Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d140?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 140 – NGÀY 27-04-1955
Ngoại trưởng Dulles yêu cầu Pháp cam kết rõ ràng về
chính sách Việt Nam trước khi Hoa Kỳ chấp thuận việc thay đổi chính phủ Diệm
Loại tài liệu: Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ
quán Hoa Kỳ tại Pháp.
Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955, lúc 6 giờ 10 phút chiều.
Số điện văn: 3828.
Người ký: John Foster Dulles.
Mức độ mật: Tối mật (Top Secret).
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu
140.
Nguyên
bản FRUS – Tài liệu 140
I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT
Washington, ngày
27-04-1955, lúc 6 giờ 10 phút chiều.
ĐIỆN VĂN GỬI ĐẠI SỨ QUÁN HOA KỲ TẠI PHÁP
Washington, ngày 27 tháng 4 năm 1955 – 6 giờ 10 phút chiều.
3828. Gửi Đại sứ.
1. Hoa Kỳ tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp pháp do Diệm đứng
đầu
Chỉ để biết:
Sau khi tham khảo đầy đủ với Tướng Collins tại Washington,
có vẻ như một sự thay đổi nào đó trong cơ cấu chính trị tại Việt Nam có thể là
điều không tránh khỏi.
Tuy nhiên, lập trường chung của chúng ta vẫn là tiếp tục ủng
hộ chính phủ hợp pháp dưới quyền Thủ tướng Diệm, cho đến khi các thành phần quốc
gia Việt Nam hình thành được một giải pháp khác xứng đáng để Hoa Kỳ tiếp tục viện
trợ và ủng hộ.
Nếu điều đó trở nên không thể thực hiện được, Hoa Kỳ sẽ phải
xét lại chính sách của mình tại Việt Nam.
2. Phải xác định chính sách căn bản của Pháp trước khi tiếp
xúc Bảo Đại
Bước kế tiếp, vừa cấp bách vừa khẩn thiết, là xác định những
chính sách căn bản của Pháp và, nếu có thể, đạt được sự thống nhất quan điểm giữa
Hoa Kỳ và Pháp trước khi tiếp xúc với Bảo Đại và người Việt Nam tại Sài Gòn.
Mục đích thiết yếu là đạt được những bảo đảm dứt khoát từ
phía Pháp rằng họ sẽ hoàn toàn ủng hộ bất kỳ sự sắp xếp chính trị mới nào tại
Sài Gòn.
Vì vậy, chúng tôi muốn Đại sứ lập tức gặp Thủ tướng và Ngoại
trưởng Pháp, trình bày bằng lời những điểm được nêu trong đoạn 7 dưới đây, đồng
thời tìm hiểu quan điểm của họ và nhận được những bảo đảm bằng lời rằng họ đồng
ý.
3. Hoa Kỳ lo ngại Pháp thiếu nhất quán và Quốc hội Mỹ phản
đối viện trợ
Chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết phải có những bảo
đảm đầy đủ từ phía Pháp, vì trước đây rõ ràng đã thiếu sự phối hợp giữa quan điểm
của Tướng Ely tại Sài Gòn và quan điểm của chính phủ Pháp tại Paris.
Ngoài ra, những cuộc tham khảo ý kiến của Collins với các
nhà lãnh đạo Quốc hội trong tuần này đã cho thấy sự lo lắng và quan ngại của họ.
Các nhà lãnh đạo Quốc hội sẽ lo ngại về khả năng thay thế Diệm,
những hậu quả tại Việt Nam và ý nghĩa của chính sách Pháp đối với cả miền Bắc lẫn
miền Nam Việt Nam.
Nếu chúng ta không thể cung cấp cho các nhà lãnh đạo Quốc hội
một số bảo đảm về ý định của Pháp, chắc chắn sẽ gặp khó khăn trong việc giành
được sự ủng hộ của Quốc hội đối với việc tiếp tục viện trợ cho Quân đoàn Viễn
chinh Pháp (FEC) và Việt Nam.
4. Hoa Kỳ quy một phần trách nhiệm thất bại của Diệm cho
Pháp
Một phần nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của Diệm là phía
Pháp đã không hết lòng thực hiện đoạn 4 của Biên bản Thỏa thuận ngày
29-09-1954.
Những điểm không rõ ràng trong chính sách của Pháp đối với
miền Bắc và miền Nam đã cản trở sự phát triển chính trị hữu hiệu tại Việt Nam Tự
do.
Nếu những điểm không rõ ràng ấy không được giải quyết, và ý
định căn bản của Pháp trong việc ủng hộ Việt Nam không được làm sáng tỏ, thì bất
kỳ chính phủ Việt Nam nào cũng sẽ không thành công, và sự ủng hộ của Hoa Kỳ sẽ
phải được xem xét lại.
Chúng tôi muốn Đại sứ quán trình bày rõ những quan điểm này
với phía Pháp và cố gắng bằng mọi cách để có được một lời tuyên bố thẳng thắn,
đầy đủ về những ý định của Pháp tại Việt Nam, cả miền Bắc lẫn miền Nam.
5. Hoa Kỳ muốn Sainteny không trở lại Hà Nội
Khi trình bày những điểm dưới đây, Đại sứ cần nói rõ bằng lời
với phía Pháp rằng, liên quan đến việc tiếp tục duy trì Phái đoàn Đại diện Pháp
tại Hà Nội, chúng tôi hy vọng Sainteny sẽ không trở lại Hà Nội sau khi lực lượng
Pháp hoàn tất cuộc triệt thoái khỏi Hải Phòng vào tháng 5.
Dù đúng hay sai, Sainteny đã trở thành biểu tượng của sự “đối
xử hai mặt”.
Bất kỳ phái đoàn Pháp nào còn lại tại Hà Nội cũng phải có
quy mô tương xứng với những quyền lợi còn lại của Pháp tại đó và có lẽ chỉ nên
đảm nhiệm chức năng lãnh sự.
6. Chưa trình bày phương án lập chính phủ mới trước khi
nhận được phản ứng của Pháp
Chúng tôi muốn Đại sứ nhận được phản ứng có thể chấp nhận được
từ phía Pháp đối với đoạn 7 trước khi trình bày quan điểm của chúng ta về tính
chất và thủ tục thành lập một chính phủ mới.
Những quan điểm đó sẽ được chuyển trong một điện văn tiếp
theo.
Hết phần chỉ để biết.
7. Những điều kiện Hoa Kỳ yêu cầu Pháp làm rõ và chấp thuận
Chúng tôi đã nghiên cứu kỹ bản ghi nhớ ngày 17-04-1955 của
Pháp, trong đó trình bày câu trả lời của phía Pháp đối với những câu hỏi do
Chính phủ Hoa Kỳ đặt ra về tình hình chính trị tại Việt Nam Tự do.
Trước khi tiến hành thảo luận những vấn đề cụ thể về thủ tục
và nhân sự, chúng tôi mong muốn được làm sáng tỏ một số khía cạnh trong chính
sách của Pháp đối với Đông Dương.
Điều này có tầm quan trọng căn bản, bởi vì hiện nay có vẻ
như sẽ khó tiếp tục giành được sự ủng hộ của Quốc hội Hoa Kỳ đối với khoản viện
trợ tài chính quy mô lớn dành cho Quân đoàn Viễn chinh Pháp và Việt Nam, trừ
khi những điểm không rõ ràng nói trên được giải quyết.
A. Ba nguyên tắc căn bản Hoa Kỳ muốn Thủ tướng Faure chấp
thuận
Vì vậy, chúng tôi cho rằng những điều sau đây là các yêu cầu
căn bản và mong muốn ông Faure đồng ý:
1) Tiếp tục giúp đỡ phát triển và củng cố Việt Nam Tự do
theo những nguyên tắc của Biên bản Thỏa thuận Pháp–Mỹ ngày 29-09-1954.
Vấn đề nhân sự sẽ được giải quyết riêng.
2) Hoàn toàn ủng hộ về mặt tinh thần và chính trị đối với
Chính phủ Việt Nam đã được thành lập và được công nhận, để chính phủ ấy duy trì
thẩm quyền và thực hiện những chức năng hợp pháp trong việc bảo vệ luật pháp và
trật tự.
3) Giới hạn sự hiện diện đại diện của Pháp tại miền Bắc Việt
Nam ở mức cần thiết để bảo vệ những quyền lợi còn lại của Pháp, sau khi quân đội
Pháp rút khỏi khu vực Hải Phòng vào tháng 5-1955.
B. Tám điều kiện đối với việc thành lập một chính phủ Việt
Nam mới
Nếu phía Pháp đồng ý với những điểm trên, chúng tôi sẵn sàng
thảo luận các bước có thể thực hiện để tìm cách giải quyết cuộc khủng hoảng
chính trị tại Việt Nam Tự do.
Theo quan điểm của chúng tôi, việc thành lập bất kỳ chính phủ
Việt Nam mới nào cũng phải tuân theo những điều kiện sau:
1) Chính phủ ấy phải có năng lực hành chính và chính trị được
thừa nhận, đồng thời có lập trường quốc gia không thể nghi ngờ.
2) Bất kỳ chính phủ Việt Nam mới nào cũng chỉ mang tính chất
lâm thời cho đến khi một Quốc hội được thành lập thông qua bầu cử đầy đủ.
3) Trong phạm vi có thể thực hiện được, chính phủ ấy phải
hình thành từ một sáng kiến thực sự của những người quốc gia Việt Nam, không
mang dấu ấn “được chế tạo tại Cannes, Paris hay Washington”.
4) Quyền chỉ huy cảnh sát phải được chuyển giao cho chính phủ
trung ương, đồng thời phải bảo đảm sự trung thành của các giáo phái đối với nội
các mới.
5) Bảo Đại phải tham gia vào việc thành lập bất kỳ chính phủ
mới nào, trong phạm vi cần thiết để đưa Bình Xuyên vào khuôn khổ và chỉ định một
nhân vật được chấp nhận rộng rãi làm Thủ tướng với đầy đủ quyền hành.
6) Chương trình cải cách bảy điểm do Chính phủ Diệm xây dựng
với sự trợ giúp của Ely và Collins phải được tích cực thực hiện.
7) Phải hoàn toàn ủng hộ một chương trình nhằm đưa các giáo
phái và Bình Xuyên hội nhập vào đời sống hiện đại của Việt Nam.
8) Phải cố gắng tìm cho Diệm một vai trò quan trọng và hữu
ích nào đó để tận dụng những lợi thế chính trị và phẩm chất tốt của ông.
Cả hai chính phủ cần khuyến khích Diệm chấp nhận một hình thức
tham gia mới nhằm thúc đẩy sự nghiệp của Việt Nam Tự do.
Tuy nhiên, việc ông từ chối sẽ không làm đình hoãn những thủ
tục tiếp theo.
Chúng tôi mong nhận được sự xác nhận rằng nhà chức trách
Pháp chấp thuận những điểm trong sự thỏa thuận này.
8. Thông báo cho Tướng Ely
Đại sứ quán tại Sài Gòn phải thông báo cho Tướng Ely toàn bộ
nội dung đoạn 7 nói trên.
Dulles
II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU
Chú thích 1 – Nguồn và quá trình soạn thảo
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2755.
Phân loại: Tối mật (Top Secret); điện văn cần hành động tức
khắc (Niact); giới hạn phân phối (Limit Distribution).
Điện văn do Kenneth Young soạn thảo; được Bowie, Tyler,
Collins, Murphy, Sebald và MacArthur thông qua; Ngoại trưởng Dulles ký.
Điện văn cũng được gửi đến Sài Gòn để biết, theo mức ưu
tiên.
Chú thích 2 – Đoạn 4 của Biên bản Thỏa thuận Pháp–Mỹ ngày
29-09-1954
Đoạn 4 của Biên bản Thỏa thuận, được nhất trí trong các cuộc
hội đàm từ ngày 27 đến 29-09-1954 giữa Quyền Ngoại trưởng Walter Bedell Smith,
Bộ trưởng phụ trách các Quốc gia Liên kết Guy La Chambre và Bộ trưởng Tài chính
Edgar Faure, có nội dung:
“Đối với Việt Nam, đại diện Pháp và Hoa Kỳ đồng ý rằng chính
phủ hai nước sẽ ủng hộ ông Ngô Đình Diệm trong việc thành lập và duy trì một
chính phủ mạnh, chống cộng sản và có lập trường quốc gia.
Nhằm mục đích đó, Pháp và Hoa Kỳ sẽ thúc giục tất cả các
thành phần chống cộng sản tại Việt Nam hợp tác đầy đủ với Chính phủ Ngô Đình Diệm
để mạnh mẽ chống lại Việt Minh và xây dựng một nước Việt Nam tự do, vững mạnh.”
Toàn văn Biên bản Thỏa thuận được công bố trong điện văn
Tosec 8 ngày 30-09-1954, Foreign Relations of the United States, 1952–1954, Tập
XIII, Phần 2, trang 2100.
Xem
tài liệu Pháp–Mỹ ngày 29-09-1954, trang 2100
Chú thích 3 – Bản ghi nhớ của Pháp ngày 17-04-1955
Xem các tài liệu:
Hết nguyên văn
III. TÓM LƯỢC NỘI DUNG
Tài liệu 140 là điện văn của Ngoại trưởng Dulles ngày
27-04-1955, chỉ thị Đại sứ Hoa Kỳ tại Pháp làm rõ chính sách của Chính phủ Pháp
trước khi Hoa Kỳ tiến hành giải pháp thay đổi chính phủ tại Sài Gòn.
Năm điểm chính:
1. Hoa Kỳ thừa nhận khả năng phải thay đổi chính phủ Diệm.
Sau khi tham khảo Collins, Washington nhận thấy sự thay đổi
chính trị tại Việt Nam có thể không tránh khỏi. Tuy nhiên, Hoa Kỳ vẫn tuyên bố
tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp pháp do Diệm đứng đầu cho đến khi xuất hiện một
giải pháp quốc gia Việt Nam khác đáng được ủng hộ.
2. Hoa Kỳ yêu cầu Pháp làm rõ chính sách đối với cả hai miền
Việt Nam.
Washington cho rằng việc Pháp thiếu phối hợp và không thực
hiện đầy đủ cam kết năm 1954 đã góp phần gây khó khăn cho Diệm. Hoa Kỳ đặc biệt
muốn giới hạn sự hiện diện của Pháp tại miền Bắc sau khi quân Pháp rút khỏi Hải
Phòng.
3. Viện trợ của Quốc hội Hoa Kỳ trở thành vấn đề quan trọng.
Dulles lo ngại rằng nếu không có những bảo đảm rõ ràng từ
Pháp, Quốc hội Hoa Kỳ có thể không tiếp tục ủng hộ viện trợ quy mô lớn cho Quân
đoàn Viễn chinh Pháp và Việt Nam.
4. Hoa Kỳ đưa ra tám điều kiện cho một chính phủ mới.
Chính phủ mới phải có năng lực, có lập trường quốc gia, mang
tính lâm thời, xuất phát từ sáng kiến người Việt, nắm quyền cảnh sát, có sự
tham gia cần thiết của Bảo Đại, tiếp tục chương trình cải cách và hội nhập các
lực lượng giáo phái, Bình Xuyên.
5. Diệm có thể được giữ lại trong một vai trò khác, nhưng
không có quyền ngăn cản việc thành lập chính phủ mới.
Hoa Kỳ muốn tận dụng những phẩm chất và lợi thế chính trị của
Diệm. Tuy nhiên, nếu ông không chấp nhận vai trò mới, tiến trình thay đổi chính
phủ vẫn có thể tiếp tục.
IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
1. Hoa Kỳ chưa quyết định bỏ Diệm vô điều kiện
Đối chiếu với Tài liệu 138 cùng ngày, có một điểm cần phân
biệt rõ.
Tài liệu 138, được chuẩn bị lúc 12 giờ trưa, ghi nhận phương
hướng hành động là chấp nhận nhận định của Collins rằng không thể tiếp tục ủng
hộ Diệm.
Tài liệu 140, gửi lúc 6 giờ 10 phút chiều, lại quy định rõ
hơn rằng Hoa Kỳ vẫn tiếp tục ủng hộ chính phủ hợp pháp do Diệm đứng đầu cho đến
khi các thành phần quốc gia Việt Nam hình thành được một giải pháp khác đáng được
Hoa Kỳ ủng hộ.
Như vậy, hai tài liệu không nhất thiết mâu thuẫn. Tài liệu
138 phản ánh việc chấp nhận đánh giá của Collins; Tài liệu 140 đặt ra các điều
kiện ngoại giao và chính trị trước khi thực hiện một sự thay đổi.
Điểm đáng chú ý là Collins cũng tham gia thông qua điện văn
140.
2. Washington muốn thay đổi chính phủ nhưng không muốn
mang tiếng dựng chính phủ Việt Nam
Điều kiện thứ ba trong đoạn 7B đặc biệt đáng chú ý:
“Không mang dấu ấn ‘được chế tạo tại Cannes, Paris hay
Washington’.”
Điều này cho thấy Hoa Kỳ nhận thức được vấn đề chính danh của
một chính phủ mới.
Washington muốn chính phủ ấy phải xuất phát từ sáng kiến của
những người quốc gia Việt Nam, đồng thời lại đưa ra các điều kiện cụ thể về
nhân sự, cảnh sát, vai trò Bảo Đại và sự tham gia của Diệm.
Đây là hai mặt cần được phân biệt khi nghiên cứu tài liệu:
chủ trương để người Việt đứng ra thành lập chính phủ và vai trò của Hoa Kỳ,
Pháp trong việc đặt điều kiện cho giải pháp ấy.
V. KẾT LUẬN
Tài liệu 140 cho thấy vào chiều ngày 27-04-1955, Hoa Kỳ đã
chuẩn bị khá cụ thể cho khả năng thay đổi chính phủ Ngô Đình Diệm, nhưng chưa
muốn hành động trước khi đạt được những bảo đảm rõ ràng từ phía Pháp.
Washington đồng thời yêu cầu một chính phủ mới phải có căn cứ
chính danh, có năng lực điều hành, kiểm soát cảnh sát và giải quyết được quan hệ
với các lực lượng chính trị, quân sự tại miền Nam.
Điểm cốt lõi: Dulles chưa ra lệnh thay Diệm ngay lập tức.
Ông đặt việc thay đổi chính phủ trong một tiến trình có điều kiện: Pháp phải
cam kết, người Việt phải đứng ra hình thành giải pháp, và chính phủ mới phải có
khả năng được Hoa Kỳ tiếp tục viện trợ.