Trang

Thứ Hai, 21 tháng 9, 2026

6682. Nhận định về điện văn ngày 23-3-1955 của Đại Tướng Collins: “Tiền – Quân đội – Chính trị”

 “Tiền – Quân đội – Chính trị”

Điện văn ngày 23-03-1955 cho thấy ảnh hưởng rất lớn của Hoa Kỳ đối với tình hình lúc bấy giờ. Hoa Kỳ vừa là nguồn viện trợ quan trọng cho các lực lượng quân sự được sáp nhập vào Quân đội Quốc gia, vừa trực tiếp tác động đến các lãnh tụ chính trị và quân sự. Collins nói rõ với Nguyễn Thành Phương và Trình Minh Thế rằng Hoa Kỳ ủng hộ Diệm; nếu họ lật đổ Diệm, Hoa Kỳ rất có thể rút lui. Vì vậy, viện trợ của Hoa Kỳ không chỉ mang ý nghĩa tài chính và quân sự mà còn tạo ra một đòn bẩy chính trị đáng kể trong cuộc khủng hoảng giáo phái tháng 3-1955


Về tiền: Điện văn ngày 23-3-1955 chia ra làm 02 phần tiền khác nhau (1). Vì khi đó Tướng Thế đã về với Thủ Tướng Ngô Đình Diệm; Tướng Nguyễn Thành Phương là Tổng Tư Lệnh Quân Đội Cao Đài và Đức Hộ Pháp là Thượng Tôn Quản Thế.

1/- Tướng Trình Minh Thế.

Trong series B, mục B10: Diễn văn của Tướng Trình Minh Thế ngày 13-02-1955 (khi về hợp tác với Thủ Tướng Ngô Đình Diệm). (bài số 6674)

1.1/- Tướng Thế phát biểu

… Chúng tôi thâm cảm đức độ khoáng vật [sic] của ngài. Chúng tôi mến phục ngài là một chí sĩ ái quốc trong sạch, một tay lương đống thừa sức thi hành những sự ích quốc lợi gia. Cá nhân ngài đã đáp lại phần nào nguyện vọng tha thiết của chúng tôi…

 

… Đến đây, chúng tôi xin nhân danh Mặt Trận Quốc Gia Kháng Chiến Việt Nam long trọng tuyên bố hợp tác với chính phủ không điều kiện để hoàn thành cuộc cách mạng giải phóng dân tộc Việt Nam. (2)

1.2/- Đại Tướng Collins (ngày 23-3-1955).

2. Turning to General The, I said that he had rallied to the government “unconditionally”, had been handsomely paid, and was now in the National Army. I mentioned that all this money came from U.S. sources, and asked if he expected U.S. to pay his forces if government were overthrown.

GPT dịch:

Quay sang Tướng Trình Minh Thế, tôi nói rằng ông đã về với Chính phủ “vô điều kiện”, đã được trả một khoản tiền đáng kể và hiện đã ở trong Quân đội Quốc gia.

Tôi nhắc rằng toàn bộ số tiền này đến từ các nguồn của Hoa Kỳ, và hỏi liệu ông có trông đợi Hoa Kỳ tiếp tục trả tiền cho lực lượng của ông nếu Chính phủ bị lật đổ hay không.

1.3/- Nhận xét.

Ngày 13-02-1955, Tướng Trình Minh Thế công khai ca ngợi Ngô Đình Diệm là một “chí sĩ ái quốc trong sạch” và long trọng tuyên bố “hợp tác với chính phủ không điều kiện.”. Tuy nhiên, trong điện văn ngày 23-03-1955, Collins nhắc trực tiếp với Tướng Thế rằng ông đã về với Chính phủ “vô điều kiện”, nhưng đồng thời “đã được trả một khoản tiền đáng kể” và toàn bộ số tiền ấy đến từ nguồn Hoa Kỳ.

Hai tài liệu đặt cạnh nhau cho thấy lời tuyên bố “không điều kiện” ngày 13-02 cần được hiểu cùng với thực tế tài chính mà Collins ghi nhận sau đó. Đồng thời, lời ca ngợi sự “trong sạch” của Diệm là đánh giá của chính Tướng Thế trong diễn văn; còn việc chi tiền là thông tin Collins nêu trực tiếp với ông. Hồ sơ vì vậy cung cấp một căn cứ đương thời quan trọng để người đọc tự đối chiếu lời tuyên bố công khai với thực tế được ghi nhận trong tài liệu ngoại giao Hoa Kỳ.

2/- Tướng Nguyễn Thành Phương.

BBT đối chiếu điện văn của Đại Tướng Collins ngày 23-03-1955 với Thánh Thư hải ngoại số 06 ngày 18-01-1958 của Đức Hộ Pháp.

2.1/- Điện văn của Đại Tướng Collins:

… Phuong opened conversation with statement to effect Diem had made definite promises with respect to supporting Cao Dai troops, which he failed to keep. Specifically, he said, Diem had promised him 6 million piastres monthly, 5 million from defense funds and 1 million from secret funds...

GPT dịch:

Phương mở đầu cuộc nói chuyện bằng cách nói rằng Diệm đã có những lời hứa cụ thể về việc trợ cấp cho quân Cao Đài, nhưng đã không thực hiện. Cụ thể, theo Phương, Diệm đã hứa cấp cho ông 6 triệu piastre mỗi tháng, gồm 5 triệu từ ngân khoản quốc phòng và 1 triệu từ quỹ mật…

Tiếp theo

 I commented that Phuong has been financially aided by Diem and that U.S. will continue to give certain aid through established Vietnamese channels to integrated forces which support Diem and that Cao Dai will profit therefrom.

GPT dịch

Tôi nhận xét rằng Phương đã được Diệm trợ giúp về tài chính, và Hoa Kỳ sẽ tiếp tục cung cấp một số viện trợ, thông qua các cơ chế chính thức của Việt Nam, cho những lực lượng đã được sáp nhập và ủng hộ Diệm; Cao Đài cũng sẽ được hưởng lợi từ đó.

2.2/- Thánh Thư 06 ngày 18-01-1958.

…

Đối cùng Phương. 

Qua chẳng cần gì vạch rõ hành tàng phản đạo và bán đạo của Phương thì mấy em cũng hiểu nó thế nào rồi. Nếu hôm nay cả thánh địa bị thống khổ cũng do tay Phương mà ra. Qua đã trọn quyền quyết định phương cách đương đầu với nó.

Mấy em đã thấy chán chường rằng: Nếu hôm nay mà Ngô Đình Diệm còn giữ Phương lại không cho pháp luật trị nó vì mọi điều tàn ác của nó đã thi hành là nhờ nó phản đạo một cách triệt để và bán đứng Tòa Thánh cho chánh phủ Ngô Đình Diệm. Hôm nay nó đã trở thành một con chó săn nguy hiểm và Ngô Đình Diệm đương tính phương thế lừa nó trở lại Tòa Thánh đặng thi hành kế hoạch của Diệm chi nữa đây.

Diệm đã chán biết rằng Phương chỉ nương theo Phục Quốc Hội làm mạnh, còn thiệt lực của nó về quân lực thì đã bị Diệm mua đứt rồi. (3)

2.3/- Nhận xét.

Hai tài liệu cách nhau gần ba năm nhưng có thể đặt cạnh nhau để thấy diễn biến của vấn đề tài chính đối với lực lượng Tướng Nguyễn Thành Phương.

Ngày 23-03-1955, chính Phương nói với Collins rằng Diệm đã hứa trợ cấp cho quân Cao Đài 6 triệu piastre mỗi tháng, gồm 5 triệu từ ngân khoản quốc phòng và 1 triệu từ quỹ mật, nhưng theo Phương lời hứa ấy chưa được thực hiện. Collins không xác nhận khoản 6 triệu này, nhưng ông xác nhận một điểm khác: Phương đã được Diệm trợ giúp về tài chính, và Hoa Kỳ sẽ tiếp tục viện trợ qua các cơ chế của Chính phủ cho những lực lượng được sáp nhập và ủng hộ Diệm.

Đến ngày 18-01-1958, Đức Hộ Pháp, khi nhìn lại trường hợp Nguyễn Thành Phương, đưa ra một nhận định rất nặng: “thiệt lực của nó về quân lực thì đã bị Diệm mua đứt rồi.” Đây là nhận định của Đức Hộ Pháp, không phải kết luận của Collins. Tuy nhiên, điện văn Collins năm 1955 xác nhận rằng quan hệ tài chính giữa Diệm và Phương thực sự đã tồn tại, dù tài liệu này không cho biết số tiền Phương thực nhận hoặc có đủ căn cứ để đồng nhất khoản trợ giúp đó với ý nghĩa “mua đứt” mà Đức Hộ Pháp dùng năm 1958.

Do đó, hai nguồn không chứng minh cùng một điều, nhưng bổ sung cho nhau: hồ sơ Collins cung cấp chứng cứ đương thời về sự trợ giúp tài chính, còn Thánh Thư số 06 cho biết cách Đức Hộ Pháp đánh giá hậu quả chính trị và quân sự của mối quan hệ ấy gần ba năm sau.

3/- Đại tướng Collins cảnh báo Tướng Thế và Tướng Phương.

I added that if they should succeed in overthrowing Diem, U.S. might very well withdraw and reminded them they could expect no aid from Ho Chi Minh.

GPT dịch

Tôi nói thêm rằng nếu họ thành công trong việc lật đổ Diệm, rất có thể Hoa Kỳ sẽ rút lui; đồng thời tôi nhắc họ rằng họ không thể trông đợi bất kỳ sự viện trợ nào từ Hồ Chí Minh.

4/- Đại Tướng Collins nhận xét về Tướng Thế và Tướng Phương.

Discussing this problem with these generals was like trying to reason with two stubborn four year old children. They were either lying very ineptly or they are alarmingly stupid considering the influence and power they wield. In most instances their accusations were without foundation and their arguments without logic. Trying to determine from them exactly what they wanted was completely futile.

GPT dịch

Bàn luận vấn đề này với hai vị tướng ấy giống như cố gắng lý luận với hai đứa trẻ bốn tuổi bướng bỉnh. Hoặc là họ nói dối một cách rất vụng về, hoặc là họ ngu ngốc đến mức đáng báo động, xét đến ảnh hưởng và quyền lực mà họ đang nắm giữ. Trong phần lớn trường hợp, những lời cáo buộc của họ không có căn cứ và những lập luận của họ không có logic. Cố gắng xác định chính xác họ muốn gì là hoàn toàn vô ích.

Nhận xét của BBT:

Collins có những lời phê phán rất nặng đối với cả Tướng Nguyễn Thành Phương và Tướng Trình Minh Thế. Ông cho rằng hai tướng Thế và Phương “như con nít 4 tuổi” hoặc “nói dối rất vụng về”, hoặc “ngu ngốc đến mức đáng báo động”; đồng thời cho rằng những lời cáo buộc của họ phần lớn không có căn cứ và lập luận thiếu logic.

Hết.


(1)/- Điện văn ngày 23-3-1955.

https://www.khoinhonsanh.org/2026/09/6681-23-03-1955-so-70-c-bao-cao-cuoc.html#more

(2)/- Xem mục B10.

https://usvietnam.uoregon.edu/en/series-b-competing-visions-contesting-nationalists-july-1954-march-1955/


(3)/- 

https://www.khoinhonsanh.org/2018/08/2678-con-cho-san-nguy-hiem.html#more