Trang

Thứ Hai, 21 tháng 9, 2026

6677. 15-03-1955 – Số 62 (C) Tìm giải pháp chính trị cho vấn đề giáo phái và chuẩn bị thu hồi Cảnh sát. (36).

Collins gặp Ngô Đình Diệm ngày 14-3 để bàn cách giải quyết căng thẳng với các lực lượng giáo phái. 

36TL

Link nguyên văn:

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d62?


GPT DỊCH

62. Điện văn của Đại diện Đặc biệt tại Việt Nam (Collins) gửi Bộ Ngoại giao

Sài Gòn, ngày 15 tháng 3 năm 1955 — 8 giờ tối
Số 3906 — Mật (Secret)


1. Ngày 14, tôi đến gặp Diệm để thảo luận về những rắc rối hiện nay với các giáo phái và hỏi ý kiến ông xem chúng ta có thể làm gì để giúp đỡ.

Diệm nói rằng ông đã yêu cầu Ely ra một tuyên bố rằng các giáo phái từ nay phải đi theo sự lãnh đạo của Chính phủ, và bất kỳ người Pháp nào can thiệp bênh vực các giáo phái chống lại Chính phủ đều là hành động trái với chính sách của Pháp.

Tôi trả lời rằng tôi nghi ngờ Ely có thể đưa ra một tuyên bố như vậy, bởi điều đó sẽ mặc nhiên thừa nhận rằng các sĩ quan Pháp đang giúp đỡ các giáo phái, điều mà tôi không tin là đang xảy ra.

Tôi nói thêm rằng chúng tôi đang cùng phía Pháp nghiên cứu một kế hoạch nhằm trợ giúp những binh sĩ được giải ngũ khỏi các lực lượng giáo phái.

Diệm trả lời rằng Ely đã nói ông có thể có 5 triệu đồng piastre dành cho mục đích này. Diệm nói thêm rằng số tiền ấy không nhiều nếu xét đến số binh sĩ cần được thu xếp.

Ông còn nói rằng, thay vì tìm cách đưa những binh sĩ giáo phái đã giải ngũ vào chương trình tái định cư, tốt hơn nên giúp họ trở về ổn định cuộc sống tại chính làng quê của họ, bằng cách trợ cấp 300 piastre mỗi tháng trong 3 hoặc 4 tháng.

Ngoài ra, một số binh sĩ giải ngũ có thể được tuyển vào các tiểu đoàn lao công, như đề nghị của Trình Minh Thế và Đại tá Hòa Hảo Huệ.

2. Tôi nhận xét rằng đó chỉ là những biện pháp tạm thời nhằm giúp các lãnh tụ giáo phái có thiện cảm với Diệm, chứ không giải quyết được vấn đề phải đối phó thế nào với phe giáo phái chống đối do các Tướng Soái và Bảy Viễn lãnh đạo.

Diệm nói rằng Soái chống lại việc giải ngũ lực lượng của mình với lý do họ phải sẵn sàng đối phó với mối đe dọa Cộng sản.

Tướng Cao Đài Phương nói rằng ông lo sợ bị Ba Cụt tấn công và muốn Diệm sáp nhập thêm 3.000 quân của ông vào Quân đội Quốc gia, nâng tổng số được sáp nhập lên 6.000 người.

Tôi hỏi Diệm có thể dùng phương cách nào đối với các giáo phái để ngăn tình hình trở nên xấu hơn.

Ông nói rằng mấu chốt của vấn đề là Bình Xuyên. Nhiều cố vấn của ông, trong đó có một số người Cao Đài, đã nói với ông rằng ông nên lập tức thu hồi quyền kiểm soát Cảnh sát khỏi tay Bình Xuyên.

Diệm nói rằng ông đã do dự chưa làm việc này, vì chờ quân đội được chỉnh đốn và bố trí vào những vị trí thích hợp.

Tôi hỏi Diệm liệu ông có thẩm quyền loại Bình Xuyên khỏi quyền kiểm soát Cảnh sát hay không. Ông trả lời dứt khoát rằng ông có, và xét về mặt pháp lý, một hành động như vậy thậm chí chỉ là một trong những quyền hạn tối thiểu của ông.

Tôi nói rằng theo tôi hiểu thì Bảo Đại đã trao quyền kiểm soát Cảnh sát cho Bình Xuyên. Diệm trả lời rằng Bửu Lộc đã làm việc đó.

Tôi hỏi liệu Bảo Đại có phản đối việc thay đổi quyền kiểm soát Cảnh sát hay không. Ông nói rằng ông không nghĩ như vậy, mặc dù nếu Diệm thực hiện việc loại Bình Xuyên mà thất bại, Bảo Đại sẽ phàn nàn rằng ông đã hành động vụng về.

Dù sao, Diệm một lần nữa khẳng định rằng ông có đầy đủ thẩm quyền quyết định việc kiểm soát Cảnh sát.

3. Tôi hỏi Diệm liệu ông có biết rằng gần đây một số giáo phái đã cử đại diện đến gặp Bảo Đại hay không.

Diệm trả lời rằng ông đã được Cao ủy Việt Nam tại Paris cho biết rằng Bảo Đại nói với các đại diện này rằng ông không muốn Cannes trở thành một địa điểm hội họp — nhất là dưới con mắt quốc tế — của các phe phái chống lại Chính phủ Diệm, vốn là chính phủ của chính ông (Bảo Đại).

4. Về tình hình cụ thể của các giáo phái, Diệm nói rằng Đức Hộ Pháp Cao Đài (Cao Dai Pope trong nguyên văn) đang bực tức vì đã mất ảnh hưởng đối với các lực lượng Cao Đài vào tay các Tướng Thế và Phương.

Theo Diệm, Phương đã gia tăng vị thế nhờ tham gia vào Chính phủ.

Soái cảm thấy lực lượng Hòa Hảo của chính mình đang dần rời bỏ ông.

Bảy Viễn, người mà theo Diệm lợi ích chủ yếu là tiền bạc, đã bị thiệt hại trong nhiều hoạt động kinh doanh kể từ khi đặc quyền Grand Monde chấm dứt, bởi các cơ sở kinh doanh của ông đều dựa trên cờ bạc.

Khi Hinh còn là Tổng Tham mưu trưởng, Bình Xuyên không cần phải sợ quân đội. Nay quân đội đã nằm dưới quyền kiểm soát của Chính phủ Quốc gia, nỗi lo sợ quân đội, cộng với những tổn thất tài chính, đã khiến Bảy Viễn liên kết với Đức Hộ Pháp Cao Đài và Tướng Soái để chống Chính phủ.

Tôi nhận xét rằng những lãnh tụ giáo phái này vẫn còn mạnh và cứng rắn, và hỏi làm thế nào có thể kiểm soát họ.

Diệm nói rằng việc đầu tiên cần làm là thu hồi quyền kiểm soát Cảnh sát khỏi Bình Xuyên và giao quyền đó cho quân đội.

Ông cho rằng Bảy Viễn có thể bị kiềm chế, không dám hành động chống Chính phủ, vì sợ mất khối tài sản đáng kể của mình.

Tôi nói với Diệm rằng tôi hy vọng ông sẽ thảo luận vấn đề này thật kỹ với Bộ trưởng Quốc phòng Minh trước khi hành động.

Ông nói rằng từ ngày 20 tháng 1, ông đã yêu cầu Minh nghiên cứu vấn đề này nhằm bố trí quân đội để thực hiện việc tiếp quản.

Minh đã trì hoãn, có lẽ vì không muốn gặp rắc rối với Bình Xuyên.

Tuần trước, Minh cử Tướng Tỵ mang đến một kế hoạch hành động mà Diệm thấy khó hiểu.

Tôi khuyến nghị rằng kế hoạch này nên được thảo luận trực tiếp với Minh và Tỵ, rồi sau đó với một số bộ trưởng được lựa chọn, trước khi đem ra thi hành.

Tôi lại hỏi Diệm tôi có thể làm gì để giúp đỡ. Ông trả lời rằng tôi có thể cung cấp trợ giúp kỹ thuật trong việc nghiên cứu kế hoạch bố trí quân đội.

Tôi nói rằng tôi sẽ giao cho Tướng O’Daniel xem xét kế hoạch.

Tôi hỏi Diệm liệu có ích hay không nếu tôi nói chuyện với các lãnh tụ giáo phái hoặc với một số đại diện của Bảo Đại.

Ông trả lời rằng ông cho rằng trong vài ngày tới việc đó không thích hợp.

Ông đã mời Bảy Viễn đến gặp, nhưng Bảy Viễn viện cớ bị tai nạn để trì hoãn việc nhận lời.

Diệm nói rằng khi gặp Bảy Viễn, ông sẽ nói với ông ta rằng Chính phủ sẵn sàng giúp đỡ ông tiến hành bất cứ hoạt động thương mại hợp pháp nào không gây phương hại cho quốc gia.

6. Tôi hỏi Diệm liệu văn bản quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Tướng Tỵ với tư cách Tổng Thanh tra đã được ký hay chưa.

Ông trả lời rằng sau khi Nội các chấp thuận vào ngày 12, văn bản đã được ký.

Nội các phản đối điều khoản quy định rằng Tỵ sẽ trở thành Tổng Tư lệnh trong trường hợp có hoạt động quân sự, và điều khoản này đã bị loại bỏ.

Sắc lệnh hiện đang được chuẩn bị để đăng trên Công báo.

Diệm cho biết ông vẫn còn nghi ngờ Tỵ, người mà ông cho là không “an toàn” về mặt chính trị, thiếu can đảm và kém khả năng phán đoán.

7. Trong cuộc nói chuyện riêng mà Diệm mời Đại tá Lansdale tham dự ngày 13, Diệm tỏ ra bi quan và chán nản khi bàn về vấn đề giáo phái.

Tuy nhiên, trong cuộc nói chuyện với tôi ngày 14, Diệm tỏ ra khá bình tĩnh, tự chủ và cương quyết.

8. Theo nhận định của tôi, Chính phủ sẽ sớm phải thực hiện một số bước đi dứt khoát để giải quyết tình hình do hoạt động của các giáo phái gây ra.

Những sự việc như vụ mưu sát Trần Văn Lắm, đại biểu Chính phủ tại Nam Việt Nam, vào sáng hôm qua, có thể khiến dân chúng mất lòng tin vào khả năng duy trì luật pháp và trật tự của Chính phủ.

Chúng tôi sẽ tiếp tục khuyên Diệm tìm kiếm một giải pháp chính trị, nhưng điều này sẽ khó thực hiện nếu không nhượng bộ để tiếp tục duy trì những đặc quyền riêng của các giáo phái, vốn đi ngược lại các chương trình của Chính phủ Diệm.

Trong khi đó, tôi đã chỉ thị cho O’Daniel âm thầm xem xét các kế hoạch của Quân đội Quốc gia để hành động trong trường hợp Diệm quyết định dùng quân đội tiếp quản quyền kiểm soát Cảnh sát.

[Collins]

Chú thích

1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/3–1555. Mật (Secret). Điện văn được gửi lặp lại cho Paris để biết.

2. Báo cáo về những cuộc tiếp xúc này với Bảo Đại có trong điện văn 3896 từ Paris, ngày 15 tháng 3.

3. Xem bản ghi nhớ được dẫn ở phần trước.

Điểm rất đáng chú ý về mặt tài liệu là đoạn 8 phải được đọc cùng với đoạn 2 và đoạn 4: Collins vẫn chủ trương khuyên Diệm tìm một “giải pháp chính trị”, nhưng đồng thời đã cho O’Daniel âm thầm xem xét kế hoạch quân sự để Quân đội Quốc gia tiếp quản Cảnh sát nếu Diệm quyết định hành động. Đây là hai hướng chuẩn bị song song được chính điện văn ghi lại.

Hết nguyên văn

 

Tóm lược Điện văn số 3906 – ngày 15-03-1955

Collins gặp Ngô Đình Diệm ngày 14-3 để bàn cách giải quyết căng thẳng với các lực lượng giáo phái. Diệm cho rằng Bình Xuyên là điểm then chốt, dự định thu hồi quyền kiểm soát Cảnh sát và giao cho Quân đội Quốc gia; đồng thời yêu cầu chuẩn bị việc bố trí quân đội cho khả năng tiếp quản. Diệm cũng đề cập việc giải ngũ và trợ giúp binh sĩ giáo phái, trong khi Tướng Phương muốn thêm 3.000 quân Cao Đài được sáp nhập vào Quân đội Quốc gia.

Về phía Collins, ông nhận thấy các biện pháp trợ cấp và giải ngũ chỉ là giải pháp tạm thời. Collins vẫn chủ trương khuyên Diệm tìm một giải pháp chính trị, nhưng đồng thời giao Tướng O’Daniel âm thầm xem xét kế hoạch của Quân đội Quốc gia phòng trường hợp Diệm quyết định dùng quân đội thu hồi quyền kiểm soát Cảnh sát từ Bình Xuyên.

Ý chính: Đến 15-3-1955, Hoa Kỳ vẫn khuyến nghị giải quyết cuộc khủng hoảng giáo phái bằng con đường chính trị, nhưng đã bắt đầu chuẩn bị về mặt quân sự cho khả năng thu hồi Cảnh sát từ Bình Xuyên nếu giải pháp chính trị không giải quyết được tình hình.

 

 

 

GOOGLE DỊCH

 

Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1955–1957, Việt Nam, Tập I

62. Điện tín từ Đại diện Đặc biệt tại Việt Nam (Collins) gửi Bộ Ngoại giao1

Sài Gòn, ngày 15 tháng 3 năm 1955—8 giờ tối.

3906. 1. Tôi đã đến gặp Diệm vào ngày 14 để thảo luận về những rắc rối hiện nay với các giáo phái và hỏi ý kiến ​​ông về việc chúng tôi có thể làm gì để hỗ trợ. Diệm cho biết ông đã đề nghị Ely đưa ra tuyên bố rằng các giáo phái giờ đây cần tuân theo sự chỉ đạo của chính phủ và bất kỳ người Pháp nào can thiệp thay mặt cho các giáo phái để chống lại chính phủ đều sẽ hành động trái với chính sách của Pháp. Tôi trả lời rằng tôi nghi ngờ việc Ely có thể đưa ra tuyên bố như vậy, vì đó sẽ là sự thừa nhận ngầm rằng các sĩ quan Pháp đang hỗ trợ các giáo phái—điều mà tôi không tin là có thật. Tôi nói thêm rằng chúng tôi đang cùng phía Pháp nghiên cứu kế hoạch hỗ trợ binh sĩ giải ngũ từ lực lượng của các giáo phái. Diệm đáp rằng Ely đã nói ông có thể có sẵn 5 triệu đồng bạc Đông Dương cho mục đích này. Ông nói thêm rằng số tiền này không nhiều nếu xét đến số lượng binh sĩ cần được lo liệu. Ông nói tiếp rằng thay vì cố gắng đưa binh sĩ giáo phái giải ngũ vào chương trình tái định cư, sẽ tốt hơn nếu giúp họ ổn định cuộc sống tại chính làng quê của mình thông qua việc chi trả khoản trợ cấp hàng tháng là 300 đồng trong vòng 3 hoặc 4 tháng. Ngoài ra, một số người giải ngũ có thể được biên chế vào các tiểu đoàn lao động, theo đề xuất của Trình Minh Thế và Đại tá Huệ của giáo phái Hòa Hảo.

 

2. Tôi nhận xét rằng đây chỉ là những biện pháp tạm thời nhằm giúp đỡ các thủ lĩnh giáo phái có thiện cảm với Diệm, và không giải quyết được vấn đề xử lý phe đối lập trong các giáo phái do các Tướng Soái và Bảy Viễn cầm đầu. Diệm cho biết Soái chống lại nỗ lực giải ngũ lực lượng của mình với lý do họ phải sẵn sàng đối phó với mối đe dọa từ Cộng sản. Tướng Phương của giáo phái Cao Đài nói rằng ông lo sợ bị Ba Cụt tấn công và muốn Diệm sáp nhập thêm 3.000 binh sĩ của mình—nâng tổng số lên 6.000 người—vào Quân đội Quốc gia. Tôi hỏi Diệm có thể tiếp cận các giáo phái như thế nào để ngăn tình hình trở nên tồi tệ hơn. Ông nói rằng mấu chốt của vấn đề nằm ở Bình Xuyên. Nhiều cố vấn của ông, bao gồm cả một số người theo đạo Cao Đài, đã khuyên ông nên tước bỏ quyền kiểm soát lực lượng cảnh sát khỏi tay Bình Xuyên ngay lập tức. Diệm cho biết ông đã chần chừ chưa thực hiện việc này vì muốn chờ quân đội ổn định tổ chức và triển khai lực lượng vào các vị trí thích hợp. Tôi hỏi Diệm liệu ông có thẩm quyền tước bỏ quyền kiểm soát cảnh sát của Bình Xuyên hay không. Ông khẳng định dứt khoát rằng mình có quyền đó và xét về mặt pháp lý, đây là một trong những quyền hạn cơ bản nhất của ông. Tôi nói rằng tôi hiểu là Bảo Đại đã trao quyền kiểm soát cảnh sát cho Bình Xuyên. Diệm đáp lại rằng chính Bửu Lộc mới là người đã làm việc đó. Tôi hỏi liệu Bảo Đại có phản đối việc thay đổi quyền kiểm soát cảnh sát hay không. Ông nói rằng mình không nghĩ vậy, mặc dù nếu ông thực hiện một nỗ lực bất thành nhằm loại bỏ Bình Xuyên, Bảo Đại sẽ phàn nàn rằng ông đã hành động một cách vụng về. Dù sao đi nữa, ông tái khẳng định mình có toàn quyền quyết định đối với việc kiểm soát lực lượng cảnh sát.

 

3. Tôi hỏi Diệm liệu ông có biết việc một số giáo phái gần đây đã cử đại diện đến gặp Bảo Đại hay không. Diệm trả lời rằng ông đã nghe tin qua Cao ủy Việt Nam tại Paris cho biết Bảo Đại đã nói với các đại diện này rằng ông không muốn Cannes trở thành nơi gặp gỡ — đặc biệt là dưới con mắt của quốc tế — cho các phe phái chống lại chính phủ của Diệm, vốn cũng chính là chính phủ của ông (Bảo Đại).

4. Khi đề cập đến tình hình cụ thể của các giáo phái, ông Diệm cho biết Giáo chủ Cao Đài đang rất bực bội vì mất quyền kiểm soát lực lượng Cao Đài vào tay các tướng Thế và Phương; ông Phương đã gia tăng vị thế nhờ tham gia vào chính quyền. Soái cảm thấy lực lượng Hòa Hảo của mình đang dần rời bỏ ông ta. Bay Viễn, người vốn chỉ quan tâm đến tiền bạc, đã liên tục thua lỗ trong các hoạt động kinh doanh kể từ khi giấy phép kinh doanh sòng bạc Grand Monde hết hạn, bởi các doanh nghiệp của ông ta đều dựa vào cờ bạc. Khi Hinh còn giữ chức Tổng tham mưu trưởng, Bình Xuyên không cần phải e ngại quân đội. Nay quân đội đã nằm dưới sự kiểm soát của chính phủ quốc gia, nỗi lo sợ quân đội, cộng với những tổn thất tài chính, đã khiến Bay Viễn liên kết với Giáo chủ Cao Đài và Tướng Soái để chống lại chính phủ.

 

Tôi nhận xét rằng các thủ lĩnh giáo phái này vẫn rất mạnh và tàn nhẫn, đồng thời hỏi xem làm thế nào để kiểm soát họ. Ông Diệm nói rằng việc đầu tiên cần làm là tước quyền kiểm soát cảnh sát khỏi tay Bình Xuyên và giao lại cho quân đội. Ông tin rằng có thể ngăn chặn Bay Viễn hành động chống lại chính phủ bằng cách đánh vào nỗi sợ mất đi khối tài sản khổng lồ của y. Tôi nói với ông Diệm rằng tôi hy vọng ông sẽ thảo luận chi tiết vấn đề này với Bộ trưởng Quốc phòng Minh trước khi hành động. Ông cho biết mình đã yêu cầu Minh nghiên cứu vấn đề này từ ngày 20 tháng 1 nhằm bố trí quân đội cho việc tiếp quản, nhưng Minh cứ trì hoãn, có lẽ vì không muốn gây rắc rối với Bình Xuyên. Tuần trước, Minh đã cử Tướng Tỵ đến trình bày một kế hoạch hành động mà ông Diệm thấy khó hiểu. Tôi đề nghị ông thảo luận trực tiếp kế hoạch đó với Minh và Tỵ, sau đó tham khảo ý kiến ​​một số bộ trưởng được chọn lọc trước khi triển khai. Tôi hỏi lại ông Diệm xem tôi có thể giúp gì được không. Ông trả lời rằng tôi có thể hỗ trợ kỹ thuật trong việc nghiên cứu kế hoạch bố trí quân đội. Tôi nói sẽ giao cho Tướng O’Daniel xem xét kế hoạch này. Tôi hỏi liệu ông Diệm có nghĩ rằng việc tôi nói chuyện với các thủ lĩnh giáo phái hoặc bất kỳ đặc phái viên nào của Bảo Đại sẽ hữu ích hay không. Ông trả lời rằng ông cho là không nên làm vậy trong vài ngày tới. Ông đã mời Bay Viễn đến gặp nhưng Bay Viễn lại lấy cớ gặp tai nạn để trì hoãn việc nhận lời. Ông Diệm nói rằng khi gặp Bay Viễn, ông sẽ nói rõ rằng chính phủ sẵn sàng hỗ trợ y thực hiện bất kỳ hoạt động kinh doanh hợp pháp nào không gây hại cho nhà nước. 6. Tôi hỏi Diệm liệu văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ của Tướng Tỵ trên cương vị Tổng Thanh tra đã được ký hay chưa. Ông trả lời rằng sau khi Nội các phê chuẩn vào ngày 12, văn bản này đã được ký. Nội các đã phản đối điều khoản quy định Tỵ sẽ là Tổng Tư lệnh trong trường hợp diễn ra các hoạt động quân sự, và điều khoản này đã bị loại bỏ. Sắc lệnh hiện đang được soạn thảo để công bố trên công báo. Diệm tỏ ý vẫn còn nghi ngại về Tỵ; ông coi Tỵ là người không "an toàn" về mặt chính trị, thiếu can đảm và kém sáng suốt trong việc phán đoán.

 

7. Trong cuộc trò chuyện riêng với Đại tá Lansdale vào ngày 13, Diệm tỏ ra bi quan và chán nản khi bàn về vấn đề các giáo phái.3 [Trang 128] Tuy nhiên, trong cuộc trò chuyện với tôi vào ngày 14, Diệm lại tỏ ra khá bình tĩnh và kiên quyết.

 

8. Theo nhận định của tôi, chính phủ sẽ sớm phải thực hiện những bước đi cụ thể để giải quyết tình hình do hành động của các giáo phái gây ra. Những sự việc như vụ mưu sát Trần Văn Lắm – đại diện chính phủ (thống đốc) tại miền Nam Việt Nam – vào sáng hôm qua có thể khiến công chúng mất lòng tin vào khả năng duy trì trật tự trị an của chính phủ. Chúng tôi sẽ tiếp tục khuyên Diệm tìm kiếm giải pháp chính trị, nhưng điều này sẽ rất khó thực hiện nếu không chấp nhận duy trì các đặc quyền của các giáo phái – những đặc quyền vốn đi ngược lại các chương trình hành động của chính phủ Diệm. Trong khi đó, tôi đã chỉ đạo O’Daniel âm thầm xem xét các kế hoạch hành động của Quân đội Quốc gia cho tình huống Diệm quyết định tiếp quản quyền kiểm soát cảnh sát bằng lực lượng quân đội.

 

[

Collins

]

Nguồn: Bộ Ngoại giao, Hồ sơ Trung tâm, 751G.00/3–1555. Mật. Gửi kèm để thông báo cho Paris.↩

Báo cáo về các động thái tiếp cận Bảo Đại này nằm trong bức điện số 3896 từ Paris, ngày 15 tháng 3. (tài liệu đã dẫn)↩

Xem bản ghi nhớ ở phần trên.↩