Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d136?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 136 – NGÀY 26-04-1955
Bảo Đại không đồng ý chờ Collins trở lại Sài Gòn – Hoa Kỳ
yêu cầu hoãn quyết định trong khi Collins tiếp xúc với Quốc hội Mỹ
Bản ghi nhớ cuộc điện đàm giữa Kenneth Young,
Giám đốc Văn phòng phụ trách Philippines và Đông Nam Á, với Bill Gibson, Bí thư
thứ nhất Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Pháp.
Địa điểm: Washington, ngày 26-04-1955.
Chủ đề: Cuộc điện thoại từ Paris về quan điểm của Bảo Đại.
Mức độ mật: Mật (Secret).
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu
136.
Nguyên
bản FRUS – Tài liệu 136
I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT
Washington, ngày
26-04-1955.
BẢN GHI NHỚ CUỘC ĐIỆN ĐÀM
Chủ đề: Cuộc điện thoại từ Paris về quan điểm của Bảo Đại
Bill Gibson gọi điện cho tôi lúc 4 giờ chiều, cho biết sáng
nay họ đã chuyển thông điệp của Bộ Ngoại giao cho Nguyễn Đệ, yêu cầu Bảo Đại
không thực hiện bất kỳ hành động nào trong khi chờ Tướng Collins trở lại.
Đại sứ đã quyết định không cử người đến Cannes.
Nguyễn Đệ đã gọi điện chuyển thông điệp ấy cho Bảo Đại.
Phản ứng của Bảo Đại hoàn toàn không thuận lợi.
Ông hiểu quan điểm của chúng ta, nhưng đã nói với Nguyễn Đệ
rằng tình hình đang trở nên tuyệt vọng đến mức ông phải hành động chậm nhất vào
tối ngày mai, tức tối thứ Tư, theo giờ Paris.
Bill Gibson cho biết ông có cảm tưởng Bảo Đại đang lo ngại
cho chính địa vị của mình nếu cứ để tình hình tiếp tục diễn biến mà bản thân
không chủ động hành động.
Đại sứ đã nói chuyện rất cương quyết với Nguyễn Đệ, khiến
Nguyễn Đệ quyết định lập tức đến Cannes.
Lập luận rằng Tướng Collins đang trở lại Sài Gòn và rằng
chúng ta có quyền lợi rất lớn liên quan đến vấn đề này dường như là điểm có sức
thuyết phục mạnh nhất đối với Nguyễn Đệ và Bảo Đại.
Bill Gibson nói rằng Bảo Đại có thể sẽ thay đổi ý kiến và tạm
hoãn hành động.
Nguyễn Đệ sẽ thông báo cho Đại sứ quán biết kết quả việc Bảo
Đại xem xét lại vấn đề và câu trả lời của ông vào sáng thứ Tư, theo giờ Paris.
Bill muốn biết khi nào chúng ta có thể gửi chỉ thị cho
Paris.
Tôi trả lời rằng sẽ khá sớm, nhưng yêu cầu ông không đề cập
đến bất kỳ ngày cụ thể nào trong tuần này với người Việt Nam hoặc người Pháp.
Tôi cũng nói với ông rằng ngay lúc ấy, Tướng Collins đang họp
với các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ.
II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU
Chú thích 1 – Nguồn
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, số 751G.00/4–2655.
Phân loại: Mật (Secret).
Bản ghi nhớ do Kenneth Young soạn tại Washington.
Chú thích 2 – Thông điệp gửi Nguyễn Đệ
Thông điệp của Bộ Ngoại giao được chuyển bằng điện văn số
3803 gửi Paris ngày 25-04-1955.
Nguồn: Cùng hồ sơ, số 751G.00/4–2555.
Chú thích 3 – Cuộc trao đổi giữa Gibson và Nguyễn Đệ
Một bản tường thuật chi tiết hơn về cuộc trao đổi giữa
Gibson và Nguyễn Đệ được ghi trong điện văn số 4659 từ Paris, ngày 26-04-1955.
Nguồn: Cùng hồ sơ, số 751G.00/4–2655.
Chú thích 4 – Chỉ thị tiếp theo của Washington
Xem Tài
liệu 140.
Hết nguyên văn
III. TÓM TẮT NỘI DUNG
Tài liệu 136 ghi lại cuộc điện đàm ngày 26-04-1955 giữa
Kenneth Young tại Washington và Bill Gibson tại Paris, liên quan đến phản ứng của
Bảo Đại trước yêu cầu của Hoa Kỳ muốn ông hoãn hành động cho đến khi Collins trở
lại Sài Gòn.
Năm điểm chính:
1. Hoa Kỳ yêu cầu Bảo Đại tạm hoãn hành động. Bộ Ngoại giao
gửi thông điệp qua Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Paris, chuyển đến Nguyễn Đệ để thông
báo cho Bảo Đại.
2. Bảo Đại không đồng ý ngay. Ông cho rằng tình hình đã trở
nên hết sức nghiêm trọng và tuyên bố phải hành động chậm nhất vào tối thứ Tư,
ngày 27-04-1955, theo giờ Paris.
3. Bảo Đại lo ngại về địa vị của mình. Theo cảm nhận của
Gibson, Bảo Đại không muốn tiếp tục để tình hình diễn biến mà không tự mình nắm
quyền chủ động.
4. Đại sứ Hoa Kỳ tìm cách thuyết phục Bảo Đại chờ đợi. Sau
cuộc trao đổi cương quyết với Đại sứ, Nguyễn Đệ quyết định lập tức đến Cannes để
trực tiếp gặp Bảo Đại. Gibson cho rằng Bảo Đại có thể thay đổi quyết định.
5. Washington chưa công bố thời điểm ban hành chỉ thị. Young
cho biết chỉ thị sẽ được gửi sớm nhưng yêu cầu không tiết lộ ngày cụ thể. Trong
lúc ấy, Collins đang làm việc với các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ.
IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
1. Bảo Đại muốn hành động, nhưng Hoa Kỳ yêu cầu chờ
Trong Tài liệu 134 ngày 25-04-1955, bản ghi nhớ của Bộ Ngoại
giao xem Bảo Đại là con đường hợp hiến để giải quyết cuộc khủng hoảng và đề nghị
sớm tiếp xúc, yêu cầu ông chủ động đưa ra giải pháp.
Nhưng sang Tài liệu 136 ngày 26-04-1955, Hoa Kỳ lại yêu cầu
Bảo Đại chưa hành động, ít nhất cho đến khi Collins trở lại Sài Gòn.
Hai tài liệu cho thấy một điểm khác biệt quan trọng giữa việc
xem xét sử dụng thẩm quyền của Bảo Đại và việc quyết định thời điểm để Bảo Đại
thực hiện thẩm quyền ấy.
Tài liệu 136 chưa cho biết Bảo Đại cuối cùng có chấp nhận
hoãn hay không.
2. Collins đang tiếp xúc với Quốc hội Hoa Kỳ
Chi tiết cuối tài liệu ghi rõ:
“Tôi cũng nói với ông rằng ngay lúc ấy, Tướng Collins đang họp
với các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ.”
Đây là bằng chứng trực tiếp cho thấy ngày 26-04-1955,
Collins đang làm việc với giới lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ trong lúc Washington tiếp
tục cân nhắc chính sách đối với Diệm.
Tuy nhiên, tài liệu không ghi tên các nghị sĩ tham dự, cũng
không thuật lại nội dung cuộc họp ấy.
V. KẾT LUẬN
Tài liệu 136 cho thấy vào ngày 26-04-1955, Bảo Đại muốn
nhanh chóng hành động trước cuộc khủng hoảng tại Sài Gòn, trong khi Bộ Ngoại
giao Hoa Kỳ tìm cách yêu cầu ông chờ đợi.
Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Paris phải thông qua Nguyễn Đệ để
thuyết phục Bảo Đại hoãn quyết định. Đồng thời, Collins đang tiếp xúc với các
nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ tại Washington.
Điểm nổi bật của tài liệu là sự khác biệt về thời điểm hành
động: Bảo Đại muốn quyết định trước tối 27-04-1955, còn Hoa Kỳ muốn giữ nguyên
tình hình cho đến khi Collins trở lại Sài Gòn.