trình thẻ đăng ký kiểm kê dân số của họ để chứng minh tư cách cử tri.

5) Sau khi bỏ hình của một ứng viên vào phong bì, hầu như tất cả cử tri chỉ đơn giản vứt hình của ứng viên kia xuống sàn.

Chẳng bao lâu, sàn các phòng phiếu đã phủ dày hàng inch bởi những hình Bảo Đại bị vứt bỏ, mà không thấy hình Diệm nào.

Cảnh tượng này chắc chắn có tác động tâm lý đối với những cử tri còn chưa quyết định.

Tuy nhiên, các viên chức không tìm cách quan sát xem cử tri đã vứt bỏ hình nào, hoặc họ có vứt hình nào hay không.

6) Khi mỗi cử tri bỏ phiếu xong, một huy hiệu được ghim lên vai họ với dòng chữ:

“Tôi đã làm tròn bổn phận công dân.”

Việc này cũng có tác dụng nhắc nhở những người chưa đi bỏ phiếu.

Ý nghĩa của kết quả

Vâng, tôi dịch tiếp toàn bộ phần “Ý nghĩa của kết quả”, giữ sát cách phân biệt của tài liệu giữa kết quả chính thức – nghi vấn – cáo buộc – đánh giá của Đại sứ quán.

Ý nghĩa của kết quả

Kết quả chính thức của cuộc trưng cầu dân ý được Bộ trưởng Nội vụ Bùi Văn Thinh công bố trong một tuyên bố tại Tòa Đô Chánh Sài Gòn vào sáng ngày 26 tháng 10.

Kết quả bỏ phiếu cuối cùng như sau:

  • Diệm: 5.721.735 phiếu (98,2%)
  • Bảo Đại: 63.017 phiếu (1,1%)
  • Phiếu không hợp lệ: 44.155 phiếu (0,7%)
  • Số cử tri đủ điều kiện nhưng không tham gia: 131.395 người (2,2%)

Tuyên bố của Bùi Văn Thinh công bố kết quả được đính kèm công văn này dưới dạng Phụ lục 1.

[Trang 592]

Toàn văn bài diễn văn của Ngô Đình Diệm tại Tòa Đô Chánh Sài Gòn, trong đó ông thừa nhận kết quả cuộc trưng cầu dân ý và tuyên bố Quốc Gia Việt Nam trở thành một nước cộng hòa, được đính kèm dưới dạng Phụ lục 2.

Kết quả của cuộc trưng cầu dân ý khó có thể được đánh giá với bất kỳ mức độ tin cậy nào, bởi những câu hỏi nảy sinh trong suy nghĩ của các quan sát viên vô tư trước số phiếu áp đảo dành cho Diệm, và đặc biệt là trước tỷ lệ cực kỳ cao — 97,8% số cử tri đủ điều kiện đã đi bỏ phiếu.

Người ta đã dự đoán Diệm sẽ thắng lớn, nhưng không ai dự đoán rằng hầu như mọi công dân ở phía nam vĩ tuyến 17 đều sẽ bỏ phiếu cho Diệm.

Xét đến tỷ lệ mù chữ cao, hàng trăm ngôi làng nhỏ không có phương tiện liên lạc, cùng những yếu tố không thể tránh khỏi như thiếu hiểu biết, thờ ơ và bệnh tật, thật khó tin rằng gần 98% số người đủ điều kiện thực sự đã đi bỏ phiếu.

Một số yếu tố khác cũng chống lại khả năng có một tỷ lệ tham gia gần như tuyệt đối như vậy: nhiều lãnh đạo giáo phái chống Chính phủ đã chỉ thị cho tín đồ của họ không tham gia cuộc trưng cầu dân ý; ngoài ra, có thể các cán bộ Việt Minh tại miền Nam — phù hợp với các chương trình phát thanh cộng sản từ Hà Nội — cũng đã tìm cách thuyết phục dân chúng trong những làng nằm dưới ảnh hưởng của họ không đi bỏ phiếu.

Một yếu tố khác làm tăng thêm sự không chắc chắn là các số liệu thống kê tại Việt Nam vốn nổi tiếng là không đáng tin cậy.

Ngay cả những con số của cuộc kiểm kê dân số gần đây — vốn được dùng để xác định tổng số cử tri đủ điều kiện — cũng có thể bị nghi vấn, xét đến tình trạng thiếu an ninh tại một số khu vực trong thời gian tiến hành kiểm kê, sự yếu kém hoặc thiếu vắng quyền lực của Chính phủ tại những vùng khác, và bộ máy hạn chế mà Chính phủ có thể sử dụng để tiến hành cuộc kiểm kê.

Tuy nhiên, hoàn toàn không phải là không thể rằng những kết quả do Chính phủ công bố là gần đúng với thực tế.

Chiến dịch vận động hoàn toàn chỉ diễn ra theo một chiều.

Không cho phép bất kỳ sự ủng hộ nào đối với Bảo Đại hoặc sự chống đối nào đối với Diệm, trong khi Chính phủ tiến hành một chiến dịch tuyên truyền hết sức mạnh mẽ và có hiệu quả ủng hộ Diệm và chống Bảo Đại.

Đã có một sự dâng cao thực sự của lòng tự hào dân tộc khi người dân lần đầu tiên có cơ hội bày tỏ ý chí của mình tại phòng phiếu, đi kèm với mong muốn của từng công dân được tự mình tham gia vào một sự kiện lịch sử bằng cách bỏ lá phiếu của mình.

Một yếu tố khác góp phần làm tăng số người đi bỏ phiếu là nỗi lo sợ phổ biến rằng nếu không đi bỏ phiếu thì sau này có thể gặp khó khăn — rằng một người không thể xuất trình thẻ đăng ký đã được đóng dấu chứng minh mình tham gia cuộc trưng cầu dân ý có thể bị Chính phủ nhắm đến để trả đũa vào một thời điểm nào đó trong tương lai.

Tất cả những yếu tố này chắc chắn đã góp phần tạo nên tỷ lệ cử tri tham gia cực kỳ cao.

[Trang 593]

Các thành phần dân tộc chủ nghĩa chống Diệm, mà tiếng nói mạnh nhất là Đài Đại Việt hoạt động bí mật, không chấp nhận kết quả chính thức của cuộc trưng cầu dân ý do Chính phủ công bố.

Đài Đại Việt đưa ra những cáo buộc gian lận sau đây:

1) Chính phủ cho in phiếu bằng những màu khác nhau — màu đỏ cho Diệm, màu xanh cho Bảo Đại — để các nhân viên của Chính phủ có thể dễ dàng nhận ra một lá phiếu Diệm bị vứt bỏ. Điều này có khuynh hướng gây áp lực đối với những người có thể muốn bỏ phiếu cho Bảo Đại.

2) Những người kiểm phiếu, lẽ ra phải được lựa chọn ngẫu nhiên từ đám đông, thực ra đều là người của Diệm và được chọn bằng những ám hiệu đã sắp xếp trước. Những người này thao túng kết quả bỏ phiếu theo ý muốn.

3) Cảnh sát và nhân viên an ninh được chỉ thị mỗi người bỏ phiếu một trăm lần.

Tất cả những cáo buộc này đều không có chứng cứ hỗ trợ.

Mặc dù trong giới quan sát viên nước ngoài có một sự hoài nghi khá phổ biến về mức độ gần như nhất trí tuyệt đối của cuộc bỏ phiếu, cho đến lúc này vẫn chưa xuất hiện chứng cứ vững chắc nào xác nhận những cáo buộc gian lận.

Nếu giả định rằng những con số bỏ phiếu được công bố là tương đối chính xác, thì dường như cần phải xem xét lại những ước tính trước đây về sức mạnh chính trị của Việt Minh tại miền Nam Việt Nam.

Có thể lập luận rằng Việt Minh cố ý không tìm cách can thiệp vào việc tiến hành cuộc trưng cầu dân ý hoặc làm giảm mức thắng lợi của Diệm, bởi thắng lợi của Diệm đã được xem là điều chắc chắn.

Tuy nhiên, có vẻ hợp lý hơn khi cho rằng các cán bộ Việt Minh tại miền Nam muốn làm suy yếu và làm mất uy tín của Diệm.

Những báo cáo cho rằng Việt Minh vận động cho Bảo Đại chưa được xác nhận, nhưng người ta biết rằng đài phát thanh Việt Minh tại Hà Nội đã nhiều lần kêu gọi dân chúng miền Nam không đi bỏ phiếu, và có thể giả định rằng các cán bộ Việt Minh tại miền Nam cũng đã nỗ lực theo hướng đó.

Trong việc này, họ đã hoàn toàn thất bại, và Diệm bước ra khỏi cuộc trưng cầu dân ý với uy tín được nâng cao và một số phiếu vững chắc, dựa vào đó ông có thể tuyên bố mình nhận được sự hậu thuẫn để thực hiện chính sách chống cộng không khoan nhượng và chương trình đối nội của mình.

Một kết quả khác của cuộc trưng cầu dân ý là Bảo Đại bị chôn vùi hoàn toàn dưới một trận “lở đất” phiếu bầu, đến mức khó có thể thấy bằng cách nào số ít những người còn ủng hộ ông hoặc Việt Minh có thể — hay muốn — sử dụng ông làm cơ sở cho những hoạt động chống Diệm trong tương lai.

Tuy nhiên, không nên cho rằng chiến thắng áp đảo của Diệm trước Bảo Đại là thước đo thực sự về mức độ được ưa chuộng của ông tại Việt Nam.

Cần nhớ rằng, xét trên một phương diện, cuộc trưng cầu dân ý là một sự xuyên tạc các thủ tục dân chủ (a travesty on democratic procedures), bởi lực lượng của Diệm nắm quyền kiểm soát tuyệt đối đối với mọi phương tiện tuyên truyền và không cho phép phe đối lập trình bày lập trường của mình.

Hơn nữa, các câu hỏi của cuộc trưng cầu dân ý được thiết kế theo cách mà muốn phế truất Bảo Đại thì cử tri buộc phải:

[Trang 594]

bỏ phiếu thuận cho Diệm.

Những cử tri muốn phế truất Bảo Đại nhưng không muốn bỏ phiếu cho Diệm thì không có cách nào thể hiện sự lựa chọn đó trên lá phiếu.

Do đó, vẫn còn phải chờ xem một danh sách ứng cử viên do Diệm hậu thuẫn sẽ đạt kết quả như thế nào trong một cuộc bầu cử thực sự dân chủ, trong đó phe đối lập được tự do phản đối và cử tri được tự do bỏ phiếu cho bất kỳ người nào họ muốn.

Diệm đã nhiều lần nói rằng ông muốn tổ chức một cuộc bầu cử như vậy, và có thể cho rằng chiến thắng vang dội của ông trong cuộc trưng cầu dân ý sẽ làm tăng thêm quyết tâm đó.

Với tư cách Tổng thống đầu tiên của Việt Nam Cộng hòa, giờ đây ông đã củng cố vị thế quyền lực của mình vững chắc hơn bao giờ hết.

Thay mặt Đại sứ:

Daniel V. Anderson
Tham tán Đại sứ quán

Chú thích

1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/11–2955. Mật (Confidential). Do Allen Taylor, một viên chức chính trị của Đại sứ quán, soạn thảo.

2. Những giai đoạn đầu trong chiến dịch báo chí của Chính phủ Diệm chống Bảo Đại dẫn đến cuộc trưng cầu dân ý được mô tả trong điện văn số 1518 của Đại sứ quán gửi Bộ Ngoại giao ngày 2 tháng 10 và Công văn số 123 ngày 18 tháng 10.

Tuyên cáo của Bộ trưởng Nội vụ quy định các thể lệ tiến hành cuộc trưng cầu dân ý được chuyển về Bộ Ngoại giao kèm theo Công văn số 124 ngày 18 tháng 10.

Kết quả cuối cùng được gửi trong điện văn số 1849 của Đại sứ quán; những nhận xét tổng quát được gửi trong điện văn số 1846.

[Chú thích trong nguyên bản: Công văn 123 và 124 đều nằm trong cùng hồ sơ, 751G.00/10–1855. Điện văn 1518 không được xử lý qua các kênh thông tin liên lạc thông thường của Bộ Ngoại giao. Về điện văn 1846, xem Tài liệu 268; về điện văn 1849, xem chú thích 2 của tài liệu đó. Bộ trưởng Nội vụ là Bùi Văn Thinh.]

3. Không in.

4. Bài diễn văn này, đọc ngày 26 tháng 10, không được in.

5. Thực ra, phần lá phiếu dành cho Bảo Đại có màu xanh lá cây (green).

[Chú thích trong nguyên bản.]

Một lưu ý dịch thuật quan trọng: “a travesty on democratic procedures” rất mạnh. “Một sự xuyên tạc các thủ tục dân chủ” khá sát; cũng có thể dịch “một sự nhạo báng các thủ tục dân chủ” để giữ sắc thái nặng của travesty. Khi đưa vào bài nghiên cứu, tôi khuyên giữ luôn nguyên văn tiếng Anh trong ngoặc để không ai tranh luận rằng ta đã làm nặng lời của tài liệu.

 

Hết nguyên văn

Dựa riêng vào Công văn số 146 ngày 29-11-1955, tôi đề nghị tựa và tóm lược như sau:



Tóm lược

Công văn số 146 của Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Sài Gòn báo cáo về cuộc trưng cầu dân ý Diệm – Bảo Đại ngày 23-10-1955, từ việc chuẩn bị, tuyên truyền, cách thức bỏ phiếu đến kết quả và ý nghĩa của cuộc bỏ phiếu.

Trước ngày bỏ phiếu, Chính phủ tiến hành một chiến dịch tuyên truyền mạnh mẽ, một chiều, ủng hộ Ngô Đình Diệm và chống Bảo Đại; không cho phép công khai ủng hộ Bảo Đại hoặc chống Diệm. Ngày bỏ phiếu, các quan sát viên Hoa Kỳ và một số phái bộ nước ngoài không phát hiện bằng chứng về gian lận hoặc đe dọa trực tiếp tại những nơi họ quan sát; tuy nhiên, báo cáo ghi nhận một số điểm bất thường trong cách thức bỏ phiếu và áp lực tâm lý đối với cử tri.

Kết quả chính thức được công bố: Ngô Đình Diệm 5.721.735 phiếu (98,2%); Bảo Đại 63.017 phiếu (1,1%). Báo cáo cho rằng kết quả này khó đánh giá với mức độ tin cậy chắc chắn, đặc biệt vì tỷ lệ cử tri tham gia lên đến 97,8%; đồng thời cho biết chưa có chứng cứ vững chắc xác nhận những cáo buộc gian lận cụ thể.

Đáng chú ý, báo cáo nhận định chiến thắng áp đảo của Diệm không thể được xem là thước đo thực sự về mức độ ủng hộ ông. Báo cáo gọi cuộc trưng cầu, xét trên một phương diện, là “a travesty on democratic procedures”, vì phía Diệm kiểm soát toàn bộ phương tiện tuyên truyền, phe đối lập không được trình bày lập trường, và cách thiết kế cuộc bỏ phiếu khiến người muốn phế Bảo Đại phải đồng thời bỏ phiếu cho Diệm; không có lựa chọn phế Bảo Đại mà không chọn Diệm.

Tôi nghĩ đoạn cuối chính là trọng tâm của tài liệu 278; còn chuyện “gian lận hay không” phải trình bày hai mặt đúng như báo cáo, không nên kết luận vượt quá tài liệu.