90. Ngày 01-04-1955 – Ngoại trưởng Dulles chỉ thị Collins tiếp tục ủng hộ Ngô Đình Diệm, thúc đẩy mở rộng Chính phủ và xem xét lại cách giải quyết vấn đề Cao Đài, Hòa Hảo.
Link nguyên văn.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d90
51TL
GPT DỊCH
90. Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa
Kỳ tại Việt Nam
Washington, ngày 01-04-1955, lúc 11 giờ 14 sáng.
Điện văn số 4284. Gửi Collins, từ Ngoại trưởng.
Tham chiếu điện văn số 4263 của ông, được chuyển tiếp đến
Paris với số 1141, và điện văn số 4264, được chuyển tiếp đến Paris với số
1142.[2]
1.
Về những phương án thay thế Diệm, chúng tôi không cho rằng
việc thay đổi là điều đáng mong muốn hoặc có thể thực hiện được vào lúc này.
Chúng tôi vẫn cho rằng nên tiếp tục ủng hộ Diệm. Chúng tôi đặc biệt lưu ý từ điện
văn 4264 rằng Tướng Ely cũng có cùng quan điểm đó.
Mặc dù tình hình phức tạp và nhạy cảm, chúng tôi cho rằng tốt
hơn hết là tiếp tục ủng hộ Diệm và tập trung mọi nỗ lực nhằm tranh thủ sự hậu
thuẫn cho Chính phủ của ông.
Cần tìm mọi con đường có thể, như ông vẫn đang làm, để đạt
được một giải pháp khả thi theo hướng này.
Chúng tôi nghi ngờ rằng có một nhân vật thay thế nào có thể
chấp nhận được và được chúng tôi hậu thuẫn ở mức độ cần thiết để thành công.
2.
Tuy nhiên, nếu tình hình trở nên cực kỳ nghiêm trọng, ông có
thể tùy tình thế mà thẳng thắn nói với Diệm rằng, nếu ông ấy không thể làm tốt
hơn những gì đang làm hiện nay, chúng tôi có thể buộc phải chấm dứt sự ủng hộ của
Hoa Kỳ đối với Việt Nam. Điều đó sẽ gây nguy hiểm không chỉ cho bản thân ông ấy
mà còn cho cả đất nước.
Chắc chắn ông ấy phải cảm thấy có trách nhiệm đối với tất cả
những người yêu nước đã từ miền Bắc vào Nam, với số lượng hàng trăm nghìn người,
mang hy vọng tìm được nơi nương náu tại Việt Nam Tự Do.
Chúng tôi hết sức hy vọng sẽ không bị buộc phải đưa ra quyết
định đáng tiếc này.
3.
Tùy theo sự xét đoán của ông, ông có thể trực tiếp đặt câu hỏi
với Diệm, thay mặt tôi, về ý định mở rộng và củng cố Chính phủ bằng những bộ
trưởng có năng lực.
Ông có thể nói rằng Chính phủ Hoa Kỳ hết sức quan ngại trước
những diễn biến hiện nay tại Việt Nam và hy vọng một Chính phủ hoạt động hữu hiệu,
dưới quyền Thủ tướng của ông ấy, có thể được thành lập ngay lập tức.
Đồng thời, như tôi đã nói với ông ấy tại Sài Gòn, Hoa Kỳ có lợi
ích vô cùng lớn gắn liền với sự thành công của chính quyền ông ấy và của Việt
Nam Tự Do.
Chúng tôi đã nhất quán ủng hộ ông ấy.
4.
Về việc giải quyết vấn đề các giáo phái, tôi tự hỏi liệu
chúng ta có đang tiến hành quá nhanh trong nỗ lực thiết lập một Chính phủ trung
ương mạnh, đồng thời nhanh chóng và trên quy mô lớn xóa bỏ quyền kiểm soát và
quyền hạn của Cao Đài và Hòa Hảo hay không.
Tôi muốn nhận được thêm ý kiến và đề nghị của ông về việc
xây dựng một mối quan hệ có thể thực hiện được, cả trong lĩnh vực dân sự lẫn
quân sự, giữa Chính phủ trung ương và hai tổ chức giáo phái này.
Nếu có bất kỳ vấn đề tài chính nào liên quan đến việc sáp nhập
lực lượng của các giáo phái vào Quân đội Quốc gia, xin hãy thông báo cho tôi.
Nhưng tôi không thấy làm thế nào Diệm, với tư cách Thủ tướng,
có thể chấp nhận để Sài Gòn và lực lượng cảnh sát trung ương nằm dưới quyền của
một nhóm không chịu sự kiểm soát của Chính phủ trung ương.
5.
Mặc dù Ely chủ trương tiếp tục ủng hộ Diệm, tôi hết sức kinh
ngạc trước lời nhận xét của ông ấy rằng thậm chí ông có thể phải bắt giữ Diệm để
ngăn ngừa nội chiến (đoạn 8, Phần I, điện văn 4264 của ông).
Trong khi đó, Ely lại cho biết ông sẽ không sử dụng Quân
đoàn Viễn chinh Pháp (FEC) để ngăn chặn Bình Xuyên tăng viện, như được nêu
trong điện văn 4159 của ông.[3]
Chúng ta không nên đối xử với Thủ tướng và Chính phủ như thể
họ ở địa vị thấp hơn những người lãnh đạo giáo phái nổi loạn, những người mà
phía Pháp dường như coi là không thể bị họ bắt giữ.
Trong cuộc khủng hoảng này, bên cạnh những vấn đề khác, còn
có một sự thách thức căn bản đối với quyền lực của Chính phủ trung ương.
6.
Gửi Achilles:
Tôi đồng ý với đề nghị của Collins tại đoạn 1, Phần I [II],
điện văn 4264 của ông ấy, được chuyển tiếp đến Paris với số 1142.
Ông nên chuyển đạt cho Bảo Đại, theo cách mà ông cho là có
hiệu quả nhất, những quan điểm được trình bày tại các đoạn 1 và 3 của điện văn
này.
Nếu có thể, cần làm cho Bảo Đại hiểu rằng ông ấy có thể đóng
góp vào việc giải quyết tình hình nghiêm trọng hiện nay bằng cách sử dụng ảnh
hưởng của mình đối với Hòa Hảo và Bình Xuyên, để họ chấp nhận quyền lực của
Chính phủ trung ương và đồng ý với một giải pháp chính trị.
7.
Ông có thể thông báo cho Ely nội dung chính của điện văn
này.
Dulles
Chú thích của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
[1] Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương (Central
Files), số 751G.00/3–3155.
Mức độ bảo mật: Tối mật (Top Secret).
Điện văn do Young soạn thảo và, theo Young, đã được Dulles
duyệt.
Điện văn cũng được chuyển đến Paris để biết.
[2] Điện văn 4263 và 4264 tương ứng với tài liệu số 84 và 85
trong bộ FRUS.
[3] Điện văn 4159 tương ứng với tài liệu số 77 trong bộ
FRUS.
Nguồn nguyên văn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Foreign Relations of
the United States, 1955–1957, Volume I, Vietnam, tài liệu số 90.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d90
Hết nguyên văn
Tóm lược:
Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Foster Dulles gửi điện văn số 4284
cho Đại tướng J. Lawton Collins, trả lời hai điện văn số 4263 và 4264 về tình
hình chính trị và quân sự tại miền Nam Việt Nam.
1. Tiếp tục ủng hộ Ngô Đình Diệm:
Washington cho rằng việc thay thế Diệm lúc này không đáng
mong muốn và khó thực hiện. Hoa Kỳ quyết định tiếp tục ủng hộ Diệm, đồng thời
tìm mọi cách tranh thủ sự hậu thuẫn cho Chính phủ của ông.
Tuy nhiên, Dulles cho phép Collins cảnh báo Diệm rằng nếu
tình hình trở nên đặc biệt nghiêm trọng và Diệm không cải thiện được cách điều
hành, Hoa Kỳ có thể phải chấm dứt sự ủng hộ đối với Việt Nam.
2. Yêu cầu mở rộng và củng cố Chính phủ:
Dulles chỉ thị Collins có thể trực tiếp hỏi Diệm về kế hoạch
mở rộng Chính phủ và bổ nhiệm những bộ trưởng có năng lực.
Ông nhấn mạnh Hoa Kỳ đã nhất quán ủng hộ Diệm và có lợi ích rất
lớn gắn liền với sự thành công của Chính phủ Diệm và Việt Nam Tự Do.
3. Xem xét lại chính sách đối với Cao Đài và Hòa Hảo:
Dulles đặt câu hỏi liệu việc nhanh chóng xây dựng một Chính
phủ trung ương mạnh, đồng thời xóa bỏ trên quy mô lớn quyền kiểm soát và quyền
hạn của Cao Đài, Hòa Hảo, có phải đã được tiến hành quá vội vàng hay không.
Ông yêu cầu Collins đề xuất cách xây dựng quan hệ khả thi giữa
Chính phủ trung ương với hai tổ chức này, cả về dân sự lẫn quân sự, đồng thời
báo cáo những khó khăn tài chính trong việc sáp nhập lực lượng giáo phái vào
Quân đội Quốc gia.
Riêng đối với Bình Xuyên, Dulles cho rằng Thủ tướng Diệm
không thể chấp nhận để Sài Gòn và lực lượng cảnh sát trung ương nằm dưới quyền
một nhóm không chịu sự kiểm soát của Chính phủ trung ương.
4. Phản ứng trước lập trường của Tướng Ely:
Dulles bày tỏ sự kinh ngạc khi Ely nói có thể bắt giữ Diệm để
ngăn ngừa nội chiến, trong khi lại không sử dụng quân đội Pháp để ngăn Bình
Xuyên tăng viện.
Ông cho rằng không thể đặt Thủ tướng và Chính phủ ở địa vị
thấp hơn những người lãnh đạo giáo phái chống đối, đồng thời nhận định cuộc khủng
hoảng liên quan trực tiếp đến quyền lực của Chính phủ trung ương.
5. Đề nghị Bảo Đại tham gia giải quyết khủng hoảng:
Dulles chỉ thị Achilles chuyển đạt cho Bảo Đại lập trường tiếp
tục ủng hộ Diệm của Hoa Kỳ.
Ông mong Bảo Đại sử dụng ảnh hưởng đối với Hòa Hảo và Bình
Xuyên để vận động hai lực lượng này chấp nhận quyền lực của Chính phủ trung
ương và đồng ý với một giải pháp chính trị.
Dulles cũng cho phép Collins thông báo nội dung chính của điện
văn cho Tướng Ely.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, tập I, tài liệu
số 90, điện văn 4284, ngày 01-04-1955, mức độ Tối mật (Top Secret).
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d90