Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d174?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 174 – NGÀY 05-05-1955
Tựa đề: Dulles yêu cầu Collins giữ lập trường linh hoạt về
việc thay đổi chính thể và địa vị của Bảo Đại.
Nguồn: Foreign Relations of the United States (FRUS),
1955–1957, Volume I: Vietnam.
Loại tài liệu: Điện văn của Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ gửi
Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam.
Người gửi: Ngoại trưởng John Foster Dulles.
Người nhận: Tướng J. Lawton Collins.
Thời gian: Washington,
ngày 5-5-1955, lúc 6 giờ 55 chiều.
Số điện văn: 4907.
Mức độ mật: Mật (Secret), khẩn cấp, chỉ riêng Collins được đọc.
Link nguyên văn: https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d174
I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN
4907. Chỉ riêng Collins được đọc. Điện văn của Bộ trưởng Ngoại
giao.
Tôi có phần lo ngại rằng lập trường của chúng ta có thể trở
nên quá cứng nhắc đối với những vấn đề chính trị căn bản liên quan đến tương
lai Việt Nam.
Hình thức và cơ cấu cuối cùng của quốc gia và chính phủ phải
được để cho người Việt Nam quyết định theo một trình tự có trật tự.
Đây là những vấn đề thuộc chính sách quốc gia hệ trọng, cần
được chúng ta cùng nhau bàn bạc và thống nhất trước khi đưa ra bất cứ cam kết
nào.
Theo tôi, đây không phải là lúc tuyên bố ủng hộ hay phản đối
bất cứ hình thức chính thể cụ thể nào.
Trong tuần qua, các nhà lãnh đạo Quốc hội Hoa Kỳ ở cả hai viện
ngày càng thường xuyên bày tỏ sự ủng hộ đối với Diệm và phản đối Bảo Đại.
Bảo Đại thực sự không được ưa chuộng tại Hoa Kỳ.
Dư luận Quốc hội và công chúng Hoa Kỳ sẽ ít quan tâm, và có
lẽ phần lớn còn tán thành, nếu ông bị loại khỏi chính trường.
Dĩ nhiên, chúng ta muốn duy trì cơ sở hợp pháp của chính phủ
thông qua một tiến trình có trật tự, thay vì bằng hành động cách mạng.
Nhưng ngay cả trong vấn đề này, chúng ta cũng phải giữ sự
linh hoạt và không công khai cam kết vào một lập trường nhất định.
Mối quan tâm chủ yếu của chúng ta là liệu chính phủ có kiểm
soát đất nước một cách hữu hiệu và có được sự ủng hộ thực sự của các lực lượng chống
cộng và quốc gia hay không.
Nếu Diệm và các nhóm quốc gia tự do, hiện dường như đã tập hợp
lại với nhau, có thể duy trì sự đoàn kết, giữ được lòng trung thành không chia
rẽ của quân đội và giành được sự ủng hộ thực sự của nhân dân trong nước, thì
Hoa Kỳ có thể tiếp tục dành sự ủng hộ.
Tôi nhắc lại rằng một khía cạnh quan trọng trong chính sách
của chúng ta phải là sự linh hoạt và điều chỉnh, để có thể hành động phù hợp với
diễn biến của tình hình.
Dulles
II. CHÚ THÍCH CỦA FRUS
Chú thích 1.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/5–555.
Phân loại: Mật (Secret); khẩn cấp (Niact).
Điện văn do Young soạn thảo, được Robertson duyệt và Dulles
ký.
Hết nguyên văn
III. TÓM TẮT TÀI LIỆU 174
1. Dulles không muốn Hoa Kỳ bị ràng buộc vào một hình thức
chính thể.
Ông yêu cầu Collins giữ lập trường linh hoạt, không vội
tuyên bố ủng hộ hay phản đối việc duy trì Bảo Đại hoặc thay đổi hình thức nhà
nước Việt Nam.
2. Quốc hội Hoa Kỳ nghiêng về phía Diệm.
Dulles cho biết các lãnh đạo ở cả hai viện Quốc hội ngày
càng ủng hộ Diệm và phản đối Bảo Đại. Việc Bảo Đại bị loại khỏi chính trường có
thể được dư luận Hoa Kỳ tán thành.
3. Hoa Kỳ muốn duy trì tính hợp pháp nhưng không xem đó là
điều kiện tuyệt đối.
Dulles ưu tiên việc thay đổi chính quyền theo một tiến trình
có trật tự, nhưng không muốn Hoa Kỳ công khai cam kết vào một lập trường pháp
lý cứng nhắc.
4. Sự ủng hộ Diệm phụ thuộc vào ba điều kiện.
Dulles nêu rõ ba điều kiện để Hoa Kỳ tiếp tục ủng hộ Diệm:
- Duy
trì đoàn kết giữa Diệm và các nhóm quốc gia tự do.
- Giữ được
lòng trung thành thống nhất của quân đội.
- Giành
được sự ủng hộ thực sự của nhân dân trong nước.
5. Chính sách Hoa Kỳ phải tùy theo diễn biến thực tế.
Dulles nhấn mạnh Hoa Kỳ cần linh hoạt điều chỉnh chính sách
thay vì tự ràng buộc vào một quyết định cố định.
IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
Thứ nhất – Sự khác biệt giữa Collins và Dulles về tính hợp
pháp.
Trong Tài liệu 173, Collins xác định rằng khi chưa có Quốc hội
và Hiến pháp, Bảo Đại vẫn là thẩm quyền hợp pháp duy nhất có thể bảo đảm sự
chuyển tiếp chính quyền.
Nhưng trong Tài liệu 174, Dulles yêu cầu không nên quá cứng
nhắc về vấn đề này.
Như vậy, Collins đặt nặng sự liên tục pháp lý, còn Dulles nhấn
mạnh tính linh hoạt của chính sách Hoa Kỳ trước những thay đổi chính trị tại Việt
Nam.
Thứ hai – Dulles nêu ra ba yếu tố gần với vấn đề Nhơn Hòa.
Dulles không chỉ căn cứ vào chiến thắng quân sự của Diệm trước
Bình Xuyên.
Ông đặt vấn đề Diệm có thực sự duy trì được sự đoàn kết của
các lực lượng quốc gia, lòng trung thành của quân đội và sự ủng hộ của nhân dân
hay không.
Điều này cho thấy Washington vẫn xem sự ủng hộ chính trị và
xã hội là điều kiện quan trọng để tiếp tục giúp đỡ Chính phủ Diệm.
Nhận định rút ra từ tài liệu:
Điện văn ngày 5-5-1955 cho thấy sự khác biệt đáng chú ý giữa
Collins và Dulles.
Collins muốn duy trì Bảo Đại như một cơ sở pháp lý cho việc
chuyển tiếp chính quyền, trong khi Dulles không muốn Hoa Kỳ bị ràng buộc bởi địa
vị của Bảo Đại.
Tuy nhiên, Dulles chưa tuyên bố chấp nhận một cuộc đảo chính
hay một hành động truất phế Bảo Đại bất hợp pháp. Ông chỉ yêu cầu giữ sự linh
hoạt và tránh công khai cam kết trước.
Đặc biệt, Dulles xác định rằng việc tiếp tục ủng hộ Diệm phải
gắn với khả năng đoàn kết các lực lượng quốc gia, giữ quân đội thống nhất và có
được sự ủng hộ thực sự của nhân dân Việt Nam.