Ngô Đình Diệm và Đại sứ Collins bàn về cái chết của Tướng Trình Minh Thế
Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d170?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 170 – NGÀY 4-5-1955
Ngô Đình Diệm và Đại sứ Collins bàn về cái chết của Tướng
Trình Minh Thế, nghi vấn liên quan đến quân Pháp và làn sóng chống Pháp tại Sài
Gòn.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I – Tài liệu 170
I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN
Biên bản cuộc nói chuyện giữa Thủ tướng Việt Nam Ngô Đình Diệm
và Đại diện Đặc biệt Hoa Kỳ tại Việt Nam, Đại sứ Collins.
Sài Gòn, ngày 4-5-1955,
lúc 12 giờ trưa.
Link: Bài của Bà Trình Minh Thế nói về cái chết của Tướng Thế.
1.
Vào trưa ngày 4-5, Đại sứ Collins đến gặp Thủ tướng Diệm
theo yêu cầu của chính ông.
Ông mở đầu cuộc nói chuyện bằng cách bày tỏ sự tiếc thương
trước cái chết của Tướng Trình Minh Thế.
Diệm tỏ ra hết sức lo ngại trước cái chết của Tướng Thế và gọi
ông là một “nhân tố ôn hòa”.
Nói về cái chết của Tướng Thế, Diệm cho biết ông Thế đã từ
chối sử dụng xe bọc thép hoặc tìm nơi trú ẩn để tránh hỏa lực của đối phương.
Đại sứ Collins nói rằng, thật đáng tiếc, [tên bị xóa] đã nói
với Trung tá Gebhart[2] rằng phát súng giết chết Tướng Thế xuất phát từ một chiếc
tàu của Pháp trên sông.
Diệm lập tức rời khỏi phòng để nói chuyện với [tên bị xóa].
Khi Diệm trở lại, Đại sứ Collins nói rằng ông hài lòng trước
phản ứng nhanh chóng của [tên bị xóa] [có thể là Diệm?].
Khi [tên bị xóa] bước vào phòng, người này nói rằng ông đã
nghe những người thuộc lực lượng của Tướng Thế kể lại rằng Tướng Thế bị bắn từ
phía sau lưng.
Đại sứ Collins nói rằng ông xem tin đồn này là một vấn đề
nghiêm trọng.
Điều đó không tốt cho danh dự và ký ức về Tướng Thế, đồng thời
chỉ có thể làm dấy lên những tình cảm chống Pháp nguy hiểm.
Diệm ngắt lời, nói rằng [tên bị xóa] phải tham khảo ý kiến
ông trước khi đưa ra những lời tuyên bố như vậy, ngay cả khi những điều ấy là sự
thật.
Diệm nói tiếp rằng, nếu những câu chuyện ấy là đúng, chính
ông sẽ đưa ra những tuyên bố cần thiết.
2.
Diệm thuật lại cuộc nói chuyện giữa ông với Đô đốc Jozan.
Trong cuộc nói chuyện ấy, Diệm phàn nàn rằng hai tàu nhỏ của
Hải quân đã chuyển đạn dược cho Bình Xuyên vào ngày 1-5.
Ngoài ra, ngày 3-5, các tàu nhỏ của Bình Xuyên đã đến trú ẩn
bên cạnh một số tàu của Pháp.
Jozan bác bỏ tin tức về việc chuyển giao đạn dược.
Ông cũng nói rằng Tướng Ely chưa bàn với ông về vấn đề thu hồi
những chiếc tàu trước kia thuộc Pháp hiện đang nằm trong tay Bình Xuyên.
3.
Đại sứ Collins nói với Diệm rằng ông hết sức lo ngại về chiến
dịch báo chí chống Pháp đang diễn ra.
Ông nói rằng chiến dịch này không những gây nguy hiểm cho
người Pháp mà còn khiến lập trường của Hoa Kỳ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Diệm nói rằng trong bài diễn văn phát thanh ngày 3-5, ông đã
khuyên mọi người giữ thái độ ôn hòa.
Tuy nhiên, Collins nói rằng báo chí Việt Nam vẫn tiếp tục
đăng những bài viết có tính chất kích động, và Diệm có thể ngăn chặn những bài
viết ấy bằng biện pháp kiểm duyệt báo chí.
Diệm nói rằng ông sẽ trao đổi với Bộ trưởng Thông tin Thái.
Tuy nhiên, bất kỳ sự giảm bớt nào trong chiến dịch báo chí
chống Pháp cũng phải được thực hiện từ từ, bởi các sĩ quan Việt Nam đã gặp những
rắc rối nghiêm trọng với người Pháp.[3]
4.
Những nhận xét của Diệm liên quan đến Ủy ban Cách mạng và Đại
hội mà ông đã triệu tập được trình bày trong điện văn số 5047 của Đại sứ quán
Hoa Kỳ.[4]
II. CHÚ THÍCH NGUỒN
[1] Nguồn: Hồ sơ Collins, Hồ sơ Việt Nam, Loạt VII, S.
Phân loại: Mật.
Biên bản do Sturm soạn thảo ngày 5-5-1955.
[2] Trung tá John F. Gebhart, Phụ tá Tùy viên Lục quân Hoa Kỳ.
[3] Trong một biên bản ghi lại cuộc nói chuyện với Diệm ngày
hôm trước, Lansdale viết:
“Những nhận xét của tôi về hoạt động tuyên truyền chống Pháp
đã khiến Tổng thống phản ứng gay gắt.
Ông chỉ ra rằng Đại sứ Collins cũng đã nêu vấn đề tương tự
và tự hỏi tại sao người Mỹ chúng tôi lại đặt gánh nặng này lên người Việt Nam,
trong khi những hành động của người Pháp đã mang tính khiêu khích đến như vậy.
(Nói cách khác, tại sao chúng tôi không tác động đến người
Pháp để họ chấm dứt những hành động khiêu khích ấy?)”
Nguồn: Biên bản lưu hồ sơ do Lansdale soạn; Hồ sơ Collins, Hồ
sơ Việt Nam, Loạt VII, L.
Lưu ý: Chú thích dùng chữ “Tổng thống” theo nguyên văn
Lansdale, mặc dù lúc ấy Ngô Đình Diệm đang giữ chức Thủ tướng.
[4] Xem Tài
liệu 171.
Hết nguyên văn
III. TÓM TẮT
Ngày 4-5-1955, Đại sứ Collins gặp Thủ tướng Ngô Đình Diệm tại
Sài Gòn, một ngày sau khi Tướng Trình Minh Thế tử trận.
1. Diệm lo ngại trước cái chết của Tướng Thế. Collins ghi nhận
Diệm tỏ ra rất quan tâm và gọi Tướng Thế là một “nhân tố ôn hòa”. Diệm cho biết
Tướng Thế không chịu sử dụng xe bọc thép hoặc tìm nơi tránh đạn.
2. Xuất hiện nghi vấn Tướng Thế bị bắn từ tàu Pháp. Một người
bị xóa tên trong tài liệu đã nói với Trung tá Gebhart rằng phát súng giết Tướng
Thế đến từ một chiếc tàu Pháp. Một lời kể khác từ người của Tướng Thế cho rằng
ông bị bắn từ phía sau. Collins xem những thông tin này là tin đồn nguy hiểm,
có thể kích động tinh thần chống Pháp.
3. Diệm muốn kiểm soát việc công bố thông tin. Diệm yêu cầu
những người liên quan phải tham khảo ý kiến ông trước khi phát biểu, ngay cả
khi thông tin là đúng. Ông nói sẽ tự đưa ra tuyên bố cần thiết sau khi xác định
sự thật.
4. Diệm cáo buộc tàu Pháp giúp Bình Xuyên. Diệm nói với Đô đốc
Jozan rằng có tàu chuyển đạn dược cho Bình Xuyên và tàu Bình Xuyên được trú ẩn
bên cạnh tàu Pháp. Jozan bác bỏ cáo buộc chuyển đạn dược.
5. Collins yêu cầu hạn chế tuyên truyền chống Pháp. Collins
lo ngại báo chí Việt Nam đang kích động tình cảm chống Pháp, khiến quan hệ
Pháp–Mỹ–Việt thêm căng thẳng. Diệm đồng ý trao đổi với Bộ trưởng Thông tin
nhưng cho rằng việc giảm bớt chiến dịch phải tiến hành từ từ.
IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
Thứ nhất: Đây là tài liệu đầu tiên trong chuỗi 166–170 trực
tiếp ghi nhận cái chết của Tướng Trình Minh Thế.
Điều quan trọng là tài liệu ghi lại hai thông tin khác nhau:
- Có lời
nói rằng phát súng giết Tướng Thế xuất phát từ một chiếc tàu Pháp trên
sông.
- Có lời
kể từ người của Tướng Thế rằng ông bị bắn từ phía sau.
Hai thông tin này chưa phải kết luận điều tra. Biên bản
không xác định người nổ súng, cũng không đưa ra chứng cứ chứng minh quân Pháp
đã giết Tướng Thế.
Thứ hai: Cái chết của Tướng Thế lập tức trở thành vấn đề
chính trị trong quan hệ Pháp–Việt.
Collins chú trọng nguy cơ những lời đồn làm gia tăng tinh thần
chống Pháp. Trong khi đó, Diệm cho rằng phải xét đến những hành động của phía
Pháp và muốn tự mình kiểm soát việc công bố thông tin về cái chết của Tướng Thế.
Kết luận: Tài liệu 170 xác nhận phía Hoa Kỳ đã biết về cái
chết của Tướng Trình Minh Thế chậm nhất vào trưa ngày 4-5-1955. Đồng thời, tài
liệu cho thấy nghi vấn liên quan đến tàu Pháp đã được nêu ra ngay trong cuộc gặp
Collins–Diệm, nhưng chưa được xác minh.