Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d142?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 142 – NGÀY 27-04-1955
Dulles chỉ thị tiếp xúc Bảo Đại – Hoa Kỳ yêu cầu Pháp đồng
thuận trước và đề nghị Bảo Đại hoãn quyết định cách chức Diệm
Loại tài liệu: Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ
quán Hoa Kỳ tại Pháp.
Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955, lúc 6 giờ 40 phút chiều.
Số điện văn: 3830.
Người ký: Ngoại trưởng John Foster Dulles.
Mức độ mật: Tối mật (Top Secret).
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu
142.
Nguyên
bản FRUS – Tài liệu 142
I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT
Washington, ngày
27-04-1955, lúc 6 giờ 40 phút chiều.
ĐIỆN VĂN GỬI ĐẠI SỨ QUÁN HOA KỲ TẠI PHÁP
Washington, ngày 27 tháng 4 năm 1955 – 6 giờ 40 phút chiều.
3830. Liên quan điện văn Paris số 4671.
Khi đại diện Đại sứ quán gặp Bảo Đại vào ngày 28, cần trình
bày với ông những điều sau đây:
1. Hoa Kỳ cần có sự bảo đảm và hợp tác của Pháp
Chúng tôi đang khẩn cấp chuyển những quan điểm của mình đến
phía Pháp trong ngày 28.
Chúng tôi cho rằng cần phải có những bảo đảm và sự hợp tác của
Pháp để bảo đảm sự thành công của Chính phủ Việt Nam.
2. Chỉ thông báo phương án cho Bảo Đại sau khi Pháp đồng
ý
Sau khi đại diện Đại sứ quán tại Cannes được Đại sứ quán ở
Paris thông báo rằng nội dung điện văn Bộ Ngoại giao số 3828 đã được trình bày
với phía Pháp và họ đã đồng ý, đồng thời Đại sứ quán đã tiến hành chuyển cho
phía Pháp nội dung chính của điện văn Bộ Ngoại giao số 3829, thì chỉ khi ấy đại
diện Đại sứ quán mới được trình bày những điểm chính của cả hai điện văn cho Bảo
Đại.
Khi trình bày, đại diện Đại sứ quán phải tránh mọi lời đề cập
có thể khiến người ta hiểu rằng vai trò của Bảo Đại bị xem nhẹ.
Đối với các bước được nêu trong điện văn Bộ Ngoại giao số
3829, đại diện Đại sứ quán không được nhắc đích danh Quát và Đỗ.
Điểm cần nhấn mạnh chủ yếu là những quan điểm của chúng ta về
cơ cấu chính phủ.
3. Đề nghị Bảo Đại chờ Collins trở lại Sài Gòn
Thông báo cho Bảo Đại rằng Collins sẽ đến Sài Gòn vào ngày 1
hoặc ngày 2 tháng 5.
Chúng tôi hy vọng Bảo Đại sẽ không thực hiện bất kỳ hành động
nào không thể đảo ngược trước khi sự hiện diện của Tướng Collins tại Sài Gòn
cho phép tiếp tục xem xét khẩn cấp vấn đề này.
Dulles
II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU
Chú thích 1 – Nguồn và quá trình soạn thảo
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2755.
Phân loại: Tối mật (Top Secret); điện văn cần hành động tức
khắc (Niact); giới hạn phân phối (Limit Distribution).
Điện văn do Hoey soạn thảo và được Dulles, Murphy,
MacArthur, Bowie và Tyler chấp thuận về nội dung.
Điện văn cũng được gửi đến Sài Gòn để biết theo chế độ hành
động tức khắc, đồng thời gửi đến Nice cho Gibson theo cùng chế độ.
Chú thích 2 – Điện văn Paris số 4671 ngày 27-04-1955
Trong điện văn này, các viên chức Đại sứ quán Hoa Kỳ tại
Paris báo cáo về cuộc nói chuyện với Bảo Đại.
Họ đã thuyết phục Bảo Đại không đơn phương hành động chống
Diệm vào ngày 27-04 như ông từng tuyên bố trước đó.
Việc thuyết phục được thực hiện bằng cách cảnh báo rằng hành
động đơn phương ấy có thể gây nguy hại cho sự ủng hộ của Hoa Kỳ đối với Việt
Nam.
Các viên chức Đại sứ quán cũng đề nghị rằng, để thuận lợi
hơn trong việc thảo luận với Bảo Đại, họ cần được cho biết phần nào quan điểm
hiện tại của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về Việt Nam.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2755.
Chú thích 3 – Điện văn số 3828
Đây là Tài liệu 140, ngày 27-04-1955, trong đó Dulles yêu cầu
làm rõ chính sách của Pháp và nhận được những bảo đảm trước khi thảo luận việc
thành lập chính phủ mới.
Chú thích 4 – Điện văn số 3829
Đây là Tài liệu 141, ngày 27-04-1955, trình bày phương án về
thủ tục thay đổi chính phủ và cơ cấu chính phủ mới.
Hết nguyên văn
III. TÓM LƯỢC NỘI DUNG
Tài liệu 142 là điện văn chỉ thị của Ngoại trưởng Dulles về
cách tiếp xúc với Bảo Đại trong ngày 28-04-1955.
Năm điểm chính:
1. Hoa Kỳ đã thuyết phục Bảo Đại hoãn hành động chống Diệm.
Theo chú thích 2, các viên chức Đại sứ quán Hoa Kỳ đã thuyết
phục Bảo Đại không đơn phương hành động ngày 27-04, bằng cách cảnh báo rằng điều
đó có thể ảnh hưởng đến sự ủng hộ của Hoa Kỳ.
2. Hoa Kỳ đặt sự đồng thuận của Pháp lên trước việc thông
báo cho Bảo Đại.
Dulles chỉ cho phép trình bày phương án với Bảo Đại sau khi
phía Pháp đã đồng ý với nội dung điện văn 3828 và được thông báo nội dung chính
của điện văn 3829.
3. Hoa Kỳ yêu cầu không làm giảm vai trò của Bảo Đại.
Khi tiếp xúc Bảo Đại, đại diện Hoa Kỳ phải tránh mọi cách diễn
đạt khiến ông hiểu rằng vai trò của mình bị xem nhẹ.
4. Hoa Kỳ chưa muốn tiết lộ tên người dự kiến thay Diệm.
Dulles chỉ thị không nhắc đích danh Quát và Đỗ, mà tập trung
trình bày cơ cấu chính phủ mới.
5. Hoa Kỳ tiếp tục yêu cầu Bảo Đại chờ Collins trở lại Sài
Gòn.
Dulles thông báo Collins dự kiến trở lại Sài Gòn ngày 1 hoặc
2-05-1955 và đề nghị Bảo Đại không thực hiện hành động không thể đảo ngược trước
thời điểm ấy.
IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
1. Hoa Kỳ trực tiếp tác động đến thời điểm Bảo Đại thực
hiện quyền cách chức Thủ tướng
Tài liệu 142 và chú thích 2 cho thấy Bảo Đại đã dự định hành
động chống Diệm ngày 27-04-1955.
Tuy nhiên, các viên chức ngoại giao Hoa Kỳ đã thuyết phục
ông trì hoãn, bằng cách nêu nguy cơ mất sự ủng hộ của Hoa Kỳ.
Sau đó, Dulles tiếp tục yêu cầu Bảo Đại chờ Collins trở lại
Sài Gòn.
Như vậy, tài liệu chứng minh Hoa Kỳ không chỉ theo dõi mà
còn trực tiếp tìm cách trì hoãn thời điểm Bảo Đại hành động đối với Diệm.
Tài liệu không nói Bảo Đại đã từ bỏ ý định cách chức Diệm;
nó chỉ xác nhận việc trì hoãn.
2. Trình tự ngoại giao cho thấy Washington ưu tiên thỏa
thuận với Pháp trước khi trình bày phương án với Bảo Đại
Điện văn quy định một trình tự rõ ràng:
Bước 1 – Hoa Kỳ trình bày quan điểm với Pháp
Điện văn 3828 – Tài liệu 140
Bước 2 – Pháp đồng ý và được thông báo phương án chính phủ mới
Điện văn 3829 – Tài liệu 141
Bước 3 – Đại diện Hoa Kỳ trình bày những điểm chính với Bảo Đại
Điện văn 3830 – Tài liệu 142
Bước 4 – Chờ Collins trở lại Sài Gòn để tiếp tục xem xét
Đây là trình tự được Dulles chỉ thị, không có nghĩa tất cả
các bước đã được thực hiện.
Điểm đáng chú ý là Hoa Kỳ yêu cầu một chính phủ mới phải
mang sáng kiến của người Việt Nam trong Tài liệu 141, nhưng trong Tài liệu 142
lại đặt việc thỏa thuận với Pháp lên trước khi thông báo phương án cho Bảo Đại.
V. KẾT LUẬN
Tài liệu 142, ngày 27-04-1955, cho thấy Ngoại trưởng Dulles
đang điều phối việc tiếp xúc với Pháp và Bảo Đại trong lúc Washington chuẩn bị
phương án thay đổi chính phủ tại Sài Gòn.
Hoa Kỳ yêu cầu Bảo Đại hoãn hành động, giữ kín tên những
nhân vật dự kiến đứng đầu chính phủ mới và chờ Collins trở lại Sài Gòn.
Điểm cốt lõi: Trong khi Bảo Đại dự định cách chức Diệm,
Washington tìm cách kiểm soát thời điểm và trình tự ngoại giao của việc thay đổi
chính phủ, bằng cách yêu cầu có sự đồng thuận của Pháp trước và chờ Collins trở
lại Sài Gòn để tiếp tục giải quyết cuộc khủng hoảng.