Trang

▼

Thứ Ba, 27 tháng 10, 2026

6716. Tài liệu Số 141. Dulles đề ra phương án thay thế chính phủ Diệm – Thành lập nội các mới, Hội đồng Tư vấn và Quốc hội Lâm thời. (82.10 TL)

Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d141?


TÀI LIỆU 141 – NGÀY 27-04-1955

Dulles đề ra phương án thay thế chính phủ Diệm – Thành lập nội các mới, Hội đồng Tư vấn và Quốc hội Lâm thời

Loại tài liệu: Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Pháp.

Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955, lúc 6 giờ 11 phút chiều.

Số điện văn: 3829.

Người ký: Ngoại trưởng John Foster Dulles.

Mức độ mật: Tối mật (Top Secret).

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu 141.

Nguyên bản FRUS – Tài liệu 141

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 27-04-1955, lúc 6 giờ 11 phút chiều.


ĐIỆN VĂN GỬI ĐẠI SỨ QUÁN HOA KỲ TẠI PHÁP

Washington, ngày 27 tháng 4 năm 1955 – 6 giờ 11 phút chiều.

3829. Gửi Đại sứ.

Nếu phía Pháp đồng ý với đoạn 7 của điện văn Bộ Ngoại giao số 4756, Đại sứ có thể trình bày bằng lời với họ những quan điểm sau đây về thủ tục và việc thành lập một chính phủ mới.

Những quan điểm của chúng ta được xây dựng trên cơ sở tham khảo ý kiến Tướng Collins, nghiên cứu kỹ bản ghi nhớ của Pháp ngày 17-04-1955, các đề nghị của Bảo Đại và ý kiến của nhiều người Việt Nam tại Sài Gòn.

A. Những đề nghị tạm thời về thủ tục

1. Tiếp tục ủng hộ Diệm cho đến khi có giải pháp thay thế

Hoa Kỳ sẽ phải duy trì lập trường hoàn toàn ủng hộ Diệm, cho đến khi và trừ khi các nhà lãnh đạo Việt Nam đưa ra được một đề nghị thay thế mà Bảo Đại sẽ ủng hộ.

2. Bảo Đại phải bảo đảm loại Bình Xuyên khỏi ngành cảnh sát

Cả hai chính phủ cần thông báo cho Bảo Đại rằng, trước khi chúng ta xem xét ủng hộ bất kỳ sự thay đổi nào, ông phải bảo đảm:

  • Ông sẽ xác nhận thẩm quyền của Thủ tướng đối với các viên chức cảnh sát.
  • Bình Xuyên sẽ bị loại khỏi các chức năng cảnh sát và ngành an ninh.
  • Các giáo phái sẽ đồng ý với một chương trình rộng lớn nhằm hội nhập vào đời sống quốc gia Việt Nam, trên căn bản: “Một quốc gia, một nhà nước, một quân đội và một nền hành chính.”

Sắc lệnh như vậy của Bảo Đại phải được xúc tiến trước khi Diệm rời chức vụ và Thủ tướng mới được bổ nhiệm.

Điều này nhằm tránh tạo ra một “chiến thắng” rõ rệt của Bình Xuyên trước Diệm, vì chiến thắng ấy sẽ trở thành mối họa cho người kế nhiệm.

3. Collins và Ely giúp người Việt thành lập chính phủ mới

Nếu Bảo Đại đưa ra những bảo đảm đầy đủ, Collins và Ely phải lập tức giúp người Việt Nam xây dựng sự sắp xếp chính trị mới.

Hai ông cần khuyến khích Diệm phục vụ trong một vai trò mới, nếu ông chấp thuận, đồng thời dành sự ủng hộ đầy đủ cho chính phủ mới.

Nếu Diệm từ chối, chương trình vẫn phải được tiến hành.

4. Chính phủ mới phải mang danh nghĩa do người Việt Nam thành lập

Mặc dù người Việt Nam tại Sài Gòn phải là những người xây dựng chính phủ mới, trên thực tế Collins và Ely có lẽ sẽ phải đóng vai trò thúc đẩy tiến trình ấy.

Điều này có thể dẫn đến những câu chuyện về một “công thức Collins–Ely” mới, nhưng chúng ta phải cố gắng bằng mọi cách để giữ cho giải pháp ấy mang danh nghĩa Việt Nam.

5. Collins và Ely phải thông báo cho Diệm về khả năng bị cách chức

Collins và Ely cần thông báo cho Diệm rằng, do ông không thể thành lập một chính phủ liên hiệp có nền tảng ủng hộ rộng rãi, và do sự chống đối của người Việt Nam đối với ông, chính phủ hai nước không còn ở vào vị thế có thể cố gắng ngăn cản việc ông bị cách chức.

Những phẩm chất yêu nước của Diệm có giá trị tiềm tàng rất lớn đối với Việt Nam.

Vì vậy, người ta hy vọng ông sẽ đem khả năng của mình phục vụ bất kỳ chính phủ mới nào có thể được bổ nhiệm.

6. Cách lựa chọn Thủ tướng mới

Collins và Ely, cùng đại diện cho chính phủ hai nước, có thể thông qua những cuộc tiếp xúc kín với các nhà lãnh đạo chính trị Việt Nam để thúc đẩy việc hình thành công thức được nêu tại tiểu đoạn 4 ở trên.

Nếu các nhà lãnh đạo ấy, kể cả Diệm nếu có thể, chấp nhận công thức đó, họ có thể yêu cầu Bảo Đại cùng ký xác nhận.

Nếu những người Việt Nam được tham khảo ý kiến không thể thỏa thuận với nhau về một ứng cử viên, Ely và Collins sẽ phải đề nghị một nhân vật để Bảo Đại chỉ định thành lập chính phủ mới theo những điều khoản và điều kiện thích hợp.

B. Những đề nghị tạm thời về một chính phủ mới

1. Nội các

Quyền hành pháp với đầy đủ thẩm quyền sẽ được giao cho một nội các, do ông Đỗ hoặc ông Quát lần lượt giữ chức Chủ tịch và Phó Chủ tịch, gồm một nhóm nhỏ những nhà lãnh đạo quốc gia có năng lực nhất.

Sẽ rất tốt nếu nội các này có cả một số thành viên thuộc nội các Diệm và một số gương mặt mới.

Nội các sẽ hoạt động như một chính phủ liên hiệp lâm thời cho đến khi một Quốc hội được thành lập thông qua bầu cử đầy đủ.

Những nhiệm vụ trước mắt của nội các mới sẽ là:

(a) Giải quyết vấn đề các giáo phái.

(b) Hoàn tất việc cải tổ các lực lượng vũ trang và cảnh sát.

(c) Giải quyết thỏa đáng việc định cư cho những người tị nạn hiện có và những người sẽ đến trong tương lai.

(d) Thực hiện một chương trình hoạt động chính trị tích cực tại các tỉnh.

(e) Tiến hành một chính sách đối ngoại năng động hơn tại Đông Nam Á.

(f) Tham khảo ý kiến với Việt Minh về cuộc tuyển cử năm 1956 theo Hiệp định Genève, đồng thời chuẩn bị cho các cuộc bầu cử và việc thành lập một Quốc hội Lập hiến tại Việt Nam Tự do vào một thời điểm nào đó.

2. Hội đồng Tư vấn

Thành lập một cơ quan tư vấn gồm từ 25 đến 35 nhân vật lãnh đạo và đại diện các đoàn thể, kể cả các giáo phái.

Nếu có thể, cần thuyết phục Diệm chấp nhận giữ chức Chủ tịch Hội đồng này.

Chức năng chính của Hội đồng là tạo ra tinh thần đoàn kết và hợp tác giữa nhân dân và các đoàn thể trên khắp Việt Nam Tự do.

Theo yêu cầu của Chủ tịch hoặc nội các, Hội đồng sẽ đưa ra ý kiến tư vấn về những vấn đề trọng đại của quốc gia.

Hội đồng không được có chức năng hành pháp hoặc hành chính.

Hội đồng sẽ tiếp tục tồn tại cho đến khi một Quốc hội Lập hiến thiết lập cơ cấu chính quyền thường trực.

3. Quốc hội Lâm thời

Cơ quan mang tính chất gần như lập pháp này, gồm các đại biểu được bầu và được bổ nhiệm, vốn đã được dự kiến và có kế hoạch thành lập, phải được tổ chức và triệu tập càng sớm càng tốt sau khi nội các mới nhậm chức.

Quốc hội Lâm thời sẽ xem xét ngân sách và chỉ định một ủy ban đặc biệt để soạn thảo kế hoạch thành lập Quốc hội Lập hiến.

Dulles

II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn và quá trình soạn thảo

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2755.

Phân loại: Tối mật (Top Secret); ưu tiên (Priority); giới hạn phân phối (Limit Distribution).

Điện văn do Kenneth Young soạn thảo và được Murphy, MacArthur, Collins, Tyler, Sebald và Bowie thông qua; Ngoại trưởng Dulles ký.

Điện văn cũng được gửi đến Sài Gòn theo chế độ hành động tức khắc (Niact).

Tài liệu còn được in trong United States–Vietnam Relations, 1945–1967, Quyển 10, trang 941–944.

Chú thích 2 – Điện văn được dẫn chiếu

Nguyên bản chú thích cho biết điện văn được dẫn chiếu đã được in dưới số 3828 gửi Paris, tức Tài liệu 140.

Xem lại Tài liệu 140 – Điện văn số 3828

Lưu ý về số hiệu: Trong phần chính của Tài liệu 141 có ghi “Deptel 4756”, nhưng chú thích của FRUS xác định điện văn được dẫn là số 3828. Bản dịch giữ nguyên thông tin ở cả hai vị trí để không tự ý sửa nguyên bản.

Hết nguyên văn

III. TÓM LƯỢC NỘI DUNG

Tài liệu 141 trình bày phương án cụ thể của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về thủ tục thay đổi chính phủ Ngô Đình Diệm và tổ chức một chính phủ mới tại miền Nam Việt Nam.

Năm điểm chính:

1. Hoa Kỳ chưa lập tức ngừng ủng hộ Diệm.

Washington vẫn chủ trương ủng hộ Diệm cho đến khi các nhà lãnh đạo Việt Nam đưa ra được giải pháp thay thế có sự chấp thuận của Bảo Đại.

2. Bảo Đại phải bảo đảm chấm dứt quyền kiểm soát cảnh sát của Bình Xuyên.

Trước khi thay Diệm, Bảo Đại phải xác nhận quyền của Thủ tướng đối với cảnh sát, loại Bình Xuyên khỏi ngành cảnh sát và an ninh, đồng thời thúc đẩy việc hội nhập các giáo phái theo nguyên tắc một quốc gia, một nhà nước, một quân đội và một nền hành chính.

3. Collins và Ely được dự kiến giữ vai trò chủ động trong việc hình thành chính phủ mới.

Người Việt Nam phải đứng ra thành lập chính phủ, nhưng Collins và Ely sẽ thúc đẩy tiến trình, kể cả việc đề nghị nhân vật làm Thủ tướng nếu các nhà lãnh đạo Việt Nam không thỏa thuận được.

4. Hoa Kỳ dự kiến một cơ cấu chính quyền gồm ba bộ phận.

Đó là nội các liên hiệp lâm thời, Hội đồng Tư vấn 25–35 người và Quốc hội Lâm thời. Diệm có thể được mời làm Chủ tịch Hội đồng Tư vấn.

5. Chương trình của nội các mới bao gồm cả vấn đề tuyển cử Genève năm 1956.

Ngoài việc giải quyết các giáo phái, cải tổ quân đội, cảnh sát và định cư người tị nạn, chính phủ mới còn phải tham khảo ý kiến với Việt Minh về cuộc tuyển cử năm 1956 theo Genève và chuẩn bị bầu cử, thành lập Quốc hội Lập hiến tại Việt Nam Tự do.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Hoa Kỳ dự kiến thay Diệm nhưng vẫn muốn sử dụng Diệm trong chính phủ mới

Điện văn phân biệt rõ hai vấn đề: Diệm có tiếp tục giữ chức Thủ tướng hay không, và Diệm có tiếp tục tham gia đời sống chính trị hay không.

Dulles đề nghị Collins và Ely thông báo rằng hai chính phủ không còn ở vị thế ngăn cản việc Diệm bị cách chức.

Nhưng đồng thời, Washington muốn thuyết phục Diệm nhận một vai trò mới, cụ thể là chức Chủ tịch Hội đồng Tư vấn.

Đặc biệt, đoạn A.3 quy định: Diệm từ chối thì chương trình vẫn được tiến hành.

Như vậy, trong phương án này, sự đồng ý của Diệm không phải là điều kiện bắt buộc để thành lập chính phủ mới.

2. Hoa Kỳ vẫn đưa vấn đề tổng tuyển cử năm 1956 vào chương trình của chính phủ mới

Đoạn B.1(f) là một chi tiết quan trọng.

Dulles không chỉ đề cập việc chuẩn bị bầu cử và Quốc hội Lập hiến tại miền Nam, mà còn đặt ra nhiệm vụ:

“Tham khảo ý kiến với Việt Minh về cuộc tuyển cử năm 1956 theo Hiệp định Genève.”

Cần phân biệt hai tiến trình được ghi trong cùng một câu:

  • Tuyển cử năm 1956 theo Genève: Chính phủ mới phải tham khảo ý kiến với Việt Minh.
  • Bầu cử và Quốc hội Lập hiến tại Việt Nam Tự do: Chính phủ mới phải chuẩn bị thực hiện vào một thời điểm chưa được xác định.

Tài liệu không ấn định ngày tổ chức Quốc hội Lập hiến tại miền Nam, cũng không nói rằng hai tiến trình bầu cử này là một.

Đây là chứng cứ trực tiếp cho thấy ngày 27-04-1955, vấn đề tham khảo ý kiến với Việt Minh về tuyển cử năm 1956 vẫn nằm trong phương án chính sách do Ngoại trưởng Dulles gửi đi.

V. KẾT LUẬN

Tài liệu 141, gửi lúc 6 giờ 11 phút chiều ngày 27-04-1955, tiếp nối trực tiếp Tài liệu 140 và trình bày một phương án khá đầy đủ để thay đổi chính phủ tại Sài Gòn.

Washington dự kiến duy trì vai trò chính danh của Bảo Đại, loại Bình Xuyên khỏi quyền kiểm soát cảnh sát, giao Collins và Ely thúc đẩy việc hình thành chính phủ mới, đồng thời tổ chức một nội các liên hiệp, Hội đồng Tư vấn và Quốc hội Lâm thời.

Điểm cốt lõi: Hoa Kỳ đã chuẩn bị một phương án thay thế chính phủ Diệm, nhưng việc thực hiện còn phụ thuộc vào sự đồng ý của Pháp, những bảo đảm của Bảo Đại và việc hình thành một giải pháp chính trị mang danh nghĩa của người Việt Nam.

Đáng chú ý, trong phương án ấy, việc tham khảo ý kiến với Việt Minh về cuộc tuyển cử năm 1956 theo Hiệp định Genève vẫn được xác định là một nhiệm vụ của chính phủ mới.