Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d141?
TÀI LIỆU 141 – NGÀY 27-04-1955
Dulles đề ra phương án thay thế chính phủ Diệm – Thành
lập nội các mới, Hội đồng Tư vấn và Quốc hội Lâm thời
Loại tài liệu: Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ
quán Hoa Kỳ tại Pháp.
Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955, lúc 6 giờ 11 phút chiều.
Số điện văn: 3829.
Người ký: Ngoại trưởng John Foster Dulles.
Mức độ mật: Tối mật (Top Secret).
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu
141.
Nguyên
bản FRUS – Tài liệu 141
I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT
Washington, ngày
27-04-1955, lúc 6 giờ 11 phút chiều.
ĐIỆN VĂN GỬI ĐẠI SỨ QUÁN HOA KỲ TẠI PHÁP
Washington, ngày 27 tháng 4 năm 1955 – 6 giờ 11 phút chiều.
3829. Gửi Đại sứ.
Nếu phía Pháp đồng ý với đoạn 7 của điện văn Bộ Ngoại giao số
4756, Đại sứ có thể trình bày bằng lời với họ những quan điểm sau đây về thủ tục
và việc thành lập một chính phủ mới.
Những quan điểm của chúng ta được xây dựng trên cơ sở tham
khảo ý kiến Tướng Collins, nghiên cứu kỹ bản ghi nhớ của Pháp ngày 17-04-1955,
các đề nghị của Bảo Đại và ý kiến của nhiều người Việt Nam tại Sài Gòn.
A. Những đề nghị tạm thời về thủ tục
1. Tiếp tục ủng hộ Diệm cho đến khi có giải pháp thay thế
Hoa Kỳ sẽ phải duy trì lập trường hoàn toàn ủng hộ Diệm, cho
đến khi và trừ khi các nhà lãnh đạo Việt Nam đưa ra được một đề nghị thay thế
mà Bảo Đại sẽ ủng hộ.
2. Bảo Đại phải bảo đảm loại Bình Xuyên khỏi ngành cảnh sát
Cả hai chính phủ cần thông báo cho Bảo Đại rằng, trước khi
chúng ta xem xét ủng hộ bất kỳ sự thay đổi nào, ông phải bảo đảm:
- Ông sẽ
xác nhận thẩm quyền của Thủ tướng đối với các viên chức cảnh sát.
- Bình
Xuyên sẽ bị loại khỏi các chức năng cảnh sát và ngành an ninh.
- Các
giáo phái sẽ đồng ý với một chương trình rộng lớn nhằm hội nhập vào đời sống
quốc gia Việt Nam, trên căn bản: “Một quốc gia, một nhà nước, một quân đội
và một nền hành chính.”
Sắc lệnh như vậy của Bảo Đại phải được xúc tiến trước khi Diệm
rời chức vụ và Thủ tướng mới được bổ nhiệm.
Điều này nhằm tránh tạo ra một “chiến thắng” rõ rệt của Bình
Xuyên trước Diệm, vì chiến thắng ấy sẽ trở thành mối họa cho người kế nhiệm.
3. Collins và Ely giúp người Việt thành lập chính phủ mới
Nếu Bảo Đại đưa ra những bảo đảm đầy đủ, Collins và Ely phải
lập tức giúp người Việt Nam xây dựng sự sắp xếp chính trị mới.
Hai ông cần khuyến khích Diệm phục vụ trong một vai trò mới,
nếu ông chấp thuận, đồng thời dành sự ủng hộ đầy đủ cho chính phủ mới.
Nếu Diệm từ chối, chương trình vẫn phải được tiến hành.
4. Chính phủ mới phải mang danh nghĩa do người Việt Nam
thành lập
Mặc dù người Việt Nam tại Sài Gòn phải là những người xây dựng
chính phủ mới, trên thực tế Collins và Ely có lẽ sẽ phải đóng vai trò thúc đẩy
tiến trình ấy.
Điều này có thể dẫn đến những câu chuyện về một “công thức
Collins–Ely” mới, nhưng chúng ta phải cố gắng bằng mọi cách để giữ cho giải
pháp ấy mang danh nghĩa Việt Nam.
5. Collins và Ely phải thông báo cho Diệm về khả năng bị
cách chức
Collins và Ely cần thông báo cho Diệm rằng, do ông không thể
thành lập một chính phủ liên hiệp có nền tảng ủng hộ rộng rãi, và do sự chống đối
của người Việt Nam đối với ông, chính phủ hai nước không còn ở vào vị thế có thể
cố gắng ngăn cản việc ông bị cách chức.
Những phẩm chất yêu nước của Diệm có giá trị tiềm tàng rất lớn
đối với Việt Nam.
Vì vậy, người ta hy vọng ông sẽ đem khả năng của mình phục vụ
bất kỳ chính phủ mới nào có thể được bổ nhiệm.
6. Cách lựa chọn Thủ tướng mới
Collins và Ely, cùng đại diện cho chính phủ hai nước, có thể
thông qua những cuộc tiếp xúc kín với các nhà lãnh đạo chính trị Việt Nam để
thúc đẩy việc hình thành công thức được nêu tại tiểu đoạn 4 ở trên.
Nếu các nhà lãnh đạo ấy, kể cả Diệm nếu có thể, chấp nhận
công thức đó, họ có thể yêu cầu Bảo Đại cùng ký xác nhận.
Nếu những người Việt Nam được tham khảo ý kiến không thể thỏa
thuận với nhau về một ứng cử viên, Ely và Collins sẽ phải đề nghị một nhân vật
để Bảo Đại chỉ định thành lập chính phủ mới theo những điều khoản và điều kiện
thích hợp.
B. Những đề nghị tạm thời về một chính phủ mới
1. Nội các
Quyền hành pháp với đầy đủ thẩm quyền sẽ được giao cho một nội
các, do ông Đỗ hoặc ông Quát lần lượt giữ chức Chủ tịch và Phó Chủ tịch, gồm một
nhóm nhỏ những nhà lãnh đạo quốc gia có năng lực nhất.
Sẽ rất tốt nếu nội các này có cả một số thành viên thuộc nội
các Diệm và một số gương mặt mới.
Nội các sẽ hoạt động như một chính phủ liên hiệp lâm thời
cho đến khi một Quốc hội được thành lập thông qua bầu cử đầy đủ.
Những nhiệm vụ trước mắt của nội các mới sẽ là:
(a) Giải quyết vấn đề các giáo phái.
(b) Hoàn tất việc cải tổ các lực lượng vũ trang và cảnh sát.
(c) Giải quyết thỏa đáng việc định cư cho những người tị nạn
hiện có và những người sẽ đến trong tương lai.
(d) Thực hiện một chương trình hoạt động chính trị tích cực
tại các tỉnh.
(e) Tiến hành một chính sách đối ngoại năng động hơn tại
Đông Nam Á.
(f) Tham khảo ý kiến với Việt Minh về cuộc tuyển cử năm 1956
theo Hiệp định Genève, đồng thời chuẩn bị cho các cuộc bầu cử và việc thành lập
một Quốc hội Lập hiến tại Việt Nam Tự do vào một thời điểm nào đó.
2. Hội đồng Tư vấn
Thành lập một cơ quan tư vấn gồm từ 25 đến 35 nhân vật lãnh
đạo và đại diện các đoàn thể, kể cả các giáo phái.
Nếu có thể, cần thuyết phục Diệm chấp nhận giữ chức Chủ tịch
Hội đồng này.
Chức năng chính của Hội đồng là tạo ra tinh thần đoàn kết và
hợp tác giữa nhân dân và các đoàn thể trên khắp Việt Nam Tự do.
Theo yêu cầu của Chủ tịch hoặc nội các, Hội đồng sẽ đưa ra ý
kiến tư vấn về những vấn đề trọng đại của quốc gia.
Hội đồng không được có chức năng hành pháp hoặc hành chính.
Hội đồng sẽ tiếp tục tồn tại cho đến khi một Quốc hội Lập hiến
thiết lập cơ cấu chính quyền thường trực.
3. Quốc hội Lâm thời
Cơ quan mang tính chất gần như lập pháp này, gồm các đại biểu
được bầu và được bổ nhiệm, vốn đã được dự kiến và có kế hoạch thành lập, phải
được tổ chức và triệu tập càng sớm càng tốt sau khi nội các mới nhậm chức.
Quốc hội Lâm thời sẽ xem xét ngân sách và chỉ định một ủy
ban đặc biệt để soạn thảo kế hoạch thành lập Quốc hội Lập hiến.
Dulles
II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU
Chú thích 1 – Nguồn và quá trình soạn thảo
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2755.
Phân loại: Tối mật (Top Secret); ưu tiên (Priority); giới hạn
phân phối (Limit Distribution).
Điện văn do Kenneth Young soạn thảo và được Murphy,
MacArthur, Collins, Tyler, Sebald và Bowie thông qua; Ngoại trưởng Dulles ký.
Điện văn cũng được gửi đến Sài Gòn theo chế độ hành động tức
khắc (Niact).
Tài liệu còn được in trong United States–Vietnam Relations,
1945–1967, Quyển 10, trang 941–944.
Chú thích 2 – Điện văn được dẫn chiếu
Nguyên bản chú thích cho biết điện văn được dẫn chiếu đã được
in dưới số 3828 gửi Paris, tức Tài liệu 140.
Xem
lại Tài liệu 140 – Điện văn số 3828
Lưu ý về số hiệu: Trong phần chính của Tài liệu 141 có ghi
“Deptel 4756”, nhưng chú thích của FRUS xác định điện văn được dẫn là số 3828.
Bản dịch giữ nguyên thông tin ở cả hai vị trí để không tự ý sửa nguyên bản.
Hết nguyên văn
III. TÓM LƯỢC NỘI DUNG
Tài liệu 141 trình bày phương án cụ thể của Bộ Ngoại giao
Hoa Kỳ về thủ tục thay đổi chính phủ Ngô Đình Diệm và tổ chức một chính phủ mới
tại miền Nam Việt Nam.
Năm điểm chính:
1. Hoa Kỳ chưa lập tức ngừng ủng hộ Diệm.
Washington vẫn chủ trương ủng hộ Diệm cho đến khi các nhà
lãnh đạo Việt Nam đưa ra được giải pháp thay thế có sự chấp thuận của Bảo Đại.
2. Bảo Đại phải bảo đảm chấm dứt quyền kiểm soát cảnh sát của
Bình Xuyên.
Trước khi thay Diệm, Bảo Đại phải xác nhận quyền của Thủ tướng
đối với cảnh sát, loại Bình Xuyên khỏi ngành cảnh sát và an ninh, đồng thời
thúc đẩy việc hội nhập các giáo phái theo nguyên tắc một quốc gia, một nhà nước,
một quân đội và một nền hành chính.
3. Collins và Ely được dự kiến giữ vai trò chủ động trong việc
hình thành chính phủ mới.
Người Việt Nam phải đứng ra thành lập chính phủ, nhưng
Collins và Ely sẽ thúc đẩy tiến trình, kể cả việc đề nghị nhân vật làm Thủ tướng
nếu các nhà lãnh đạo Việt Nam không thỏa thuận được.
4. Hoa Kỳ dự kiến một cơ cấu chính quyền gồm ba bộ phận.
Đó là nội các liên hiệp lâm thời, Hội đồng Tư vấn 25–35 người
và Quốc hội Lâm thời. Diệm có thể được mời làm Chủ tịch Hội đồng Tư vấn.
5. Chương trình của nội các mới bao gồm cả vấn đề tuyển cử
Genève năm 1956.
Ngoài việc giải quyết các giáo phái, cải tổ quân đội, cảnh
sát và định cư người tị nạn, chính phủ mới còn phải tham khảo ý kiến với Việt
Minh về cuộc tuyển cử năm 1956 theo Genève và chuẩn bị bầu cử, thành lập Quốc hội
Lập hiến tại Việt Nam Tự do.
IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
1. Hoa Kỳ dự kiến thay Diệm nhưng vẫn muốn sử dụng Diệm
trong chính phủ mới
Điện văn phân biệt rõ hai vấn đề: Diệm có tiếp tục giữ chức
Thủ tướng hay không, và Diệm có tiếp tục tham gia đời sống chính trị hay không.
Dulles đề nghị Collins và Ely thông báo rằng hai chính phủ
không còn ở vị thế ngăn cản việc Diệm bị cách chức.
Nhưng đồng thời, Washington muốn thuyết phục Diệm nhận một
vai trò mới, cụ thể là chức Chủ tịch Hội đồng Tư vấn.
Đặc biệt, đoạn A.3 quy định: Diệm từ chối thì chương trình vẫn
được tiến hành.
Như vậy, trong phương án này, sự đồng ý của Diệm không phải
là điều kiện bắt buộc để thành lập chính phủ mới.
2. Hoa Kỳ vẫn đưa vấn đề tổng tuyển cử năm 1956 vào
chương trình của chính phủ mới
Đoạn B.1(f) là một chi tiết quan trọng.
Dulles không chỉ đề cập việc chuẩn bị bầu cử và Quốc hội Lập
hiến tại miền Nam, mà còn đặt ra nhiệm vụ:
“Tham khảo ý kiến với Việt Minh về cuộc tuyển cử năm 1956
theo Hiệp định Genève.”
Cần phân biệt hai tiến trình được ghi trong cùng một câu:
- Tuyển
cử năm 1956 theo Genève: Chính phủ mới phải tham khảo ý kiến với Việt
Minh.
- Bầu cử
và Quốc hội Lập hiến tại Việt Nam Tự do: Chính phủ mới phải chuẩn bị thực
hiện vào một thời điểm chưa được xác định.
Tài liệu không ấn định ngày tổ chức Quốc hội Lập hiến tại miền
Nam, cũng không nói rằng hai tiến trình bầu cử này là một.
Đây là chứng cứ trực tiếp cho thấy ngày 27-04-1955, vấn đề
tham khảo ý kiến với Việt Minh về tuyển cử năm 1956 vẫn nằm trong phương án
chính sách do Ngoại trưởng Dulles gửi đi.
V. KẾT LUẬN
Tài liệu 141, gửi lúc 6 giờ 11 phút chiều ngày 27-04-1955,
tiếp nối trực tiếp Tài liệu 140 và trình bày một phương án khá đầy đủ để thay đổi
chính phủ tại Sài Gòn.
Washington dự kiến duy trì vai trò chính danh của Bảo Đại,
loại Bình Xuyên khỏi quyền kiểm soát cảnh sát, giao Collins và Ely thúc đẩy việc
hình thành chính phủ mới, đồng thời tổ chức một nội các liên hiệp, Hội đồng Tư
vấn và Quốc hội Lâm thời.
Điểm cốt lõi: Hoa Kỳ đã chuẩn bị một phương án thay thế
chính phủ Diệm, nhưng việc thực hiện còn phụ thuộc vào sự đồng ý của Pháp, những
bảo đảm của Bảo Đại và việc hình thành một giải pháp chính trị mang danh nghĩa
của người Việt Nam.
Đáng chú ý, trong phương án ấy, việc tham khảo ý kiến với Việt
Minh về cuộc tuyển cử năm 1956 theo Hiệp định Genève vẫn được xác định là một
nhiệm vụ của chính phủ mới.