Trang

Thứ Hai, 21 tháng 9, 2026

6679. 21-03-1955 – Số 68 (C) Bàn giải pháp chính trị, giải ngũ quân giáo phái và tổ chức Nội các. (38)

Lưu ý: ngày 20-3-1955 Mặt Trận Thống Nhất Toàn Lực Quốc Gia ký Kiến Nghị yêu cầu Thủ Tướng Ngô Đình Diệm: ...cải tổ nội các để có chánh quyền liên hiệp quốc gia dân chủ và lành mạnh để lãnh đạo dân tộc vượt qua khó khăn nầy.

Collins tiếp tục đặt giải pháp chính trị và giải ngũ lên trước, trong khi cuộc trao đổi cho thấy Chính phủ Diệm đồng thời chuẩn bị phương án quân sự để thu hồi Cảnh sát từ Bình Xuyên và tìm cách làm suy yếu sức mạnh quân sự của các lực lượng giáo phái.

Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d68?

38TL

GPT DỊCH

68. Điện văn của Đại diện Đặc biệt tại Việt Nam (Collins) gửi Bộ Ngoại giao

Sài Gòn, ngày 21 tháng 3 năm 1955 — 3 giờ chiều
Số 4012 — Mật (Secret)


1.

Ngày 18, tôi đến gặp Diệm, chủ yếu để thảo luận về vấn đề các giáo phái.

Tôi nói với ông rằng tôi hy vọng vấn đề sẽ được giải quyết bằng biện pháp chính trị hơn là sử dụng vũ lực, đồng thời thông báo cho ông về tiến triển của kế hoạch Mỹ–Pháp nhằm cấp trợ cấp giải ngũ cho binh sĩ các lực lượng giáo phái sau khi họ giao nộp vũ khí, cùng một số hỗ trợ để họ tái lập cuộc sống dân sự.

Diệm tỏ ra quan tâm đến kế hoạch này, nhưng nói rằng ông cho rằng nó mang tính lý thuyết nhiều hơn thực tế, bởi ông không tin rằng vũ khí — hoặc ít nhất là toàn bộ vũ khí — sẽ được giao nộp.

Ông nói rằng nếu có 15 triệu piastre mỗi tháng trong ba hoặc bốn tháng, dưới dạng một quỹ mật để sử dụng về chính trị trong các giáo phái, ông có thể mua chuộc đủ số người bất mãn trong các giáo phái để làm suy yếu nghiêm trọng sức mạnh quân sự của họ.

Tôi hỏi làm sao ông có thể chắc chắn mua được lòng trung thành lâu dài bằng cách đó.

Ông trả lời rằng ông tin có đủ binh sĩ giáo phái bất mãn với hoàn cảnh và lãnh đạo của họ, đồng thời mong muốn thoát khỏi những ràng buộc mà ông gọi là “phong kiến”, để bảo đảm kế hoạch của ông thành công.

Tôi đồng ý sẽ tiếp tục thảo luận vấn đề này với Diệm.

(Cách tiếp cận này có một mức độ hợp lý nhất định. Tôi sẽ thăm dò ý kiến những người khác trước khi hành động.)

2.

Tôi hỏi Diệm bằng cách nào ông có thể nối lại liên lạc với Bảy Viễn, nhằm xác định những điều kiện dàn xếp khả thi nào có thể được lãnh tụ Bình Xuyên chấp nhận.

Tôi nói rằng theo tôi hiểu, Bộ trưởng Kế hoạch Thoại có thể là một người trung gian thích hợp. (Ngoại trưởng Đỗ đã đề nghị điều này với tôi, mặc dù tôi không nói với Diệm.)

Diệm trả lời rằng Bảy Viễn có phản ứng không thuận lợi đối với các Bộ trưởng, nhưng ông có ý định tìm cách nối lại liên lạc trong tuần tới thông qua một người bạn cũ của Bảy Viễn mà ông không nêu tên.

Diệm nói tiếp rằng Bảy Viễn đang đau yếu, rất giàu và không muốn tiếp tục cuộc tranh giành quyền lực, nhưng bị thúc đẩy bởi cố vấn chính trị Tài và Cảnh sát trưởng Sang, cả hai người này, theo lời Diệm, đang làm giàu dưới sự che chở của Bảy Viễn.

Hơn nữa, Diệm nói rằng Bảy Viễn đã nhận được tin không thuận lợi từ Cannes rằng Bảo Đại không có ý định ủng hộ các giáo phái; điều này có thể khiến ông ta giảm bớt những nỗ lực chống Chính phủ.

3.

Tôi hỏi Diệm liệu ông có tin rằng Bảo Đại thực sự nghiêm túc trong việc bác bỏ những đề nghị của các giáo phái hay không.

Ông nói rằng ông tin chắc các giáo phái cho rằng Bảo Đại là thành thật.

Ngày 16, Bình Xuyên đã họp về vấn đề này và quyết định tiến hành một chiến dịch công kích Bảo Đại, vì ông đã từ chối ủng hộ họ.

4.

Tôi hỏi Diệm có kế hoạch gì để vô hiệu hóa Bình Xuyên và bảo đảm an ninh Sài Gòn trong trường hợp ông quyết định thu hồi quyền kiểm soát Cảnh sát khỏi Bình Xuyên.

Ông nói rằng để tiếp quản Cảnh sát một cách an toàn, ông cần có ba hoặc bốn tiểu đoàn Quân đội Quốc gia đóng trong thành phố.

Lực lượng đó sẽ đủ để đối phó với những vụ bùng phát lẻ tẻ tại địa phương và bảo đảm an ninh chung.

Tuy nhiên, Quân đội Quốc gia không có đủ cơ sở để trú đóng một số lượng quân như vậy. Ông đã yêu cầu Ely chuyển giao một số khu doanh trại cho mục đích này, nhưng chưa đạt được thỏa thuận.

Tôi thông báo với Diệm rằng tôi đã yêu cầu O’Daniel tổ chức một đại đội xe tăng thuộc Quân đội Quốc gia, có thể đóng tại thành phố trong một thời gian, rồi sau đó được sáp nhập vào một trong các sư đoàn chiến đấu.

(Về vấn đề này, xem báo cáo cuộc nói chuyện của tôi với Tướng Gambiez, điện văn Đại sứ quán số 4011.)

5.

Tôi nói với Diệm rằng tôi hy vọng trong tuần tới sẽ gặp ông cùng các Bộ trưởng Quốc phòng và Tài chính để hoàn tất dự toán ngân sách quân sự và dân sự cho năm hiện tại.

Diệm đồng ý và nói rằng ngân sách Trung Việt đã hoàn tất, còn ngân sách Nam Việt sẽ hoàn thành trong vài ngày tới.

Ông nhận xét rằng đây sẽ là ngân sách đầu tiên của Việt Nam kể từ chiến tranh và cũng là ngân sách đầu tiên từng do chính người Việt Nam soạn thảo.

6.

Nhắc đến chuyến đi Campuchia gần đây của tôi, tôi nói rằng tôi ngạc nhiên khi thấy các Quốc gia Liên kết (Associated States) chưa trao đổi đại diện ngoại giao với nhau, bởi nếu họ làm như vậy thay vì tiếp tục quan hệ thông qua người Pháp, thì đó sẽ là một biểu hiện rõ ràng về nền độc lập của họ.

Diệm trả lời rằng Ngoại trưởng đã liên lạc với phía Lào và Campuchia về vấn đề này, nhưng dường như cả hai đều không vội vàng.

Tôi nói rằng tôi sẽ nêu vấn đề này tại Lào trong tuần tới.

Diệm nói rằng ông luôn có quan hệ tốt với Norodom Sihanouk, và chính sách của ông là duy trì quan hệ thân thiện với người Campuchia để họ không quay lưng với cảng Sài Gòn.

7.

Đột ngột chuyển sang một vấn đề khác, Diệm nói rằng kể từ khi việc chuyển giao quyền chỉ huy lãnh thổ Nam Việt Nam hoàn tất ngày 20-2, đã có tiến bộ lớn trong việc thiết lập quyền kiểm soát của Quân đội Quốc gia.

Theo Diệm, Soái lúc này chỉ còn kiểm soát một số “ốc đảo làng xã” và đã suy yếu đến mức Diệm đã gián tiếp cho ông ta biết rằng ông ta có thể rời Chính phủ bất cứ khi nào muốn.

Tuy nhiên, Diệm tin rằng Soái không có ý định từ chức và cho rằng ông ta bị Bình Xuyên thúc đẩy gây rắc rối.

Trong khi đó, các Bộ trưởng Hòa Hảo phụ trách Canh nông và Kinh tế Quốc gia đang có khuynh hướng tách khỏi ảnh hưởng của Soái.

8.

Tôi nói rằng tình hình hiện tại cho thấy Diệm đang phải gánh một khối lượng công việc chính phủ rất lớn.

Ông trả lời rằng ông đang nghĩ đến việc bổ nhiệm một Phó Thủ tướng, nhưng đang do dự giữa hai người: [tên và chức vụ đã bị lược bỏ] và Ngoại trưởng Đỗ. Tuy nhiên, người sau có hạn chế về khả năng làm việc.

Tôi hỏi liệu Diệm có ý định bổ nhiệm một người nào đó từ bên ngoài Chính phủ hiện tại hay không.

Ông trả lời rằng trước mắt ông không có ý định như vậy.

Ông muốn bổ nhiệm Đại sứ tại Nhật Bản Thọ làm Phó Thủ tướng, nhưng điều đó sẽ đồng nghĩa với xung đột công khai với Hòa Hảo.

Tôi nhắc Diệm rằng khi trước chúng tôi bàn về việc Quát tham gia Chính phủ, ông đã cho rằng điều đó sẽ gây rắc rối với các giáo phái; nhưng tôi tự hỏi liệu khi ấy chúng ta có gặp nhiều rắc rối với các giáo phái hơn mức ông đang gặp hiện nay hay không.

Diệm không trả lời.

Tôi hỏi Diệm liệu ông có cân nhắc giao Bộ Nội vụ cho vị Phó Thủ tướng mới hay không.

Ông trả lời rằng Bộ Nội vụ chủ yếu phụ trách Cảnh sát và Sûreté [Công an/Mật thám], và chừng nào Bình Xuyên còn kiểm soát những cơ quan này thì việc giao Bộ Nội vụ cho Phó Thủ tướng cũng không có lợi ích gì.

9.

Nói thêm về Nội các của mình, Diệm cho biết nhóm tài chính–kinh tế hoạt động tốt và phối hợp như một tập thể.

Tuy nhiên, theo Diệm, các nhóm khác trong Nội các bị các giáo phái chi phối, và Thủ tướng nhiều lần phải trực tiếp can thiệp để sửa chữa những sai lầm mà họ đã gây ra.

[Collins]

Chú thích

1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/3–2155. Mật (Secret). Điện văn được gửi lặp lại cho Paris để biết. Một bản ghi nhớ về cuộc nói chuyện này do Sturm lập được lưu trong Collins Papers, Vietnam Files, Series VII, S.

2. Xem Tài liệu số 62.

3. Điện văn số 4011, ngày 21-3, không được in trong FRUS.

4. Theo điện văn số 3866 từ Sài Gòn ngày 13-3, Collins dự kiến thăm Campuchia trong hai ngày 15–16-3.

Có một chi tiết cần giữ nguyên khi sử dụng tài liệu này: nhiều nhận định về Bảy Viễn, Soái và các giáo phái trong các mục 1–3 và 7–9 là lời Diệm nói với Collins, chứ không phải Collins xác nhận chúng như những sự kiện độc lập. Riêng lập trường của Collins được thể hiện rất rõ ngay mục 1: ông hy vọng vấn đề giáo phái được giải quyết bằng chính trị thay vì sử dụng vũ lực.

Hết nguyên văn

Tóm lược Điện văn số 4012 – ngày 21-03-1955

Collins gặp Ngô Đình Diệm ngày 18-3, chủ yếu bàn về vấn đề các giáo phái. Collins nhấn mạnh mong muốn giải quyết bằng biện pháp chính trị thay vì sử dụng vũ lực và trình bày kế hoạch Mỹ–Pháp trợ cấp cho binh sĩ giáo phái giải ngũ, giao nộp vũ khí và trở lại đời sống dân sự. Diệm nghi ngờ tính khả thi của kế hoạch và đề nghị một quỹ mật 15 triệu piastre mỗi tháng trong 3–4 tháng để lôi kéo những thành phần bất mãn rời khỏi lực lượng giáo phái.

Đối với Bình Xuyên, Diệm dự tính nối lại tiếp xúc với Bảy Viễn để tìm khả năng dàn xếp, nhưng đồng thời chuẩn bị thu hồi quyền kiểm soát Cảnh sát. Ông cho rằng cần 3–4 tiểu đoàn Quân đội Quốc gia trong Sài Gòn; Collins cho biết đã yêu cầu O’Daniel tổ chức một đại đội xe tăng có thể bố trí tại thành phố.

Về Hòa Hảo và Cao Đài, Diệm cho rằng lực lượng của Soái đang suy yếu và một số Bộ trưởng Hòa Hảo có xu hướng tách khỏi ảnh hưởng của Soái. Ông cũng bàn với Collins về việc tổ chức lại Nội các và khả năng bổ nhiệm Phó Thủ tướng, nhưng chưa muốn đưa người ngoài Chính phủ hiện tại vào.

 

 

GOOGLE DỊCH

Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1955–1957, Việt Nam, Tập I

68. Điện tín từ Đặc phái viên tại Việt Nam (Collins) gửi Bộ Ngoại giao1

Sài Gòn, ngày 21 tháng 3 năm 1955—3 giờ chiều.

4012. 1. Tôi đã đến gặp ông Diệm vào ngày 18, chủ yếu để thảo luận về vấn đề các giáo phái. Tôi nói với ông rằng tôi hy vọng vấn đề sẽ được giải quyết bằng biện pháp chính trị thay vì dùng vũ lực, đồng thời thông báo cho ông về tiến độ của kế hoạch Mỹ-Pháp nhằm cấp tiền trợ cấp thôi việc cho các lực lượng giáo phái khi họ giao nộp vũ khí, cũng như một khoản hỗ trợ để họ tái hòa nhập vào đời sống dân sự.2 Ông Diệm tỏ ra quan tâm đến kế hoạch này nhưng cho rằng nó mang tính lý thuyết nhiều hơn là thực tiễn, vì ông không tin rằng vũ khí—hoặc ít nhất là toàn bộ số vũ khí—sẽ được giao nộp. Ông nói rằng nếu có sẵn khoản ngân quỹ bí mật trị giá 15 triệu đồng mỗi tháng trong vòng ba hoặc bốn tháng để phục vụ mục đích chính trị đối với các giáo phái, ông có thể mua chuộc đủ số thành viên bất mãn trong các giáo phái để làm tê liệt lực lượng quân sự của họ. Tôi hỏi làm sao ông có thể chắc chắn mua được lòng trung thành lâu dài theo cách này. Ông trả lời rằng ông tin chắc có đủ binh lính giáo phái đang bất mãn với hoàn cảnh và lãnh đạo của họ, cũng như mong muốn thoát khỏi sự ràng buộc kiểu phong kiến, để đảm bảo sự thành công cho kế hoạch của ông. Tôi đồng ý sẽ thảo luận thêm với ông Diệm về phương án này. (Cách tiếp cận này có cơ sở hợp lý nhất định. Tôi sẽ tham khảo ý kiến ​​những người khác trước khi hành động.)

 

2. Tôi hỏi ông Diệm xem ông định nối lại liên lạc với Bảy Viễn như thế nào để xác định những điều khoản dàn xếp khả thi mà thủ lĩnh Bình Xuyên này có thể chấp nhận. Tôi nói rằng tôi hiểu Bộ trưởng Kế hoạch Thoại có thể là người trung gian phù hợp. (Bộ trưởng Ngoại giao Đỗ đã gợi ý điều này với tôi mặc dù tôi không nói cho ông Diệm biết.) Ông Diệm trả lời rằng Bảy Viễn có thái độ không thiện cảm với các Bộ trưởng, nhưng ông dự định sẽ thử nối lại liên lạc trong tuần tới thông qua một người bạn cũ của Bảy Viễn (người mà ông không nêu tên). Ông Diệm nói thêm rằng Bảy Viễn đang đau yếu, rất giàu có và không còn mặn mà với việc tiếp tục tranh giành quyền lực, nhưng lại bị xúi giục bởi cố vấn chính trị Tài và cảnh sát trưởng Sang—hai kẻ đang trục lợi cá nhân dưới sự bảo trợ của ông ta. Ngoài ra, ông Diệm cho biết Bảy Viễn đã nhận được tin không hay từ Cannes rằng Bảo Đại không có ý định ủng hộ các giáo phái; thực tế này có thể càng khiến ông ta giảm bớt nỗ lực chống lại chính phủ.

 

3. Tôi hỏi liệu ông Diệm có tin rằng Bảo Đại thực sự nghiêm túc trong việc khước từ những lời đề nghị từ các giáo phái hay không. Ông nói mình tin chắc rằng các giáo phái cũng cho rằng Bảo Đại có thiện chí. Phía Bình Xuyên đã họp bàn về vấn đề này và quyết định tiến hành chiến dịch bôi nhọ Bảo Đại vì ông đã từ chối ủng hộ họ.

 

4. Tôi hỏi ông Diệm về kế hoạch vô hiệu hóa Bình Xuyên và đảm bảo an ninh cho Sài Gòn trong trường hợp ông quyết định thu hồi quyền kiểm soát lực lượng cảnh sát từ tay Bình Xuyên. Ông cho biết để tiếp quản cảnh sát một cách an toàn, ông cần bố trí ba hoặc bốn tiểu đoàn Quân đội Quốc gia đóng quân ngay trong thành phố. Lực lượng này sẽ đủ sức xử lý các vụ bùng phát xung đột cục bộ, lẻ tẻ và đảm bảo an ninh chung. Tuy nhiên, Quân đội Quốc gia lại không có đủ cơ sở vật chất để bố trí chỗ ở cho số lượng binh sĩ lớn như vậy. Ông đã đề nghị Tướng Ely bàn giao một số khu doanh trại cho mục đích này, nhưng hai bên vẫn chưa đạt được thỏa thuận. Tôi thông báo với ông Diệm rằng tôi đã yêu cầu Tướng O’Daniel tổ chức một đại đội xe tăng thuộc Quân đội Quốc gia; đơn vị này có thể đóng quân trong thành phố một thời gian và sau đó được sáp nhập vào một trong các sư đoàn chiến đấu. (Về vấn đề này, xin xem báo cáo về cuộc trao đổi của tôi với Tướng Gambiez trong bức điện số 4011.3).

 

5. Tôi nói với ông Diệm rằng tôi hy vọng sẽ gặp ông cùng các Bộ trưởng Quốc phòng và Tài chính trong tuần tới để hoàn tất dự toán ngân sách quân sự và dân sự cho năm hiện tại. Ông Diệm đồng ý và cho biết ngân sách cho miền Trung đã hoàn tất, trong khi ngân sách cho miền Nam dự kiến ​​sẽ xong trong vài ngày tới. Ông nhận định rằng đây sẽ là bản ngân sách đầu tiên của Việt Nam kể từ khi chiến tranh nổ ra, và cũng là bản ngân sách đầu tiên do chính người Việt Nam soạn thảo.

 

6. Đề cập đến chuyến đi Campuchia gần đây của mình, tôi bày tỏ sự ngạc nhiên khi thấy các Quốc gia Liên kết vẫn chưa trao đổi đại diện ngoại giao với nhau; việc thực hiện điều này—thay vì tiếp tục duy trì mối liên hệ thông qua Pháp—sẽ là minh chứng rõ ràng cho nền độc lập của họ. Ông trả lời rằng Bộ trưởng Ngoại giao đã liên hệ với phía Lào và Campuchia về vấn đề này, nhưng cả hai bên dường như đều không tỏ ra vội vã. Tôi nói rằng tôi sẽ nêu vấn đề này khi đến Lào vào tuần tới. Diệm cho biết ông luôn duy trì mối quan hệ tốt đẹp với Norodom Sihanouk và chủ trương của ông là giữ quan hệ hữu hảo với người Campuchia để ngăn họ quay lưng lại với cảng Sài Gòn.

 

7. Chuyển đề tài một cách khá đột ngột, Diệm nói rằng kể từ khi việc bàn giao quyền chỉ huy lãnh thổ tại miền Nam Việt Nam hoàn tất vào ngày 20 tháng 2, đã có những bước tiến lớn trong việc thiết lập quyền kiểm soát của Quân đội Quốc gia. Hiện nay, phạm vi ảnh hưởng của Soai chỉ còn thu hẹp lại ở một số "ốc đảo làng xã" và lực lượng của ông ta đã suy yếu đến mức Diệm đã gián tiếp cho Soai biết rằng ông ta có thể rời khỏi chính phủ bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, Diệm tin rằng Soai không có ý định từ chức mà đang bị phe Bình Xuyên xúi giục gây rối. Trong khi đó, các Bộ trưởng thuộc giáo phái Hòa Hảo phụ trách Nông nghiệp và Kinh tế Quốc gia đang có xu hướng thoát khỏi ảnh hưởng của Soai.

 

8. Tôi nói rằng tình hình hiện tại cho thấy gánh nặng chính quyền mà ông Diệm đang phải gánh vác lớn đến mức nào. Ông trả lời rằng ông đang cân nhắc việc bổ nhiệm một Phó Thủ tướng nhưng còn do dự giữa hai người: [đã xóa tên và chức danh] và Ngoại trưởng Đỗ. Tuy nhiên, người sau lại thiếu năng lực làm việc. Tôi hỏi liệu ông Diệm có ý định bổ nhiệm ai đó từ bên ngoài chính phủ hiện tại hay không. Ông trả lời rằng hiện tại ông chưa có ý định đó. Ông muốn bổ nhiệm Đại sứ tại Nhật Bản là ông Thọ làm Phó Thủ tướng, nhưng làm vậy đồng nghĩa với việc công khai đối đầu với giáo phái Hòa Hảo. Tôi nhắc ông Diệm rằng khi chúng tôi thảo luận về việc đưa ông Quát vào chính phủ, ông từng cho rằng điều đó sẽ gây rắc rối với các giáo phái; tôi tự hỏi liệu khi đó chúng ta có gặp nhiều rắc rối với các giáo phái hơn so với tình trạng hiện tại của ông hay không. Ông Diệm không trả lời. Tôi hỏi liệu ông Diệm có cân nhắc [Trang 140] việc giao Bộ Nội vụ cho tân Phó Thủ tướng hay không. Ông trả lời rằng Bộ Nội vụ chủ yếu phụ trách cảnh sát và lực lượng an ninh (Sûreté), và chừng nào Bình Xuyên còn kiểm soát các lực lượng này thì việc giao Bộ Nội vụ cho Phó Thủ tướng cũng chẳng mang lại lợi ích gì.

 

9. Nói thêm về nội các của mình, ông Diệm cho biết nhóm phụ trách tài chính - kinh tế đang hoạt động tốt và phối hợp nhịp nhàng như một tập thể. Tuy nhiên, các nhóm khác trong nội các lại bị chi phối bởi các giáo phái, buộc Thủ tướng phải liên tục can thiệp để chấn chỉnh những sai sót do họ gây ra.

 

[

Collins

]

Nguồn: Bộ Ngoại giao, Hồ sơ Trung tâm, 751G.00/3–2155. Mật. Được gửi lại để thông báo cho Paris. Bản ghi nhớ về cuộc trò chuyện này do Sturm thực hiện hiện có trong Hồ sơ Collins, Hồ sơ Việt Nam, Chuỗi VII, S.↩

Xem Tài liệu 62.↩

Đề ngày 21 tháng 3, không được in. (Bộ Ngoại giao, Hồ sơ Trung tâm, 751G.00/3–2155)↩

Theo điện tín số 3866 từ Sài Gòn ngày 13 tháng 3, Collins dự kiến ​​thăm Campuchia vào ngày 15–16 tháng 3. (Sđd, 120.1551G/3–1355)↩