Link nguyên văn.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d3?utm_source=chatgpt.com
GPT DỊCH
Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1955–1957, Việt Nam, Tập I
3. Điện văn của Đặc sứ tại Việt Nam (Collins) gửi Bộ Ngoại
giao Hoa Kỳ
Sài Gòn, ngày 3 tháng 1 năm 1955 — 7 giờ tối
2554. Tham chiếu:
(a) Điện văn Paris 422 gửi Sài Gòn, 2770 gửi Bộ Ngoại giao;
(b) Điện văn Paris 427 gửi Sài Gòn, 2776 gửi Bộ Ngoại giao;
(c) Điện văn Bộ Ngoại giao 2644, đoạn 3.
1.
Các điện văn tham chiếu (a) và (b) phản ánh điều mà tôi cho
là một sự hiểu lầm liên quan đến Bản ghi nhớ thỏa thuận Ely–Collins.
Tôi chưa bao giờ có ý định rằng chính Bản ghi nhớ thỏa thuận
này sẽ được trình cho Chính phủ Việt Nam. Tôi đã nói điều đó với Ely bằng
những lời lẽ hoàn toàn rõ ràng, không thể hiểu khác được, và theo sự hiểu biết
của tôi thì ông ấy đã đồng ý.
Ý định của chúng tôi là bản ghi nhớ này sẽ hoàn toàn là một
thỏa thuận song phương giữa chúng tôi, và với tính chất như vậy, không cần
phải trình cho Chính phủ Việt Nam xem.
Đoạn cuối của bản thỏa thuận được đưa vào nhằm tránh làm tổn
thương những nhạy cảm của người Việt Nam nếu nội dung bản thỏa thuận bị biết đến;
bởi vì, trong bất cứ trường hợp nào, sự hợp tác của Chính phủ Việt Nam trong
một chương trình liên quan đến các lực lượng của họ là điều thiết yếu để chương
trình thành công.
2.
Ely và tôi đã thảo luận vấn đề nên tiếp cận Diệm như thế
nào cho tốt nhất.
Nhìn chung, chúng tôi đồng ý rằng chương trình hỗ trợ và huấn
luyện các lực lượng Việt Nam không nên được trình cho ông ấy như một việc đã
rồi (fait accompli) dưới hình thức một thỏa thuận Mỹ–Pháp đã đạt được từ
trước, mà nên được trình bày như một đề nghị hợp lý, đáng để ông ủng hộ.
Ely nhìn chung đồng ý với đề nghị của tôi rằng việc công bố
chương trình đã thỏa thuận về sự hỗ trợ của Hoa Kỳ và Pháp đối với việc tổ
chức lại và huấn luyện các lực lượng Việt Nam nên do chính Diệm công bố,
theo cách giúp ông có thể nhận được sự ghi nhận rằng chính ông đã tranh thủ được
sự trợ giúp của Pháp và Hoa Kỳ nhằm tăng cường các Lực lượng Vũ trang Việt
Nam.
3.
Theo tôi, ý tưởng của phía Pháp về việc soạn lại bản thỏa
thuận dưới hình thức những khuyến nghị chung Pháp–Mỹ gửi Chính phủ Việt Nam
cũng gặp phải những trở ngại giống như việc trình bản thỏa thuận dưới hình thức
hiện tại.
Lý do là các khuyến nghị chung ấy vẫn phải được Pháp và
Hoa Kỳ thỏa thuận với nhau trước khi trình cho phía Việt Nam.
Hơn nữa, cơ cấu lực lượng được nêu trong phụ lục của
bản thỏa thuận đã được cung cấp cho phía Việt Nam.
Tôi đã thảo luận vấn đề này với Minh; Tướng O’Daniel
và MAAG cũng đã thảo luận với ông ấy; và Bộ Tổng Tham mưu Việt Nam
đang nghiên cứu vấn đề này.
4.
Ngay sau khi chúng ta nhận được sự chấp thuận của phía Pháp
đối với biên bản thỏa thuận về huấn luyện, tôi dự định sẽ trực tiếp trao đổi nội
dung thực chất của vấn đề này với Diệm, sau khi thông báo cho Ely về đề nghị
được nêu trong câu cuối của đoạn 2 ở trên.
[Trang 10]
[Collins]
Chú thích
1. Nguồn: Department of State, Central Files,
751G.5/1–355.
Tối mật (Top Secret); Niact — điện văn cần được xử lý khẩn cấp. Điện văn
được chuyển cho Bộ Quốc phòng và đồng thời gửi lại Paris.
2. Điện văn đề ngày 31-12-1954; toàn văn xem
trong Foreign Relations, 1952–1954, Vol. XIII, Part 2, tr. 2440.
3. Không được in trong FRUS; tuy nhiên xem ibid.,
tr. 2441, chú thích 4.
4. Điện văn đề ngày 29-12-1954; toàn văn xem ibid.,
tr. 2435.
5. Điểm này rất đáng lưu ý:
Điện văn này và tất cả các điện văn khác của Collins gửi
từ Sài Gòn đều được chuyển về Washington trong hệ thống điện văn thông thường
của Bộ Ngoại giao dưới tên Kidder.
Điều này giải thích vì sao khi tìm hồ sơ Collins, có những
điện văn phần đầu mang tên Chargé Kidder, nhưng nội dung thực tế lại ghi
“From Collins.”
FRUS
1955–1957, Vol. I, Document 3 — Collins → Department of State, 03-01-1955
Một điểm rất quan trọng trong chính văn là Collins nói rõ: Mỹ
và Pháp đã thỏa thuận với nhau về chương trình quân sự, nhưng ông không muốn đặt
Chính phủ Quốc gia Việt Nam trước một “việc đã rồi”. Ông muốn Diệm đứng ra
công bố chương trình để có thể được nhìn nhận là người đã tranh thủ viện trợ Mỹ–Pháp
nhằm củng cố quân đội của chính quốc gia mình.
Hết dịch nguyên văn
Tóm lược điện văn Collins ngày 03-01-1955
Điện văn số 2554, Collins gửi từ Sài Gòn về Bộ Ngoại
giao Hoa Kỳ, nhằm làm rõ cách thực hiện thỏa thuận quân sự Collins–Ely giữa
Mỹ và Pháp.
Nội dung chính:
1. Thỏa thuận Collins–Ely là thỏa thuận Mỹ–Pháp.
Collins khẳng định ông không có ý định đưa nguyên bản thỏa thuận cho Chính
phủ Quốc gia Việt Nam, vì đây là sự dàn xếp song phương Mỹ–Pháp.
2. Không muốn đặt Diệm trước “việc đã rồi”. Collins
và Tướng Ely đồng ý rằng chương trình tổ chức lại và huấn luyện quân đội không
nên được đưa cho Diệm như một quyết định Mỹ–Pháp đã làm xong rồi buộc phía Việt
Nam chấp nhận.
3. Muốn dành vai trò chủ động cho Diệm. Collins đề
nghị chính Diệm công bố chương trình, để Diệm có thể được nhìn nhận là
người đã tranh thủ sự giúp đỡ của Mỹ và Pháp nhằm củng cố Lực lượng Vũ trang
Quốc gia Việt Nam.
4. Phía Việt Nam đã được biết về cơ cấu quân đội.
Collins, Tướng O’Daniel và MAAG đã trao đổi với phía Việt Nam; Bộ Tổng Tham
mưu Việt Nam đang nghiên cứu cơ cấu lực lượng.
Ý chính của điện văn:
Collins muốn thực hiện chương trình cải tổ và huấn luyện
Quân đội Quốc gia trên cơ sở thỏa thuận Mỹ–Pháp, nhưng về mặt chính trị phải
tránh tạo cảm giác Mỹ và Pháp quyết định thay Chính phủ Quốc gia Việt Nam; Diệm
cần được đặt vào vị trí chủ động và công khai của chương trình.
BBT nhận xét:
Điện văn cho thấy ngay đầu tháng 1-1955 Collins đã
ý thức rõ vấn đề chủ quyền và thể diện chính trị của Chính phủ Quốc gia Việt
Nam, dù Mỹ–Pháp giữ vai trò rất lớn trong việc hoạch định chương trình quân
sự.
