Trang

▼

Thứ Ba, 27 tháng 10, 2026

6714. Tài liệu 139. Tóm lược những phát biểu của Tướng J. Lawton Collins (82.8 TL)

 Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d139?

GPT DỊCH

TÀI LIỆU 139 – NGÀY 27-04-1955

Tựa: Collins trình bày tại Washington về sự bất lực chính trị của Diệm, đề nghị một Thủ tướng mới và duy trì Bảo Đại làm căn cứ chính danh

Loại tài liệu: Bản ghi nhớ lưu hồ sơ (Memorandum for the Record).

Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955.

Nội dung: Tóm lược những phát biểu của Tướng J. Lawton Collins.

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu 139.

Nguyên bản FRUS – Tài liệu 139

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 27-04-1955.


BẢN GHI NHỚ LƯU HỒ SƠ

TÓM LƯỢC NHỮNG PHÁT BIỂU CỦA TƯỚNG LAWTON COLLINS

Tướng Collins trình bày lại tình hình miền Nam Việt Nam.

Ông nói rằng sau nhiều tháng cố gắng làm việc với Ngô Đình Diệm, ông đã đi đến kết luận rằng vị Thủ tướng này không có khả năng điều hành để đối phó với những người có ý chí mạnh mẽ.

Diệm thường bận tâm đến những chuyện nhỏ nhặt và kể từ khi lên nắm quyền, ông chưa đưa ra được một ý tưởng xây dựng nào do chính mình nghĩ ra.

Theo Tướng Collins, những người có năng lực trong nội các đã trở nên xa cách Diệm vì ông thường vượt qua quyền hạn của họ để trực tiếp giải quyết công việc.

Diệm ít quan tâm đến ý kiến của họ, mà thích dựa vào hai người anh em của mình cùng một số người chỉ biết nói lời tán thành.

Theo Collins, không ai nghi ngờ sự liêm khiết, lập trường chống cộng sản và chống chủ nghĩa thực dân của Diệm.

Nhưng Diệm quá cứng rắn, không chịu thỏa hiệp, sống khắc khổ và mang nếp sống như một tu sĩ, đến mức ông không thể đối phó với những thực tế như Bình Xuyên và Cao Đài.

Diệm đã gây ra mối thù không đội trời chung với Bảy Viễn qua cách ông đóng cửa các sòng bạc tại Sài Gòn.

Tướng Collins tin rằng giữa Tướng Ely và chính ông vẫn còn cơ hội cứu vãn tình hình.

Muốn làm được điều đó, cần có một Thủ tướng đủ năng lực, hoàn toàn không bị xem là có quan hệ với người Pháp, đồng thời phải có những cam kết tuyệt đối từ phía Pháp rằng họ sẽ tích cực ủng hộ nền độc lập.

Trong quá khứ, người Pháp không phải lúc nào cũng thực hiện điều đó.

Việc này làm tăng thêm nhiều khó khăn vốn đã có của Diệm, nhưng theo Tướng Collins, đây không phải là trở ngại mang tính quyết định.

Collins tin rằng có những người có năng lực và tư tưởng hiện đại như Quát, có thể ngồi cùng bàn thảo luận với bất kỳ ai trong chúng ta, nói cùng ngôn ngữ với chúng ta; hoặc Trần Văn Đỗ, người có thể đảm nhiệm công việc Thủ tướng.

Tướng Collins bày tỏ quan điểm rằng vào lúc này không nên đưa Bảo Đại trở lại Sài Gòn, nhưng cũng không nên hoàn toàn loại bỏ ông khỏi tình hình chính trị.

Collins nhấn mạnh đến thân thế và địa vị của Bảo Đại, cho rằng ông là sợi dây duy trì tính chính danh.

Theo quan điểm của Tướng Collins, một giải pháp chính trị tại khu vực này cần có một vị quân chủ lập hiến.

Collins cho rằng vào lúc này hoàn toàn không có khả năng Việt Minh tiến hành một cuộc xâm lược.

Theo các báo cáo, họ đang gặp những khó khăn nghiêm trọng tại miền Bắc vì vụ lúa thất bát, gây ra nguy cơ nạn đói trên quy mô lớn, và vì người dân đã có cơ hội chứng kiến cách thức họ điều hành.

Họ đã áp đặt một loại thuế mang tính tịch thu tài sản, ảnh hưởng nặng nề đến các thương nhân Ấn Độ tại miền Bắc, khiến giá cả tăng nhanh.

Sainteny không thể ký được một hợp đồng nào với Việt Minh.

Người Trung Quốc đang viện trợ cho Việt Minh.

Các chuyên viên Trung Quốc hiện đang điều hành sân bay Hà Nội và họ đã khôi phục một tuyến đường sắt dẫn đến biên giới Trung Quốc.

II. CHÚ THÍCH TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn

Thư viện Đại học Montana, Hồ sơ Mansfield, Loạt XXII, Hộp 107, Việt Nam.

Nguyên bản tài liệu không ghi tên người soạn và cũng không cho biết hoàn cảnh cụ thể của buổi phát biểu.

Lưu ý về nguồn: Vì tài liệu không ghi người soạn hoặc thành phần tham dự, ta chỉ có thể xác định đây là bản ghi tóm lược những phát biểu của Collins được lưu trong hồ sơ Mansfield, chứ không thể khẳng định chính xác ông đã phát biểu trước những ai.

Hết nguyên văn

 

III. TÓM TẮT NỘI DUNG

Tài liệu 139 ghi lại những nhận định của Tướng Collins về tình hình chính trị miền Nam Việt Nam, khả năng thay thế Ngô Đình Diệm, vai trò của Bảo Đại, chính sách của Pháp và tình hình miền Bắc.

Năm điểm chính:

1. Collins đánh giá Diệm không có khả năng điều hành chính phủ hiệu quả.

Theo Collins, Diệm quá chú trọng chuyện nhỏ, không hợp tác với những người có năng lực và dựa nhiều vào hai người anh em cùng những người thân tín. Tuy nhiên, Collins vẫn công nhận sự liêm khiết, lập trường chống cộng và chống thực dân của Diệm.

2. Collins cho rằng cần thay Diệm bằng một Thủ tướng có năng lực.

Ông đề cập Quát và Trần Văn Đỗ như những nhân vật có thể đảm nhiệm chức vụ này. Đồng thời, ông yêu cầu phía Pháp phải cam kết thực sự ủng hộ nền độc lập của Việt Nam.

3. Collins muốn duy trì Bảo Đại như căn cứ chính danh.

Ông không muốn Bảo Đại trở về Sài Gòn ngay, nhưng cũng không muốn loại bỏ ông khỏi đời sống chính trị. Collins cho rằng giải pháp thích hợp là một chế độ quân chủ lập hiến, trong đó Bảo Đại giữ vai trò bảo đảm tính chính danh.

4. Collins nhận định Việt Minh chưa có khả năng tiến hành cuộc tấn công từ miền Bắc.

Theo những báo cáo được Collins dẫn lại, miền Bắc đang gặp khó khăn về lương thực, thuế khóa và giá cả. Ông cũng cho biết phái bộ Sainteny không đạt được hợp đồng nào với Việt Minh.

5. Collins ghi nhận sự hỗ trợ của Trung Quốc đối với Việt Minh.

Ông nói các chuyên viên Trung Quốc đang điều hành sân bay Hà Nội và một tuyến đường sắt nối với biên giới Trung Quốc đã được khôi phục.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Collins phân biệt phẩm chất cá nhân với khả năng điều hành chính trị

Đây là một điểm quan trọng trong cách đánh giá của Collins.

Ông không phủ nhận ba phẩm chất của Diệm:

  • Liêm khiết.
  • Chống cộng sản.
  • Chống chủ nghĩa thực dân.

Nhưng Collins cho rằng những phẩm chất ấy không đủ để Diệm điều hành chính phủ và giải quyết các mối quan hệ chính trị phức tạp.

Đặc biệt, Collins nêu Bình Xuyên và Cao Đài như những thực tế mà Diệm không thể xử lý bằng thái độ cứng rắn, không chịu thỏa hiệp.

Như vậy, lý do Collins đề nghị thay Diệm không phải vì ông nghi ngờ lập trường chống cộng hay chống thực dân của Diệm, mà vì ông đánh giá Diệm không có khả năng tập hợp và điều hành các lực lượng chính trị.

2. Collins xem Bảo Đại là căn cứ chính danh cho giải pháp thay đổi chính phủ

Tài liệu có một nhận định đáng chú ý về Bảo Đại:

“Ông là sợi dây duy trì tính chính danh.”

Điều này phù hợp với lập luận trong Tài liệu 134 ngày 25-04-1955, theo đó Bảo Đại được xem là con đường hợp hiến để giải quyết cuộc khủng hoảng.

Tuy nhiên, Collins không chủ trương đưa Bảo Đại trực tiếp trở lại Sài Gòn điều hành chính phủ.

Ông muốn duy trì vai trò chính danh của Bảo Đại, đồng thời tìm một Thủ tướng có năng lực thực tế để điều hành.

Hai vai trò được phân biệt:

  • Bảo Đại: Duy trì căn cứ chính danh của chính quyền.
  • Thủ tướng mới: Trực tiếp điều hành và giải quyết các vấn đề chính trị.

V. KẾT LUẬN

Tài liệu 139 cho thấy ngày 27-04-1955, Collins tiếp tục bảo vệ quan điểm cần thay Ngô Đình Diệm bằng một Thủ tướng có khả năng hợp tác với các lực lượng chính trị và điều hành chính phủ.

Ông đồng thời nhấn mạnh hai điều kiện: Pháp phải thực sự ủng hộ nền độc lập Việt Nam, và Bảo Đại phải được duy trì như một căn cứ chính danh cho giải pháp chính trị.

Điểm cốt lõi: Collins không đặt vấn đề thay Diệm trên căn bản Diệm thiếu lòng yêu nước hay thiếu lập trường chống cộng, mà trên căn bản khả năng điều hành chính phủ, tập hợp nhân sự và giải quyết quan hệ với các lực lượng chính trị tại miền Nam Việt Nam.