Trang

▼

Thứ Ba, 27 tháng 10, 2026

6711. Tài liệu Số 136. Quan điểm của Quốc Trưởng Bảo Đại (82.5 TL)

 Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d136?

GPT DỊCH

TÀI LIỆU 136 – NGÀY 26-04-1955

Bảo Đại không đồng ý chờ Collins trở lại Sài Gòn – Hoa Kỳ yêu cầu hoãn quyết định trong khi Collins tiếp xúc với Quốc hội Mỹ

Bản ghi nhớ cuộc điện đàm giữa Kenneth Young, Giám đốc Văn phòng phụ trách Philippines và Đông Nam Á, với Bill Gibson, Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Pháp.

Địa điểm: Washington, ngày 26-04-1955.

Chủ đề: Cuộc điện thoại từ Paris về quan điểm của Bảo Đại.

Mức độ mật: Mật (Secret).

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu 136.

Nguyên bản FRUS – Tài liệu 136

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 26-04-1955.

 

BẢN GHI NHỚ CUỘC ĐIỆN ĐÀM

Chủ đề: Cuộc điện thoại từ Paris về quan điểm của Bảo Đại

Bill Gibson gọi điện cho tôi lúc 4 giờ chiều, cho biết sáng nay họ đã chuyển thông điệp của Bộ Ngoại giao cho Nguyễn Đệ, yêu cầu Bảo Đại không thực hiện bất kỳ hành động nào trong khi chờ Tướng Collins trở lại.

Đại sứ đã quyết định không cử người đến Cannes.

Nguyễn Đệ đã gọi điện chuyển thông điệp ấy cho Bảo Đại.

Phản ứng của Bảo Đại hoàn toàn không thuận lợi.

Ông hiểu quan điểm của chúng ta, nhưng đã nói với Nguyễn Đệ rằng tình hình đang trở nên tuyệt vọng đến mức ông phải hành động chậm nhất vào tối ngày mai, tức tối thứ Tư, theo giờ Paris.

Bill Gibson cho biết ông có cảm tưởng Bảo Đại đang lo ngại cho chính địa vị của mình nếu cứ để tình hình tiếp tục diễn biến mà bản thân không chủ động hành động.

Đại sứ đã nói chuyện rất cương quyết với Nguyễn Đệ, khiến Nguyễn Đệ quyết định lập tức đến Cannes.

Lập luận rằng Tướng Collins đang trở lại Sài Gòn và rằng chúng ta có quyền lợi rất lớn liên quan đến vấn đề này dường như là điểm có sức thuyết phục mạnh nhất đối với Nguyễn Đệ và Bảo Đại.

Bill Gibson nói rằng Bảo Đại có thể sẽ thay đổi ý kiến và tạm hoãn hành động.

Nguyễn Đệ sẽ thông báo cho Đại sứ quán biết kết quả việc Bảo Đại xem xét lại vấn đề và câu trả lời của ông vào sáng thứ Tư, theo giờ Paris.

Bill muốn biết khi nào chúng ta có thể gửi chỉ thị cho Paris.

Tôi trả lời rằng sẽ khá sớm, nhưng yêu cầu ông không đề cập đến bất kỳ ngày cụ thể nào trong tuần này với người Việt Nam hoặc người Pháp.

Tôi cũng nói với ông rằng ngay lúc ấy, Tướng Collins đang họp với các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ.

II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, số 751G.00/4–2655.

Phân loại: Mật (Secret).

Bản ghi nhớ do Kenneth Young soạn tại Washington.

Chú thích 2 – Thông điệp gửi Nguyễn Đệ

Thông điệp của Bộ Ngoại giao được chuyển bằng điện văn số 3803 gửi Paris ngày 25-04-1955.

Nguồn: Cùng hồ sơ, số 751G.00/4–2555.

Chú thích 3 – Cuộc trao đổi giữa Gibson và Nguyễn Đệ

Một bản tường thuật chi tiết hơn về cuộc trao đổi giữa Gibson và Nguyễn Đệ được ghi trong điện văn số 4659 từ Paris, ngày 26-04-1955.

Nguồn: Cùng hồ sơ, số 751G.00/4–2655.

Chú thích 4 – Chỉ thị tiếp theo của Washington

Xem Tài liệu 140.

Hết nguyên văn

 

III. TÓM TẮT NỘI DUNG

Tài liệu 136 ghi lại cuộc điện đàm ngày 26-04-1955 giữa Kenneth Young tại Washington và Bill Gibson tại Paris, liên quan đến phản ứng của Bảo Đại trước yêu cầu của Hoa Kỳ muốn ông hoãn hành động cho đến khi Collins trở lại Sài Gòn.

Năm điểm chính:

1. Hoa Kỳ yêu cầu Bảo Đại tạm hoãn hành động. Bộ Ngoại giao gửi thông điệp qua Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Paris, chuyển đến Nguyễn Đệ để thông báo cho Bảo Đại.

2. Bảo Đại không đồng ý ngay. Ông cho rằng tình hình đã trở nên hết sức nghiêm trọng và tuyên bố phải hành động chậm nhất vào tối thứ Tư, ngày 27-04-1955, theo giờ Paris.

3. Bảo Đại lo ngại về địa vị của mình. Theo cảm nhận của Gibson, Bảo Đại không muốn tiếp tục để tình hình diễn biến mà không tự mình nắm quyền chủ động.

4. Đại sứ Hoa Kỳ tìm cách thuyết phục Bảo Đại chờ đợi. Sau cuộc trao đổi cương quyết với Đại sứ, Nguyễn Đệ quyết định lập tức đến Cannes để trực tiếp gặp Bảo Đại. Gibson cho rằng Bảo Đại có thể thay đổi quyết định.

5. Washington chưa công bố thời điểm ban hành chỉ thị. Young cho biết chỉ thị sẽ được gửi sớm nhưng yêu cầu không tiết lộ ngày cụ thể. Trong lúc ấy, Collins đang làm việc với các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Bảo Đại muốn hành động, nhưng Hoa Kỳ yêu cầu chờ

Trong Tài liệu 134 ngày 25-04-1955, bản ghi nhớ của Bộ Ngoại giao xem Bảo Đại là con đường hợp hiến để giải quyết cuộc khủng hoảng và đề nghị sớm tiếp xúc, yêu cầu ông chủ động đưa ra giải pháp.

Nhưng sang Tài liệu 136 ngày 26-04-1955, Hoa Kỳ lại yêu cầu Bảo Đại chưa hành động, ít nhất cho đến khi Collins trở lại Sài Gòn.

Hai tài liệu cho thấy một điểm khác biệt quan trọng giữa việc xem xét sử dụng thẩm quyền của Bảo Đại và việc quyết định thời điểm để Bảo Đại thực hiện thẩm quyền ấy.

Tài liệu 136 chưa cho biết Bảo Đại cuối cùng có chấp nhận hoãn hay không.

2. Collins đang tiếp xúc với Quốc hội Hoa Kỳ

Chi tiết cuối tài liệu ghi rõ:

“Tôi cũng nói với ông rằng ngay lúc ấy, Tướng Collins đang họp với các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ.”

Đây là bằng chứng trực tiếp cho thấy ngày 26-04-1955, Collins đang làm việc với giới lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ trong lúc Washington tiếp tục cân nhắc chính sách đối với Diệm.

Tuy nhiên, tài liệu không ghi tên các nghị sĩ tham dự, cũng không thuật lại nội dung cuộc họp ấy.

V. KẾT LUẬN

Tài liệu 136 cho thấy vào ngày 26-04-1955, Bảo Đại muốn nhanh chóng hành động trước cuộc khủng hoảng tại Sài Gòn, trong khi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tìm cách yêu cầu ông chờ đợi.

Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Paris phải thông qua Nguyễn Đệ để thuyết phục Bảo Đại hoãn quyết định. Đồng thời, Collins đang tiếp xúc với các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ tại Washington.

Điểm nổi bật của tài liệu là sự khác biệt về thời điểm hành động: Bảo Đại muốn quyết định trước tối 27-04-1955, còn Hoa Kỳ muốn giữ nguyên tình hình cho đến khi Collins trở lại Sài Gòn.