6716. Đại Tướng Collins báo cáo cuộc gặp với Tướng Ely ngày 22-11-1954 (07)

Từ 01-11-1954 đến 23-11-1954 có 07 văn bản và 01 phụ lục. BBT. 

The Chargé in Vietnam (Kidder) to the Department of State1

Link Anh Văn:

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p2/d1339#fn:1.7.4.8.620.14.6

07TL

GPT DỊCH

Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1952–1954, Đông Dương, Tập XIII, Phần 2

120.251G/11–2354: Điện văn

Đại biện Hoa Kỳ tại Việt Nam (Kidder) gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ[1]

Mật

Sài Gòn, ngày 23 tháng 11 năm 1954 — 5 giờ chiều.

[Nhận lúc 7 giờ 28 sáng]

1935. Chuyển để biết đến Paris, số 631. Bộ Ngoại giao chuyển cho Bộ Quốc phòng. Từ Collins.

Trong cuộc gặp với Tướng Ely ngày 22 tháng 11, những chủ đề chính mà chúng tôi thảo luận như sau:

1. Hoa Kỳ tiếp nhận trách nhiệm huấn luyện

Tôi đề cập những thông tin sơ bộ ngắn gọn mà tôi đã nhận được cho đến nay về các cuộc hội đàm tại Washington, được trình bày trong Điện văn Bộ Ngoại giao số 2046.[2]

Tôi đề nghị chúng ta tiến hành công việc mà không chờ thêm chỉ thị và đề nghị Tướng Ely trình những sửa đổi cụ thể của ông đối với biên bản thỏa thuận về việc phát triển và huấn luyện các lực lượng vũ trang Việt Nam tự chủ—Điện văn Đại sứ quán số 1854.[3]

[Trang 2280]

Tướng Ely nói ông sẽ lập tức chuẩn bị những sửa đổi của mình.

2. Cơ chế phối hợp viện trợ

(a) Sau khi đề cập bản ghi nhớ ngày 17 tháng 11 của Tướng Ely gửi tôi, được chuyển trong Điện văn Đại sứ quán số 1919,[4] tôi nhắc lại lập trường của Hoa Kỳ: chúng ta có ý định phối hợp các nỗ lực, nhưng Hoa Kỳ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm và kiểm soát các chương trình viện trợ của mình; đồng thời không thể đồng ý thành lập những ủy ban có quyền điều hành viện trợ.

Tôi giải thích rằng theo quan điểm của chúng ta, trong quá trình thực hiện chương trình nên tiến hành những cuộc thảo luận không chính thức với phía Pháp và Việt Nam, thay vì thiết lập một cơ chế chính thức. Mỗi bên nên chỉ định những viên chức thích hợp trong từng lĩnh vực để tham gia các cuộc thảo luận ấy. Chẳng hạn, trong lĩnh vực viện trợ kinh tế, tôi sẽ chỉ định Barrows.

(b) Tướng Ely nói rõ ràng quan niệm hiện nay của Hoa Kỳ có phần khác với quan niệm trong các cuộc hội đàm Smith–La Chambre. Tuy nhiên, phía Pháp không đặt vấn đề về quyền của mỗi quốc gia được viện trợ theo cách mình xét thấy thích hợp; Pháp cũng không có ý định trao cho ủy ban quyền kiểm soát viện trợ.

(c) Vì theo tôi, hai bên đã căn bản đồng thuận, tôi đề nghị đại diện hai bên xem xét từng dự án viện trợ dựa trên giá trị riêng của nó. Những dự án có bất đồng lớn sẽ được đưa lên cấp Đại sứ để thảo luận, nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về quốc gia cung cấp viện trợ.

Tướng Ely đồng ý chỉ định Bordaz làm đầu mối liên lạc với Barrows để xem xét toàn bộ vấn đề viện trợ. Tương tự, ông sẽ chỉ định một sĩ quan làm đầu mối liên lạc với Tướng O’Daniel hoặc đại diện của ông trong những vấn đề viện trợ quân sự.

3. Tái định cư cho quân nhân Việt Nam bị giải ngũ

Tham chiếu bản ghi nhớ của Tướng Ely gửi tôi về quân số và thành phần các lực lượng Việt Nam, được chuyển trong Điện văn Đại sứ quán số 1920.[5]

Tôi đồng ý rằng việc lần lượt giải ngũ khoảng một nửa quân số sẽ gây nên một vấn đề tái định cư lớn. Tôi đề nghị rằng ngay khi nhận được chỉ thị từ Washington, chúng ta nên thành lập một nhóm nghiên cứu gồm đại diện Pháp, Việt Nam và Hoa Kỳ—MAAG và USOM—để xác định những việc cần thực hiện.

Tướng Ely đồng ý.

4. Thu hồi trang bị MDAP dư thừa

Theo chỉ thị trong Điện văn Bộ Ngoại giao số 2023, tôi trao cho Tướng Ely bản biên bản thỏa thuận đã được sửa đổi về việc đưa một số trang bị thuộc Chương trình Viện trợ Phòng thủ Hỗ tương (MDAP) trở lại dưới quyền kiểm soát của Hoa Kỳ.[6]

[Trang 2281]

Trong cuộc thảo luận ngắn về vấn đề Hoa Kỳ thu hồi trang bị dư thừa, Tướng Ely đề cập việc kiểm kê trang bị đang được tiến hành và cho rằng Quân đoàn Viễn chinh Pháp (FEC) cần giữ lại số vật tư dự trữ đủ dùng trong hai đến ba tháng, phòng trường hợp chiến sự tái diễn.

Tôi đề nghị các sĩ quan MAAG và EMIFT sớm gặp nhau để xây dựng thủ tục thu hồi. Tướng Ely phản ứng thuận lợi sau khi nghe bản dịch miệng của biên bản, nhưng yêu cầu có thời gian nghiên cứu bản văn.

5. Cố vấn Hoa Kỳ trong Bộ Tham mưu Quân đội Việt Nam

Tôi nói với Tướng Ely rằng ngày 19 tháng 11, Tướng Minh cho biết ông đang thay thế bốn sĩ quan Việt Nam trong Bộ Tham mưu Quân đội. Tôi hỏi liệu có thể nhanh chóng đưa một số sĩ quan Hoa Kỳ vào làm cố vấn cho các sĩ quan Việt Nam mới được bổ nhiệm hay không.

Tướng Ely đồng ý để ba hoặc bốn sĩ quan MAAG—hiện đã được Tướng O’Daniel dự trù—đảm nhiệm vai trò cố vấn trong Bộ Tham mưu Quân đội Việt Nam.

Tuy nhiên, trước khi đồng ý cho họ bắt đầu nhiệm vụ ngay lập tức, ông muốn nghiên cứu thêm toàn bộ chương trình phối hợp các huấn luyện viên và cố vấn Hoa Kỳ với Pháp.

6. Di chuyển trang bị do Hoa Kỳ tài trợ khỏi Bắc Việt

Tôi nhắc lại với Tướng Ely rằng nhân dân và Quốc hội Hoa Kỳ đặc biệt coi trọng việc ngăn chặn tất cả trang bị do Hoa Kỳ tài trợ—dù thuộc sở hữu công hay tư—rơi vào tay Cộng sản.

Tướng Ely trả lời rằng đây là một trong những mối quan tâm hàng đầu của ông. Ông dự định di chuyển khỏi miền Bắc toàn bộ quân dụng MDAP, ngoại trừ số trang bị đang nằm trong tay các đơn vị quân đội, trước ngày 31-1-1955.

Các đại diện của ông hiện đang nghiên cứu những nhu cầu tối thiểu của các dịch vụ công cộng dân sự mà theo Hiệp định Genève phải được để lại trong tình trạng hoạt động được.

Tướng Ely dự liệu sẽ gặp một số khó khăn khi di chuyển hai máy xúc chạy bằng hơi nước do USOM tài trợ khỏi Công ty Than Bắc Kỳ, nhưng ông vẫn dự định xúc tiến việc này. Ông nói sẵn sàng tiếp nhận ý kiến của các đại diện Hoa Kỳ tại Hải Phòng về bất cứ trang bị nào mà chúng ta cho rằng cần phải di chuyển.

Tôi nhắc lại rằng nếu để lại cho phía Cộng sản bất cứ trang bị viện trợ nào của Hoa Kỳ—dân sự hoặc quân sự—thì việc đó có thể ảnh hưởng sâu sắc đến các chương trình viện trợ của Hoa Kỳ trong tương lai.

7

7. Chính trị nội bộ

(a)

Tôi nhắc Tướng Ely về sự thỏa thuận đạt được trong cuộc nói chuyện đầu tiên của chúng tôi tại Đà Lạt: tôi sẽ tiếp xúc với ông Diệm về việc củng cố chính phủ. Tôi cũng trình bày khái quát cuộc nói chuyện ngày 19 tháng 11 giữa tôi với ông Diệm—Điện văn Đại sứ quán số 1906.[7]

Tướng Ely trả lời rằng ông xem ông Quát là một trong những người có năng lực nhất hiện có; vào một thời điểm trước đây, ông đã vui lòng thấy ông Quát giữ chức Thủ tướng. Tuy nhiên, hiện nay sự bất hòa sâu sắc giữa ông Quát với Hinh [đúng ra là Minh] là trở ngại đối với việc ông Quát giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng.

Sau đó trong cuộc nói chuyện, tôi nhắc lại rằng, dù kết quả tốt hay xấu, ông Diệm đã tuyên bố sẽ thảo luận với ông Quát về khả năng ông Quát đảm nhận Bộ Quốc phòng.

Tướng Ely đồng ý rằng nếu Hinh [đúng ra là Minh] vẫn giữ chức Thứ trưởng, thì ông Minh và ông Quát có thể hợp tác thành một nhóm làm việc hữu hiệu và tránh được xung đột nghiêm trọng với quân đội. Nếu không, có lẽ nên bổ nhiệm ông Quát làm Phó Thủ tướng và đưa ông Minh lên lãnh đạo Bộ Quốc phòng.

(b)

Tướng Ely nói rằng, trong khi ông Minh dường như muốn áp dụng những biện pháp hòa giải đối với quân đội, thì ông Diệm đang cho thấy ý định loại bỏ toàn bộ những người ủng hộ Tướng Hinh.

Ông Minh và Tướng Vy hiện đang ở miền Trung Việt Nam để cố gắng giải quyết một giai đoạn mới và nguy hiểm trong cuộc tranh chấp đã kéo dài nhiều tuần giữa các phe phái quân đội đối nghịch: một bên ủng hộ chính phủ, bên kia ủng hộ Tướng Hinh.

Những cử chỉ hòa giải của ông Diệm có thể đem lại ổn định; nhưng Tướng Ely lo ngại rằng, trái lại, ông Diệm có thể kích động các đối thủ đi đến bạo lực.

Tướng Ely có cảm giác rằng Tướng Vy có thể đã tuyên thệ trung thành với Tướng Hinh và đường lối của ông Hinh. Ông cho rằng nếu Thủ tướng gây sức ép quá mạnh, cuộc tranh chấp Diệm–Hinh hiện nay sẽ chỉ được thay thế bằng cuộc tranh chấp Diệm–Vy.

Tướng Ely đã nhận thấy những dấu hiệu cho thấy ông Minh, vì ủng hộ Tướng Vy, đang bị ông Diệm nghi ngờ. Tôi lập tức đồng ý với đề nghị của Tướng Ely rằng tôi nên tiếp tục thúc giục ông Diệm theo đường lối hòa giải trong việc giải quyết các vấn đề với quân đội.

(c)

Tướng Ely nói rằng ông sẽ tiếp tục ủng hộ ông Diệm chừng nào tôi còn ủng hộ ông. Ông nhận xét rằng hai phẩm chất lớn của Thủ tướng là sự liêm khiết và ý chí kiên định; tuy nhiên, sự kiên định ấy có khuynh hướng biến thành cố chấp và do đó trở thành một khuyết điểm.

Không người nào dưới quyền ông Diệm được giao đầy đủ thẩm quyền để làm việc, vì ông Diệm muốn tự mình làm mọi việc.

Tuy nhiên, chính phủ của ông có thể hoạt động hữu hiệu nếu ông bằng lòng giữ vai trò đứng đầu, đồng thời giao việc điều hành cho hai Phó Thủ tướng, trong đó một người có thể là ông Quát. Sự thay đổi này, cùng với việc bổ nhiệm những Bộ trưởng Quốc phòng và Nội vụ có năng lực, sẽ đủ để tạo nên một bước khởi đầu.

(d)

Tôi nói với Tướng Ely rằng tôi đã thảo luận vấn đề Bộ Nội vụ với ông Diệm nhưng không đạt được kết quả nào.

Tướng Ely nhắc lại những lập luận ủng hộ ông Tâm và nói rằng nếu ông Diệm khăng khăng giữ Bộ Nội vụ thì mọi việc sẽ thất bại.

Tôi nói với Tướng Ely rằng tôi đã nêu tên ông Tâm với ông Diệm, nhưng ông Diệm thẳng thừng bác bỏ; tôi không có ý định đề cập tên ông Tâm một lần nữa.

Tôi hỏi Tướng Ely còn có những người nào khác có thể đảm nhiệm Bộ Nội vụ. Ông trả lời rằng Bình Xuyên có một số ứng viên, nhưng ông không thể tiến cử người nào.

Phần thảo luận này kết thúc bằng nhận xét của Tướng Ely rằng nếu tôi không thể thuyết phục ông Diệm chấp nhận ông Tâm thì không ai có thể làm được. Ông đồng ý cung cấp cho tôi một danh sách những ứng viên có thể đảm nhiệm Bộ Nội vụ, sắp xếp theo khả năng làm việc hữu hiệu.

(e)

Tướng Ely nói rằng ngày 21 tháng 11, ông đã nghiêm khắc nhắc nhở Tướng Vy về sự cần thiết phải hợp tác với chính phủ. Tướng Vy đồng ý, nhưng nói rằng ông nghĩ Tướng Hinh sẽ trở về trong vòng hai tuần.

Tướng Ely nói với Tướng Vy rằng việc Tướng Hinh trở về quá sớm sẽ trái với quyền lợi quốc gia. Ông nói với tôi rằng nếu Tướng Hinh trở về quá sớm thì hậu quả sẽ rất tai hại.

Tôi cho ông biết về yêu cầu của tôi: Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Paris nên can thiệp với Bảo Đại nhằm giữ Tướng Hinh ở nước ngoài trong vài tháng—Điện văn Đại sứ quán số 1917.[8] Tôi hỏi Tướng Ely liệu ông có thực hiện những bước tương tự hay không. Ông đồng ý.

Tướng Ely nói thêm rằng Tướng Hinh đã tìm cách thiết lập một phương tiện để gửi điện văn mật mã cho Quân đội Quốc gia, nhưng không thành công. Dường như Tướng Hinh đã để lại mệnh lệnh rằng quân đội phải hành động chống chính phủ nếu trong vòng hai tuần ông không trở về hoặc không gửi chỉ thị thích hợp.

[Trang 2283]

Tướng Ely dự định sẽ chất vấn Tướng Vy về báo cáo này vào ngày 23 tháng 11.

(f)

Tôi đề cập những cuộc công kích chính phủ trên đài phát thanh của Quân đội Quốc gia và nói với Tướng Ely rằng chúng tôi nhận được tin một số sĩ quan Pháp có thể đã tham gia cung cấp tài liệu cho những buổi phát thanh này, cùng với Jean Barre, cộng tác viên của hãng thông tấn United Press (UP).

Tướng Ely đồng ý sẽ có biện pháp đối với bất cứ sĩ quan Pháp nào có liên quan.

(g)

Sau cùng, Tướng Ely nói thêm rằng gia đình ông Diệm gây ảnh hưởng rất xấu đối với Thủ tướng, đặc biệt là người em trai Ngô Đình Nhu và vợ ông Nhu.

Kidder

Chú thích của FRUS

1. Điện văn này được truyền đi thành hai phần.

2. Đề ngày 19 tháng 11, trang 2271.

3. Đề ngày 16 tháng 11, trang 2259.

4. Điện văn số 1919 từ Sài Gòn, ngày 21 tháng 11, chứa nội dung một bản ghi nhớ của Tướng Ely gửi Tướng Collins, đề ngày 17 tháng 11, về cơ chế phối hợp các chương trình viện trợ kinh tế của Pháp và Hoa Kỳ; văn kiện không được in trong tập này. (751G.5 MSP/11–2154)

5. Điện văn số 1920 từ Sài Gòn, ngày 21 tháng 11, chứa nội dung một bản ghi nhớ do Tướng Ely chuyển cho Tướng Collins ngày 20 tháng 11, về việc giảm quân số Quân đội Việt Nam; văn kiện không được in trong tập tập này. (751G.55/11–2154)

6. Trong Điện văn số 2023 gửi Sài Gòn ngày 18 tháng 11, Tướng Collins được phép chuyển cho Tướng Ely bản sửa đổi dự thảo biên bản thỏa thuận trong Điện văn số 1793 từ Sài Gòn ngày 10 tháng 11. (751G.5 MSP/11–1054)

Ngày 1 tháng 12, Collins và Ely ký biên bản thỏa thuận; nội dung được xác lập qua các Điện văn số 2023 và 1793. Biên bản quy định Hoa Kỳ và Pháp phải lập tức tham khảo ý kiến tại Sài Gòn để thiết lập thủ tục đưa trang bị MDAP dư thừa trở lại dưới quyền kiểm soát của Hoa Kỳ.

Collins báo cáo việc ký kết thỏa thuận trong Điện văn số 2076 từ Sài Gòn, ngày 3 tháng 12. (751G.5 MSP/12–354)

7. Đề ngày 20 tháng 11, trang 2272.

8. Điện văn số 1917 từ Sài Gòn, ngày 21 tháng 11, không được in trong tập này. Trong điện văn, Tướng Collins cho rằng điều quan trọng là Tướng Hinh không trở về Việt Nam trong tương lai gần. Collins đề nghị yêu cầu Bảo Đại tìm cho Tướng Hinh một nhiệm vụ thích hợp để giữ ông ở nước ngoài trong vài tháng. (751G.551/11–2154)

Hết phần dịch nguyên văn

 

Tóm lược Điện văn số 1935 ngày 23-11-1954

Collins báo cáo cuộc gặp với Tướng Ely ngày 22-11-1954:

• Hoa Kỳ xúc tiến tiếp nhận trách nhiệm huấn luyện Quân đội Quốc gia Việt Nam.
• Hoa Kỳ đồng ý phối hợp với Pháp và Việt Nam về viện trợ, nhưng phải tự kiểm soát và quyết định chương trình viện trợ của mình.
• Việc giải ngũ khoảng một nửa quân đội sẽ gây ra vấn đề lớn về tái định cư và việc làm cho quân nhân.
• Hoa Kỳ yêu cầu thu hồi trang bị MDAP dư thừa và di chuyển các trang bị do Mỹ tài trợ khỏi miền Bắc, tránh rơi vào tay Cộng sản.
• Ely đồng ý đưa một số sĩ quan MAAG vào làm cố vấn trong Bộ Tham mưu Quân đội Quốc gia.
• Về chính trị, Collins và Ely bàn việc củng cố Nội các Diệm, đặc biệt là Bộ Quốc phòng và Bộ Nội vụ; đồng thời khuyên Diệm hòa giải với quân đội.
• Collins đề nghị Bảo Đại giữ Tướng Hinh ở nước ngoài trong vài tháng. Ely cho biết Hinh có thể đã để lại lệnh cho quân đội chống chính phủ nếu ông không trở về hoặc không gửi chỉ thị trong vòng hai tuần.
• Ely cam kết tiếp tục ủng hộ Diệm chừng nào Collins còn ủng hộ, nhưng phê phán tính cố chấp, khuynh hướng ôm giữ quyền hành và ảnh hưởng của gia đình ông Diệm.