Ngày 06-12-1954, Đại Tướng Collins gửi ít nhất hai điện văn về cuộc thảo luận với Cao Ủy Pháp Ely ngày 03-12-1954: Điện văn 2110 về kinh tế–tài chính, không được công bố; và Điện văn 2111 về giáo dục–đào tạo kỹ thuật, được công bố. (Lưu ý bài 6721: 23-11-1954 (C): Điện văn 1935 — Huấn luyện Quân đội và phối hợp viện trợ Mỹ–Pháp.) BBT.
10TL.
Link nguồn:
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p2/d1365#fn:1.7.4.8.682.14.6
GPT DỊCH
Quan hệ đối ngoại của Hoa Kỳ, 1952–1954, Đông Dương, Tập
XIII, Phần 2
120.251G/12–654: Điện văn
Đại biện Hoa Kỳ tại Việt Nam (Kidder) gửi Bộ Ngoại giao
Mật
Sài Gòn, ngày 6 tháng 12 năm 1954 — 7 giờ tối
2111. Gửi lặp lại để thông tin cho Paris số 667;
Vientiane và Phnom Penh không đánh số. Từ Collins. Liên quan đến Điện
văn Đại sứ quán số 2110, gửi lặp lại cho Paris số 666.^1
Mục thứ hai trong chương trình cuộc thảo luận của tôi với Tướng
Ely ngày 3 tháng 12 là vấn đề giáo dục và đào tạo kỹ thuật—một đề tài do
ông đề nghị.
1.
Phía Pháp mong muốn phối hợp viện trợ dành cho giáo dục ở tất
cả các cấp, đồng thời duy trì ngôn ngữ và văn hóa Pháp, để Việt Nam tiếp tục là
chiếc cầu nối giữa phương Đông và phương Tây.
2.
Đối với giáo dục đại học, phía Pháp hy vọng rằng trường đại
học thuộc quyền kiểm soát của Việt Nam sẽ không trở nên dân tộc chủ nghĩa một
cách hẹp hòi, mà vẫn giữ được tính chất quốc tế cả về đội ngũ giảng viên lẫn nội
dung giảng dạy.
3.
Nhu cầu cấp thiết nhất là đào tạo nhân viên hành chính. Phía
Pháp đề nghị tiếp tục công việc này thông qua Trường Quốc gia Hành chánh tại
Đà Lạt. Tôi phản đối việc đặt trường tại Đà Lạt vì nơi đó quá xa, không thuận
tiện cho việc đào tạo tại chức các công chức.
4.
Ý tưởng căn bản là tạo điều kiện để Việt Nam chỉnh đốn công
việc nội bộ; không lãng phí thời gian, tiền bạc hoặc sức lực; củng cố những gì
hiện có, cải tổ những gì chưa tốt và thành lập những cơ quan cần thiết.
5.
Tôi tuyên bố rằng Hoa Kỳ không có ý định thay thế người
Pháp, ngôn ngữ hoặc văn hóa Pháp; cũng không có ý áp đặt văn hóa hoặc ngôn ngữ
Mỹ.
Tuy nhiên, tôi chỉ rõ rằng khi đã giành được độc lập, Việt
Nam phải vun đắp tinh thần độc lập, ý thức dân tộc và lòng tận tụy yêu nước.
Tôi thúc giục phía Pháp không nên đàn áp tinh thần ấy; bởi vì nếu người Việt
Nam cảm thấy họ không được phép làm mọi việc theo cách khác với người Pháp thì
nước Pháp sẽ gặp rắc rối.
6.
Tôi nêu vấn đề về hợp đồng được đề nghị với Đại học Michigan
State để thành lập một học viện, đồng thời chỉ ra những sửa đổi mà tôi đã đề
nghị.
Ely bày tỏ sự lo ngại về kế hoạch này. Ông nói rằng Diệm có
thái độ chống Pháp và muốn lợi dụng sự đối lập giữa người Mỹ với người Pháp.
Ely không tuyên bố phản đối dự án, nhưng muốn những đề nghị mới phải được
nghiên cứu.
Tôi trình bày sự ủng hộ của Washington và cho rằng sẽ là một
sai lầm nếu phía Pháp chống đối quá mạnh.
7.
Tôi nêu vấn đề về chương trình huấn luyện cảnh sát của Đại học
Michigan State, nhưng Ely không phản đối. Tôi tuyên bố rằng chương trình giáo dục
thông thường của USOM sẽ tiếp tục và thúc giục dành sự hỗ trợ cho các tổ chức
thanh niên.
8.
Thành lập một ủy ban công tác để nghiên cứu tất cả các vấn đề,
nhằm tạo điều kiện phối hợp các nỗ lực.
Kidder
Chú thích 1: Điện văn số 2110 từ Sài Gòn, ngày 6
tháng 12, tóm lược phần thảo luận ngày 3 tháng 12 giữa Collins và Ely liên quan
đến các vấn đề kinh tế và tài chính, không được in. (851.05151G/12–654)
Tóm lược Điện văn số 2111 ngày 06-12-1954
Qua Đại biện Kidder, Collins báo cáo Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về
phần thảo luận ngày 03-12-1954 giữa ông và Tướng Ely liên quan đến giáo dục
và đào tạo kỹ thuật tại Quốc gia Việt Nam.
Phía Pháp mong muốn:
- Phối hợp
viện trợ giáo dục ở tất cả các cấp.
- Duy
trì tiếng Pháp và văn hóa Pháp tại Việt Nam.
- Giữ
tính chất quốc tế của giáo dục đại học.
- Tiếp tục
đào tạo viên chức hành chính tại Đà Lạt.
Collins khẳng định Hoa Kỳ không có ý định thay thế ảnh hưởng
văn hóa Pháp hay áp đặt văn hóa Mỹ. Tuy nhiên, vì Việt Nam đã độc lập, người Việt
Nam phải được phát triển tinh thần độc lập, ý thức dân tộc và lòng yêu nước.
Ông cảnh báo rằng Pháp sẽ gặp khó khăn nếu ngăn cản người Việt Nam tự lựa chọn
đường lối phát triển.
Hai bên cũng thảo luận các chương trình của Đại học Michigan
State:
- Ely lo
ngại Diệm chống Pháp và muốn dựa vào Hoa Kỳ để đối trọng với Pháp.
- Collins
cho biết Washington ủng hộ dự án và khuyên Pháp không nên phản đối quá mạnh.
- Ely
không phản đối chương trình huấn luyện cảnh sát.
- Một ủy
ban công tác sẽ được thành lập để phối hợp các chương trình.
Ý nghĩa: Điện văn cho thấy sự cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ–Pháp
đã xuất hiện rõ trong lĩnh vực giáo dục và hành chính. Hoa Kỳ vẫn tuyên bố
không thay thế Pháp, nhưng đồng thời thúc đẩy quyền tự chủ, tinh thần quốc gia
và những chương trình đào tạo do Hoa Kỳ hỗ trợ tại Quốc gia Việt Nam.
