Trang

▼

Thứ Sáu, 30 tháng 10, 2026

6755. 04-05-1955, 18 giờ – Số 172 (LQ): Biên bản cuộc nói chuyện giữa Collins và Ely. (90 TL)

Giai đoạn nầy Diệm không có kế hoạch đối phó với miền Bắc, hợp tác cả với Việt Minh để diệt những người quốc gia miền Nam.  Ruột bỏ ra da bỏ vào là như vậy. BBT

Link nguồn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d172?

GPT DỊCH

TÀI LIỆU 172 – NGÀY 04-05-1955

Tựa đề: Collins và Ely trao đổi về Ủy ban Cách mạng, tình hình Bình Xuyên và sự ủng hộ đối với Chính phủ Diệm.

Nguồn: Foreign Relations of the United States (FRUS), 1955–1957, Volume I: Vietnam.

Loại tài liệu: Biên bản cuộc nói chuyện giữa Đại diện đặc biệt Hoa Kỳ tại Việt Nam, Collins, và Tổng ủy viên Pháp tại Việt Nam, Ely.

Địa điểm: Sài Gòn.

Thời gian: Ngày 4-5-1955, lúc 6 giờ chiều.

Mức độ mật: Mật (Secret).



I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN

1.

Đại sứ Collins đến gặp Tướng Ely lúc 18 giờ ngày 4 tháng 5.

Ông thuật lại cho Ely cuộc gặp Ngô Đình Diệm vào buổi sáng cùng ngày, cũng như phản ứng của Diệm trước câu chuyện ám chỉ rằng người Pháp có thể chịu trách nhiệm về cái chết của Tướng Thế.

Đại sứ Collins nói rằng Diệm lo ngại trước những báo cáo cho biết Bình Xuyên vẫn còn các ca-nô vũ trang và đang sử dụng chúng để bắn vào binh sĩ Quân đội Quốc gia.

Diệm đã nói chuyện với Đô đốc Jozan, nhắc lại yêu cầu trước đây rằng phía Pháp phải thu hồi những chiếc ca-nô này từ tay Bình Xuyên.

Đại sứ Collins nhắc Ely rằng trước đó một thời gian, ông đã yêu cầu Ely xem có thể làm gì để đưa những chiếc ca-nô ra khỏi quyền kiểm soát của Bình Xuyên.

Ely trả lời rằng những chiếc ca-nô này thuộc số trang bị cảnh sát đã được bàn giao cho Cảnh sát Việt Nam, tức Bình Xuyên, khi quyền chỉ huy cảnh sát được chuyển giao.

Ông nói rằng mình không thể tiến hành giao chiến với Bình Xuyên để thu hồi những phương tiện ấy.

Những chiếc ca-nô đã nằm trong tay Bình Xuyên từ lâu. Ban đầu, chúng là trang bị của Cảnh sát Pháp, chứ không phải của Hải quân Pháp.

Trước khi bàn giao, các ca-nô đã được tháo bỏ vũ khí. Sau đó, Bình Xuyên tự trang bị lại và tái vũ trang cho chúng.

2.

Đại sứ Collins thuật lại những lời Diệm nói về Ủy ban Cách mạng và Đại hội mà Diệm đã triệu tập.

Ông cho biết mình đã thúc giục Diệm sử dụng ảnh hưởng đối với Đại hội để bảo đảm rằng Đại hội hành động ôn hòa.

Ely hỏi lập trường của Hoa Kỳ sẽ như thế nào nếu Đại hội truất phế Bảo Đại.

Đại sứ Collins trả lời rằng ông không biết lập trường của Hoa Kỳ sẽ ra sao. Tuy nhiên, ông đã nhận được chỉ thị từ Bộ Ngoại giao yêu cầu thúc giục Diệm giữ thái độ ôn hòa.

Ely nói rằng ông tin Ủy ban đã được thành lập với mục đích cụ thể là loại bỏ Diệm trong vài ngày tới.

Đại sứ Collins nói rằng phía Hoa Kỳ không có thông tin như vậy.

Ely nói rằng một số bộ trưởng trong Nội các, trong đó ông nhắc đến Huyên, đã nghĩ ra phương thức này để loại bỏ Diệm.

Đại sứ Collins nhắc lại rằng phía Hoa Kỳ không có thông tin như vậy.

Ông nói rằng Quát đã cho biết Cao Đài là lực lượng chủ yếu thúc đẩy việc này, cùng với Việt Minh.

Những báo cáo khác cho thấy Nhu, em trai Diệm, cũng tham gia rất sâu vào hoạt động này.

Diệm có thái độ dè chừng đối với Ủy ban, nhưng phía Hoa Kỳ không có thông tin nào cho thấy tổ chức này đang tạo ra một mối đe dọa trực tiếp và trước mắt đối với ông.

Ely nói rằng ông không tin Cao Đài là lực lượng chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức Ủy ban Cách mạng.

Ông cho rằng trong cả nước đang có một làn sóng chống Diệm mạnh mẽ, và Ủy ban Cách mạng đã chọn Bảo Đại làm mục tiêu đầu tiên, trước khi chuyển sang Diệm.

Đại sứ Collins nói rằng ông tin việc đánh giá một cách cân bằng dư luận quần chúng đối với Diệm là điều rất khó khăn.

Ông cho rằng uy tín của Diệm đã tăng lên.

Quân đội vẫn trung thành và đã chiến đấu, trong khi không xảy ra nội chiến, trái với những thông tin và dự đoán của Ely.

Vì vậy, Collins tự hỏi phải đánh giá những thông tin của Ely về Diệm như thế nào.

Ely trả lời rằng nội chiến không thể phát triển chỉ trong vòng 48 giờ.

Bảy Viễn hiện đã rút vào chiến khu và chẳng bao lâu nữa sẽ bắt đầu tiến hành các hoạt động du kích.

Hai hoặc ba tiểu đoàn Quân đội Quốc gia đã chiến đấu quá kém đến mức phá hủy những khu vực rộng lớn của thành phố.

Lòng trung thành của nhiều đơn vị quân đội cũng đáng nghi ngờ.

Đại sứ Collins nhận xét rằng những nguồn tiếp xúc của phía Hoa Kỳ cho thấy quân đội vẫn trung thành.

Các Đại tá Đôn và Minh, nay đã được thăng cấp Tướng, đã từ bỏ quốc tịch Pháp và dường như trung thành với Diệm.

Bảy Viễn, thay vì rút vào hoạt động bí mật, có thể muốn giải quyết cuộc tranh chấp với chính phủ bằng con đường hòa bình.

Do đó, Ely nên đánh giá lại những thông tin tình báo mà ông đã dựa vào để đưa ra các nhận định trước đây.

3.

Đại sứ Collins tiếp tục nói rằng ông rất lo ngại trước sự gia tăng của tâm lý chống Pháp.

Theo ông, điều này không những không mang lại lợi ích gì mà còn hết sức nguy hiểm.

Ông đã cảnh báo các nhà báo Hoa Kỳ về vấn đề này.

Tuy nhiên, sẽ có lợi cho vị thế của Pháp nếu Ely có thể giải tỏa ba vị trí Bình Xuyên còn lại trong khu vực do Pháp kiểm soát.

Ely trả lời rằng các cuộc thương lượng đã được tiến hành trong nhiều ngày, và nhiều thành phần Bình Xuyên hiện đã rời khỏi khu vực của Pháp.

Tuy nhiên, ông nói rằng mình bất bình trước những lời ám chỉ rằng ông là người chỉ huy Bình Xuyên và có thể ra lệnh cho lực lượng này.

Tất cả những gì ông cố gắng thực hiện chỉ là chấm dứt giao tranh.

Ông tin rằng các cuộc xung đột đã không bùng nổ vào ngày 28 tháng 4 nếu Đại sứ Collins có mặt tại Sài Gòn.

Giờ đây, khi tình hình đã diễn biến quá xa, Ely tin rằng toàn bộ miền Nam Việt Nam có thể bị mất.

Tuy nhiên, ông đồng ý rằng để tránh rắc rối, việc di tản ba vị trí Bình Xuyên còn lại sẽ có lợi.

4.

Đại sứ Collins nói rằng ông nhận được thông tin Quân đội Việt Nam đã đình chỉ các cuộc hành quân chống Bình Xuyên trong ba hoặc bốn ngày.

Ông cho rằng đây là một sai lầm nghiêm trọng.

Hơn nữa, phía Việt Nam đang điều động một hoặc nhiều tiểu đoàn trở lại Sài Gòn trong thời gian Đại hội diễn ra.

Ely nhận xét rằng không có mối liên hệ nào giữa Đại hội và việc các đơn vị Quân đội Việt Nam trở về Sài Gòn.

Tướng Minh đã nói với ông vào sáng hôm đó rằng các cuộc giao tranh với Bảy Viễn đã bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới, tức giai đoạn hoạt động du kích tại vùng nông thôn.

Tướng Minh không biết liệu quân đội có thể tiếp tục chiến đấu chống Bình Xuyên hay không.

Ely nói thêm rằng Minh không tin tưởng một số tiểu đoàn quân đội, và muốn đưa những đơn vị ít đáng tin cậy nhất ra tuyến chiến đấu, cách xa Sài Gòn.

II. CHÚ THÍCH CỦA FRUS

Chú thích 1. Nguồn: Hồ sơ Collins, Hồ sơ Việt Nam, Loạt VII, S. Tài liệu được xếp loại Mật (Secret). Bản thảo do Sturm soạn.

Chú thích 2. Có thể là Huỳnh Văn Nhiệm, Quốc vụ khanh Nội vụ.

Hết nguyên văn


III. TÓM TẮT TÀI LIỆU 172

1. Vấn đề Bình Xuyên và các ca-nô vũ trang

Collins nêu việc Bình Xuyên tiếp tục sử dụng ca-nô để tấn công Quân đội Quốc gia. Ely giải thích rằng đây là những phương tiện cảnh sát đã được bàn giao hợp lệ trước đó, và Pháp không thể dùng vũ lực để thu hồi.

2. Hai nhận định khác nhau về Ủy ban Cách mạng

Ely tin rằng Ủy ban Cách mạng trước hết nhằm loại bỏ Bảo Đại, sau đó sẽ chuyển sang loại bỏ Diệm.

Collins cho biết Hoa Kỳ chưa có thông tin xác nhận nguy cơ trực tiếp đối với Diệm. Ông nhắc đến những báo cáo khác nhau về vai trò của Cao Đài, Việt Minh và Ngô Đình Nhu trong Ủy ban.

3. Hai đánh giá trái ngược về uy tín của Diệm

Collins nhận định uy tín của Diệm đã tăng sau các cuộc giao tranh với Bình Xuyên, và quân đội vẫn trung thành với ông.

Ngược lại, Ely cho rằng đang có làn sóng chống Diệm mạnh mẽ trong nước, lòng trung thành của nhiều đơn vị quân đội đáng nghi ngờ và nguy cơ nội chiến vẫn còn.

4. Quan hệ Pháp–Mỹ tiếp tục căng thẳng

Collins lo ngại tâm lý chống Pháp gia tăng và yêu cầu Pháp giải tỏa các vị trí Bình Xuyên còn lại trong khu vực do Pháp kiểm soát.

Ely bác bỏ việc ông có quyền chỉ huy Bình Xuyên, đồng thời cho rằng tình hình miền Nam đã trở nên rất nguy hiểm.

5. Khả năng tiếp tục chiến đấu của Quân đội Quốc gia

Collins phản đối việc Quân đội Quốc gia tạm ngừng hành quân chống Bình Xuyên.

Ely cho biết theo Tướng Minh, chiến sự đã chuyển sang giai đoạn du kích, và bản thân Minh không chắc quân đội có thể tiếp tục chiến dịch hay không.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

Thứ nhất – Về vai trò của Cao Đài trong Ủy ban Cách mạng

Tài liệu ghi nhận ba nguồn nhận định khác nhau:

  • Quát cho rằng Cao Đài cùng Việt Minh là những lực lượng chủ yếu thúc đẩy Ủy ban Cách mạng.
  • Các báo cáo khác cho rằng Ngô Đình Nhu tham gia sâu vào hoạt động của Ủy ban.
  • Ely không tin Cao Đài là lực lượng chịu trách nhiệm chính trong việc thành lập Ủy ban.

Như vậy, tài liệu không xác nhận Cao Đài là lực lượng tổ chức hoặc lãnh đạo Ủy ban Cách mạng. Đây mới là những thông tin và nhận định được các bên trao đổi.

Thứ hai – Về yếu tố Nhơn Hòa của Chính phủ Diệm

Collins và Ely có những đánh giá khác nhau về hai phương diện:

  • Quần chúng: Collins cho rằng uy tín Diệm đang tăng, trong khi Ely nhận định có làn sóng chống Diệm mạnh mẽ trong cả nước.
  • Quân đội: Collins cho rằng quân đội vẫn trung thành với Diệm; Ely cho rằng lòng trung thành của nhiều đơn vị chưa chắc chắn, đồng thời chiến tranh du kích với Bình Xuyên có thể tiếp diễn.

Điểm đặc biệt của tài liệu: Ngày 4-5-1955, ngay sau các cuộc giao tranh lớn với Bình Xuyên, Collins và Ely vẫn chưa thống nhất được nhận định về thực lực chính trị và quân sự của Ngô Đình Diệm.

Tài liệu cho thấy thắng lợi quân sự trước Bình Xuyên không đồng nghĩa với việc đã xác lập được sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng và sự trung thành chắc chắn của toàn bộ quân đội. Đây là vấn đề còn đang được hai đại diện Hoa Kỳ và Pháp tranh luận, chứ chưa phải kết luận chung của họ.