Trang

▼

Thứ Ba, 27 tháng 10, 2026

6715. Tài liệu Số 140, 27-04-1955. Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Pháp. (82.9 TL)

 Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d140?


GPT DỊCH

TÀI LIỆU 140 – NGÀY 27-04-1955

Ngoại trưởng Dulles yêu cầu Pháp cam kết rõ ràng về chính sách Việt Nam trước khi Hoa Kỳ chấp thuận việc thay đổi chính phủ Diệm

Loại tài liệu: Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Pháp.

Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955, lúc 6 giờ 10 phút chiều.

Số điện văn: 3828.

Người ký: John Foster Dulles.

Mức độ mật: Tối mật (Top Secret).

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu 140.

Nguyên bản FRUS – Tài liệu 140

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 27-04-1955, lúc 6 giờ 10 phút chiều.


ĐIỆN VĂN GỬI ĐẠI SỨ QUÁN HOA KỲ TẠI PHÁP

Washington, ngày 27 tháng 4 năm 1955 – 6 giờ 10 phút chiều.

3828. Gửi Đại sứ.

1. Hoa Kỳ tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp pháp do Diệm đứng đầu

Chỉ để biết:

Sau khi tham khảo đầy đủ với Tướng Collins tại Washington, có vẻ như một sự thay đổi nào đó trong cơ cấu chính trị tại Việt Nam có thể là điều không tránh khỏi.

Tuy nhiên, lập trường chung của chúng ta vẫn là tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp pháp dưới quyền Thủ tướng Diệm, cho đến khi các thành phần quốc gia Việt Nam hình thành được một giải pháp khác xứng đáng để Hoa Kỳ tiếp tục viện trợ và ủng hộ.

Nếu điều đó trở nên không thể thực hiện được, Hoa Kỳ sẽ phải xét lại chính sách của mình tại Việt Nam.

2. Phải xác định chính sách căn bản của Pháp trước khi tiếp xúc Bảo Đại

Bước kế tiếp, vừa cấp bách vừa khẩn thiết, là xác định những chính sách căn bản của Pháp và, nếu có thể, đạt được sự thống nhất quan điểm giữa Hoa Kỳ và Pháp trước khi tiếp xúc với Bảo Đại và người Việt Nam tại Sài Gòn.

Mục đích thiết yếu là đạt được những bảo đảm dứt khoát từ phía Pháp rằng họ sẽ hoàn toàn ủng hộ bất kỳ sự sắp xếp chính trị mới nào tại Sài Gòn.

Vì vậy, chúng tôi muốn Đại sứ lập tức gặp Thủ tướng và Ngoại trưởng Pháp, trình bày bằng lời những điểm được nêu trong đoạn 7 dưới đây, đồng thời tìm hiểu quan điểm của họ và nhận được những bảo đảm bằng lời rằng họ đồng ý.

3. Hoa Kỳ lo ngại Pháp thiếu nhất quán và Quốc hội Mỹ phản đối viện trợ

Chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết phải có những bảo đảm đầy đủ từ phía Pháp, vì trước đây rõ ràng đã thiếu sự phối hợp giữa quan điểm của Tướng Ely tại Sài Gòn và quan điểm của chính phủ Pháp tại Paris.

Ngoài ra, những cuộc tham khảo ý kiến của Collins với các nhà lãnh đạo Quốc hội trong tuần này đã cho thấy sự lo lắng và quan ngại của họ.

Các nhà lãnh đạo Quốc hội sẽ lo ngại về khả năng thay thế Diệm, những hậu quả tại Việt Nam và ý nghĩa của chính sách Pháp đối với cả miền Bắc lẫn miền Nam Việt Nam.

Nếu chúng ta không thể cung cấp cho các nhà lãnh đạo Quốc hội một số bảo đảm về ý định của Pháp, chắc chắn sẽ gặp khó khăn trong việc giành được sự ủng hộ của Quốc hội đối với việc tiếp tục viện trợ cho Quân đoàn Viễn chinh Pháp (FEC) và Việt Nam.

4. Hoa Kỳ quy một phần trách nhiệm thất bại của Diệm cho Pháp

Một phần nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của Diệm là phía Pháp đã không hết lòng thực hiện đoạn 4 của Biên bản Thỏa thuận ngày 29-09-1954.

Những điểm không rõ ràng trong chính sách của Pháp đối với miền Bắc và miền Nam đã cản trở sự phát triển chính trị hữu hiệu tại Việt Nam Tự do.

Nếu những điểm không rõ ràng ấy không được giải quyết, và ý định căn bản của Pháp trong việc ủng hộ Việt Nam không được làm sáng tỏ, thì bất kỳ chính phủ Việt Nam nào cũng sẽ không thành công, và sự ủng hộ của Hoa Kỳ sẽ phải được xem xét lại.

Chúng tôi muốn Đại sứ quán trình bày rõ những quan điểm này với phía Pháp và cố gắng bằng mọi cách để có được một lời tuyên bố thẳng thắn, đầy đủ về những ý định của Pháp tại Việt Nam, cả miền Bắc lẫn miền Nam.

5. Hoa Kỳ muốn Sainteny không trở lại Hà Nội

Khi trình bày những điểm dưới đây, Đại sứ cần nói rõ bằng lời với phía Pháp rằng, liên quan đến việc tiếp tục duy trì Phái đoàn Đại diện Pháp tại Hà Nội, chúng tôi hy vọng Sainteny sẽ không trở lại Hà Nội sau khi lực lượng Pháp hoàn tất cuộc triệt thoái khỏi Hải Phòng vào tháng 5.

Dù đúng hay sai, Sainteny đã trở thành biểu tượng của sự “đối xử hai mặt”.

Bất kỳ phái đoàn Pháp nào còn lại tại Hà Nội cũng phải có quy mô tương xứng với những quyền lợi còn lại của Pháp tại đó và có lẽ chỉ nên đảm nhiệm chức năng lãnh sự.

6. Chưa trình bày phương án lập chính phủ mới trước khi nhận được phản ứng của Pháp

Chúng tôi muốn Đại sứ nhận được phản ứng có thể chấp nhận được từ phía Pháp đối với đoạn 7 trước khi trình bày quan điểm của chúng ta về tính chất và thủ tục thành lập một chính phủ mới.

Những quan điểm đó sẽ được chuyển trong một điện văn tiếp theo.

Hết phần chỉ để biết.

7. Những điều kiện Hoa Kỳ yêu cầu Pháp làm rõ và chấp thuận

Chúng tôi đã nghiên cứu kỹ bản ghi nhớ ngày 17-04-1955 của Pháp, trong đó trình bày câu trả lời của phía Pháp đối với những câu hỏi do Chính phủ Hoa Kỳ đặt ra về tình hình chính trị tại Việt Nam Tự do.

Trước khi tiến hành thảo luận những vấn đề cụ thể về thủ tục và nhân sự, chúng tôi mong muốn được làm sáng tỏ một số khía cạnh trong chính sách của Pháp đối với Đông Dương.

Điều này có tầm quan trọng căn bản, bởi vì hiện nay có vẻ như sẽ khó tiếp tục giành được sự ủng hộ của Quốc hội Hoa Kỳ đối với khoản viện trợ tài chính quy mô lớn dành cho Quân đoàn Viễn chinh Pháp và Việt Nam, trừ khi những điểm không rõ ràng nói trên được giải quyết.

A. Ba nguyên tắc căn bản Hoa Kỳ muốn Thủ tướng Faure chấp thuận

Vì vậy, chúng tôi cho rằng những điều sau đây là các yêu cầu căn bản và mong muốn ông Faure đồng ý:

1) Tiếp tục giúp đỡ phát triển và củng cố Việt Nam Tự do theo những nguyên tắc của Biên bản Thỏa thuận Pháp–Mỹ ngày 29-09-1954.

Vấn đề nhân sự sẽ được giải quyết riêng.

2) Hoàn toàn ủng hộ về mặt tinh thần và chính trị đối với Chính phủ Việt Nam đã được thành lập và được công nhận, để chính phủ ấy duy trì thẩm quyền và thực hiện những chức năng hợp pháp trong việc bảo vệ luật pháp và trật tự.

3) Giới hạn sự hiện diện đại diện của Pháp tại miền Bắc Việt Nam ở mức cần thiết để bảo vệ những quyền lợi còn lại của Pháp, sau khi quân đội Pháp rút khỏi khu vực Hải Phòng vào tháng 5-1955.

B. Tám điều kiện đối với việc thành lập một chính phủ Việt Nam mới

Nếu phía Pháp đồng ý với những điểm trên, chúng tôi sẵn sàng thảo luận các bước có thể thực hiện để tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị tại Việt Nam Tự do.

Theo quan điểm của chúng tôi, việc thành lập bất kỳ chính phủ Việt Nam mới nào cũng phải tuân theo những điều kiện sau:

1) Chính phủ ấy phải có năng lực hành chính và chính trị được thừa nhận, đồng thời có lập trường quốc gia không thể nghi ngờ.

2) Bất kỳ chính phủ Việt Nam mới nào cũng chỉ mang tính chất lâm thời cho đến khi một Quốc hội được thành lập thông qua bầu cử đầy đủ.

3) Trong phạm vi có thể thực hiện được, chính phủ ấy phải hình thành từ một sáng kiến thực sự của những người quốc gia Việt Nam, không mang dấu ấn “được chế tạo tại Cannes, Paris hay Washington”.

4) Quyền chỉ huy cảnh sát phải được chuyển giao cho chính phủ trung ương, đồng thời phải bảo đảm sự trung thành của các giáo phái đối với nội các mới.

5) Bảo Đại phải tham gia vào việc thành lập bất kỳ chính phủ mới nào, trong phạm vi cần thiết để đưa Bình Xuyên vào khuôn khổ và chỉ định một nhân vật được chấp nhận rộng rãi làm Thủ tướng với đầy đủ quyền hành.

6) Chương trình cải cách bảy điểm do Chính phủ Diệm xây dựng với sự trợ giúp của Ely và Collins phải được tích cực thực hiện.

7) Phải hoàn toàn ủng hộ một chương trình nhằm đưa các giáo phái và Bình Xuyên hội nhập vào đời sống hiện đại của Việt Nam.

8) Phải cố gắng tìm cho Diệm một vai trò quan trọng và hữu ích nào đó để tận dụng những lợi thế chính trị và phẩm chất tốt của ông.

Cả hai chính phủ cần khuyến khích Diệm chấp nhận một hình thức tham gia mới nhằm thúc đẩy sự nghiệp của Việt Nam Tự do.

Tuy nhiên, việc ông từ chối sẽ không làm đình hoãn những thủ tục tiếp theo.

Chúng tôi mong nhận được sự xác nhận rằng nhà chức trách Pháp chấp thuận những điểm trong sự thỏa thuận này.

8. Thông báo cho Tướng Ely

Đại sứ quán tại Sài Gòn phải thông báo cho Tướng Ely toàn bộ nội dung đoạn 7 nói trên.

Dulles

II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn và quá trình soạn thảo

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2755.

Phân loại: Tối mật (Top Secret); điện văn cần hành động tức khắc (Niact); giới hạn phân phối (Limit Distribution).

Điện văn do Kenneth Young soạn thảo; được Bowie, Tyler, Collins, Murphy, Sebald và MacArthur thông qua; Ngoại trưởng Dulles ký.

Điện văn cũng được gửi đến Sài Gòn để biết, theo mức ưu tiên.

Chú thích 2 – Đoạn 4 của Biên bản Thỏa thuận Pháp–Mỹ ngày 29-09-1954

Đoạn 4 của Biên bản Thỏa thuận, được nhất trí trong các cuộc hội đàm từ ngày 27 đến 29-09-1954 giữa Quyền Ngoại trưởng Walter Bedell Smith, Bộ trưởng phụ trách các Quốc gia Liên kết Guy La Chambre và Bộ trưởng Tài chính Edgar Faure, có nội dung:

“Đối với Việt Nam, đại diện Pháp và Hoa Kỳ đồng ý rằng chính phủ hai nước sẽ ủng hộ ông Ngô Đình Diệm trong việc thành lập và duy trì một chính phủ mạnh, chống cộng sản và có lập trường quốc gia.

Nhằm mục đích đó, Pháp và Hoa Kỳ sẽ thúc giục tất cả các thành phần chống cộng sản tại Việt Nam hợp tác đầy đủ với Chính phủ Ngô Đình Diệm để mạnh mẽ chống lại Việt Minh và xây dựng một nước Việt Nam tự do, vững mạnh.”

Toàn văn Biên bản Thỏa thuận được công bố trong điện văn Tosec 8 ngày 30-09-1954, Foreign Relations of the United States, 1952–1954, Tập XIII, Phần 2, trang 2100.

Xem tài liệu Pháp–Mỹ ngày 29-09-1954, trang 2100

Chú thích 3 – Bản ghi nhớ của Pháp ngày 17-04-1955

Xem các tài liệu:

Hết nguyên văn

III. TÓM LƯỢC NỘI DUNG

Tài liệu 140 là điện văn của Ngoại trưởng Dulles ngày 27-04-1955, chỉ thị Đại sứ Hoa Kỳ tại Pháp làm rõ chính sách của Chính phủ Pháp trước khi Hoa Kỳ tiến hành giải pháp thay đổi chính phủ tại Sài Gòn.

Năm điểm chính:

1. Hoa Kỳ thừa nhận khả năng phải thay đổi chính phủ Diệm.

Sau khi tham khảo Collins, Washington nhận thấy sự thay đổi chính trị tại Việt Nam có thể không tránh khỏi. Tuy nhiên, Hoa Kỳ vẫn tuyên bố tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp pháp do Diệm đứng đầu cho đến khi xuất hiện một giải pháp quốc gia Việt Nam khác đáng được ủng hộ.

2. Hoa Kỳ yêu cầu Pháp làm rõ chính sách đối với cả hai miền Việt Nam.

Washington cho rằng việc Pháp thiếu phối hợp và không thực hiện đầy đủ cam kết năm 1954 đã góp phần gây khó khăn cho Diệm. Hoa Kỳ đặc biệt muốn giới hạn sự hiện diện của Pháp tại miền Bắc sau khi quân Pháp rút khỏi Hải Phòng.

3. Viện trợ của Quốc hội Hoa Kỳ trở thành vấn đề quan trọng.

Dulles lo ngại rằng nếu không có những bảo đảm rõ ràng từ Pháp, Quốc hội Hoa Kỳ có thể không tiếp tục ủng hộ viện trợ quy mô lớn cho Quân đoàn Viễn chinh Pháp và Việt Nam.

4. Hoa Kỳ đưa ra tám điều kiện cho một chính phủ mới.

Chính phủ mới phải có năng lực, có lập trường quốc gia, mang tính lâm thời, xuất phát từ sáng kiến người Việt, nắm quyền cảnh sát, có sự tham gia cần thiết của Bảo Đại, tiếp tục chương trình cải cách và hội nhập các lực lượng giáo phái, Bình Xuyên.

5. Diệm có thể được giữ lại trong một vai trò khác, nhưng không có quyền ngăn cản việc thành lập chính phủ mới.

Hoa Kỳ muốn tận dụng những phẩm chất và lợi thế chính trị của Diệm. Tuy nhiên, nếu ông không chấp nhận vai trò mới, tiến trình thay đổi chính phủ vẫn có thể tiếp tục.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Hoa Kỳ chưa quyết định bỏ Diệm vô điều kiện

Đối chiếu với Tài liệu 138 cùng ngày, có một điểm cần phân biệt rõ.

Tài liệu 138, được chuẩn bị lúc 12 giờ trưa, ghi nhận phương hướng hành động là chấp nhận nhận định của Collins rằng không thể tiếp tục ủng hộ Diệm.

Tài liệu 140, gửi lúc 6 giờ 10 phút chiều, lại quy định rõ hơn rằng Hoa Kỳ vẫn tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp pháp do Diệm đứng đầu cho đến khi các thành phần quốc gia Việt Nam hình thành được một giải pháp khác đáng được Hoa Kỳ ủng hộ.

Như vậy, hai tài liệu không nhất thiết mâu thuẫn. Tài liệu 138 phản ánh việc chấp nhận đánh giá của Collins; Tài liệu 140 đặt ra các điều kiện ngoại giao và chính trị trước khi thực hiện một sự thay đổi.

Điểm đáng chú ý là Collins cũng tham gia thông qua điện văn 140.

2. Washington muốn thay đổi chính phủ nhưng không muốn mang tiếng dựng chính phủ Việt Nam

Điều kiện thứ ba trong đoạn 7B đặc biệt đáng chú ý:

“Không mang dấu ấn ‘được chế tạo tại Cannes, Paris hay Washington’.”

Điều này cho thấy Hoa Kỳ nhận thức được vấn đề chính danh của một chính phủ mới.

Washington muốn chính phủ ấy phải xuất phát từ sáng kiến của những người quốc gia Việt Nam, đồng thời lại đưa ra các điều kiện cụ thể về nhân sự, cảnh sát, vai trò Bảo Đại và sự tham gia của Diệm.

Đây là hai mặt cần được phân biệt khi nghiên cứu tài liệu: chủ trương để người Việt đứng ra thành lập chính phủ và vai trò của Hoa Kỳ, Pháp trong việc đặt điều kiện cho giải pháp ấy.

V. KẾT LUẬN

Tài liệu 140 cho thấy vào chiều ngày 27-04-1955, Hoa Kỳ đã chuẩn bị khá cụ thể cho khả năng thay đổi chính phủ Ngô Đình Diệm, nhưng chưa muốn hành động trước khi đạt được những bảo đảm rõ ràng từ phía Pháp.

Washington đồng thời yêu cầu một chính phủ mới phải có căn cứ chính danh, có năng lực điều hành, kiểm soát cảnh sát và giải quyết được quan hệ với các lực lượng chính trị, quân sự tại miền Nam.

Điểm cốt lõi: Dulles chưa ra lệnh thay Diệm ngay lập tức. Ông đặt việc thay đổi chính phủ trong một tiến trình có điều kiện: Pháp phải cam kết, người Việt phải đứng ra hình thành giải pháp, và chính phủ mới phải có khả năng được Hoa Kỳ tiếp tục viện trợ.