Trang

Thứ Năm, 10 tháng 9, 2026

6732. 31-12-1954 (C): Thư Collins gửi Kenneth T. Young. (Chưa tìm thấy, chỉ có thư ngày 15-12-1954) (18)

 Ghi chú về thư Collins gửi Kenneth T. Young ngày 31-12-1954

Ngày 31-12-1954, Đại tướng J. Lawton Collins có một bức thư gửi Kenneth T. Young Jr., Quyền Giám đốc Văn phòng Các vấn đề Philippines và Đông Nam Á, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Tuy nhiên, FRUS không công bố toàn văn bức thư ngày 31-12 này. Sự tồn tại của nó được xác nhận trong phần nguồn của FRUS 1955–1957, Vol. I, Document 1, khi các biên tập viên cho biết bức thư Young gửi Collins ngày 15-12-1954 được lưu “attached to a letter from Collins to Young, December 31” — tức đính kèm với một bức thư Collins gửi Young ngày 31-12. Hồ sơ được xác định là Collins Papers, Vietnam File, Series VII, Z, với phân loại Secret; Official–Informal.

Do chưa có toàn văn công khai của thư Collins ngày 31-12 nên chúng ta không rõ Collins đã trả lời Young ra sao. Đây là thư Kenneth T. Young gửi Collins ngày 15-12-1954, (văn kiện được lưu đính kèm với thư Collins ngày 31-12-1954).

18TL

THƯ KENNETH T. YOUNG GỬI ĐẠI TƯỚNG J. LAWTON COLLINS — NGÀY 15-12-1954

Link nguồn:

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d1?utm_source=chatgpt.com

GPT DỊCH.

Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1955–1957, Việt Nam, Tập I

1. Thư của Quyền Giám đốc Văn phòng Các vấn đề Philippines và Đông Nam Á (Young) gửi Đặc sứ tại Việt Nam (Collins)

Washington, ngày 15 tháng 12 năm 1954


Kính thưa Đại tướng,

Tôi vẫn mong tìm được thời gian để viết cho ông một lá thư về một vài vấn đề mà trình bày theo cách này sẽ thích hợp hơn là bằng điện văn.

Trước hết, tôi khó có thể diễn tả hết cảm giác yên tâm và biết ơn mà những nỗ lực của ông đã tạo ra tại Washington. Các điện văn của ông được theo dõi sát sao và được thảo luận trong tất cả các cơ quan, tất cả các bộ và ở mọi cấp. Chúng tôi rất tán thành cách tiếp cận mạnh mẽ, thực tế và đi thẳng vào công việc trong chương trình bảy điểm của ông.

[Trang 2]

Vấn đề lớn vẫn là sự lãnh đạo hữu hiệu tại Việt Nam. Tôi nhận thấy những khiếm khuyết của Diệm trong việc thể hiện một nguồn năng lực và sức mạnh năng động, tích cực, có sức lôi cuốn vào lúc mà điều đó đang rất cần thiết. Đây chính là yếu tố quan trọng hơn hết mà không một quốc gia nước ngoài hay một chương trình viện trợ từ bên ngoài nào có thể cung cấp được. Một quốc gia hoặc có một nhà lãnh đạo cùng một lực lượng đoàn kết đi theo người đó, hoặc không có.

Theo suy nghĩ riêng của tôi, nếu còn đủ thời gian, thời gian có thể làm hình thành một nhóm lãnh đạo tại Việt Nam. Đôi khi, dưới áp lực, các quốc gia cũng như con người có thể vươn lên những tầm cao mà trước đó chưa ai biết tới. Hiện còn quá sớm để nói liệu Việt Nam có hy vọng đạt tới tầm vóc và vị thế lớn hơn như vậy hay không.

Diệm là một người tốt và là một biểu tượng có sức vang vọng, chưa bị hoen ố của chủ nghĩa quốc gia. Đó là một yếu tố quý giá. Với yếu tố ấy, có lẽ chúng ta có thể kêu gọi người Việt Nam ở miền Bắc cũng như miền Nam tập hợp phía sau một chính phủ hữu hiệu trong một chương trình cải cách quốc gia. Điều đó có thể làm mất tác dụng những mũi nhọn tuyên truyền của Cộng sản. Nó cũng có thể thu hút sự ủng hộ và giúp đỡ của những người bạn châu Á khác của chúng ta. Rất nhiều đại diện châu Á tại Washington đã nói với tôi rằng họ vui mừng khi Hoa Kỳ ủng hộ Diệm chứ không phải một con rối hay một kẻ trục lợi.

Xét về mặt thực tế, một chính phủ đoàn kết quốc gia chung quanh Diệm là một công thức tốt, nếu Diệm có thể đưa vào chính phủ một vài người mạnh mẽ và có năng lực như Quát. Ở đây, tại Bộ Ngoại giao, chúng tôi đã nghĩ đến công thức này theo hướng Diệm sẽ chủ yếu tập trung vào vai trò người phát ngôn và tiếng nói của những người Việt Nam quốc gia tự do.

Việc điều hành chính phủ sẽ được giao cho một người có vai trò gần giống như một phó tổng giám đốc điều hành, có thể là Quát, phụ trách những bộ then chốt như Quốc phòng, Nội vụ, Kinh tế Quốc gia, v.v. Một hội đồng khẩn cấp hoặc hội đồng quốc gia sẽ đề ra những quyết định chính sách lớn để Diệm phê chuẩn. Ông hiểu những trở ngại đối với việc này rõ hơn tôi — đó là sự tranh giành quyền lực và những cạnh tranh, đố kỵ lẫn nhau.

Trong bất cứ trường hợp nào, theo tôi, vấn đề kế nhiệm cũng như vấn đề Bảo Đại sẽ được giải quyết tốt nhất nếu nó xuất phát từ những động lực thực sự của chính người Việt Nam. Vấn đề mà chúng ta gặp phải với người Pháp liên quan đến Diệm trong ba tháng vừa qua chủ yếu là làm sao tránh một cuộc khủng hoảng chính trị và tránh việc lựa chọn một người kế nhiệm mà người ta có thể cho rằng do Pháp áp đặt.

Theo ý kiến của tôi, việc thúc đẩy một thủ tướng mới sẽ có hiệu quả hơn nếu xuất phát từ chính người Việt Nam — có lẽ với một vài sự thúc đẩy kín đáo ở chỗ này hay chỗ khác, nếu thời điểm ấy thực sự đến.

Hiện tại, Bộ Ngoại giao hoàn toàn đồng ý rằng chưa đến lúc phải tích cực xem xét vấn đề kế nhiệm. Tôi bảo đảm với ông rằng một số người trong chúng tôi vẫn giữ vấn đề ấy trong đầu và đang tự nghiên cứu những khả năng khác nhau.

Dĩ nhiên, Thượng nghị sĩ Mansfield tin rằng ngoài Diệm ra thì không còn bao nhiêu lựa chọn khác, và quá trình thay thế ông sẽ tạo ra tình trạng hỗn loạn và rối ren còn lớn hơn tình trạng hiện đang tồn tại tại Việt Nam Tự do.

[Trang 3]

Tôi muốn tiếp tục lá thư này thêm một chút để đề cập đến những tin tức báo chí gần đây về các cuộc thảo luận của ông với Tướng Ely.

Phần lớn những thông tin này đã dần dần rò rỉ ra ngoài kể từ khi Mendès-France đến Washington. Báo chí có được ý niệm đầu tiên về đường hướng chung của chúng ta từ những cuộc cung cấp thông tin hậu trường của phía Pháp trong chuyến thăm Washington của ông ấy. Tuy nhiên, lúc đó chưa có gì đáng kể xuất hiện.

Sau đó, có một vài bài trên báo chí Paris về quân số của lực lượng Việt Nam. Toàn bộ vấn đề lên đến đỉnh điểm với bài đăng trong U.S. News & World Report đề ngày 10 tháng 12, mang tựa:

“Hoa Kỳ thừa hưởng thêm một vấn đề đau đầu — Pháp giao công việc Đông Dương cho Mỹ.”

Bài này đưa ra những con số về căn bản là chính xác và thuật lại sự trao đổi quan điểm Mỹ–Pháp một cách đầy đủ đến mức gây khó xử.

Khoảng thời gian bài này xuất hiện, phóng viên của Time đến gặp tôi, mang theo một điện văn từ văn phòng Time tại Paris có nội dung cùng chiều với bài của U.S. News & World Report. Tôi được cho biết văn phòng Paris đã nhận được câu chuyện này từ các nguồn tin của Pháp.

Dĩ nhiên, chúng tôi đã cố gắng giữ kín các vấn đề an ninh và cũng lo ngại, thậm chí sửng sốt, giống như ông có lẽ cũng vậy, khi toàn bộ chuyện này đã xuất hiện công khai trên báo chí trước khi các chương trình được hoàn tất.

Những người từng trải ở đây chỉ nhún vai và nói:

“Chuyện với người Pháp lúc nào cũng như vậy.”

Để kết thúc, tôi tha thiết đề nghị ông cho tôi biết, bằng thư hoặc bằng cách nào khác, liệu ở Washington chúng tôi có đang hỗ trợ đầy đủ cho ông hay không. Xin cho tôi biết chúng tôi có thể cải thiện sự hỗ trợ dành cho ông bằng cách nào.

Với những lời chúc tốt đẹp nhất,

Trân trọng,

Ken
Kenneth T. Young, Jr.


Chú thích

1. Nguồn: Collins Papers, Vietnam File, Series VII, Z; được đính kèm với một bức thư Collins gửi Young ngày 31 tháng 12. Mật (Secret); Công vụ–Không chính thức (Official–Informal).


2. Ngày 13-12-1954, các Tướng Collins và Ely, thay mặt cho hai nước của mình, ký một bản ghi nhớ thỏa thuận về việc phát triển và huấn luyện các lực lượng vũ trang Việt Nam tự trị. Bản ghi nhớ gồm bảy khoản, tóm lược như sau:

I. Với điều kiện được Hoa Kỳ chấp thuận, cơ cấu lực lượng Việt Nam phải đạt được vào ngày 01-07-1955, với tổng số 77.685 quân nhân và 4.000 nhân viên dân sự.

II. Giảm xuống mức quân số này bằng cách chọn lọc giải ngũ những quân nhân kém hiệu quả nhất của Quân đội Quốc gia Việt Nam (VNA).

III. Pháp phải trao quyền tự chủ hoàn toàn cho Nam Việt Nam chậm nhất vào ngày 01-07-1955; tức tất cả các đơn vị trong VNA phải do nhân viên Việt Nam chỉ huy và đảm nhiệm.

IV. Trách nhiệm giúp Nam Việt Nam tổ chức và huấn luyện các lực lượng vũ trang sẽ do Trưởng Phái bộ Cố vấn Viện trợ Quân sự Hoa Kỳ (MAAG) đảm nhiệm, dưới thẩm quyền tổng quát của Tổng Tư lệnh Pháp tại Đông Dương.

V. Trưởng MAAG phải thừa nhận thẩm quyền này trong các vấn đề chiến lược và an ninh.

VI. Nhân viên Hoa Kỳ và Pháp được phân công làm cố vấn và huấn luyện viên cho VNA sẽ đặt dưới sự điều hành của Trưởng MAAG.

VII. Những sự dàn xếp và thỏa thuận này phải được Chính phủ Việt Nam chấp thuận.

Toàn văn bản ghi nhớ này và bản ghi nhớ kèm theo được đăng trong điện văn số 2261 ngày 14-12-1954, Foreign Relations, 1952–1954, Vol. XIII, Part 2, tr. 2366.

Nguồn chính thức – FRUS 1955–1957, Vol. I, Document 1

Hết dịch nguyên văn.

BBT lưu ý:

Chú thích 2 cho thấy khi Young viết thư này ngày 15-12, thỏa thuận Collins–Ely ngày 13-12 vừa mới được ký hai ngày trước. Vì vậy đoạn Young nói ông rất tán thành “seven-point program” và đoạn cuối nói về quân số Việt Nam bị tiết lộ cho báo chí phải được đọc trong chính bối cảnh quân sự này.

 

Tóm lược thư Kenneth T. Young gửi Collins — 15-12-1954

Kenneth T. Young cho Collins biết Washington đánh giá rất cao nhiệm vụ của ông tại Quốc gia Việt Nam; các điện văn của Collins được theo dõi và thảo luận ở nhiều cơ quan và cấp chính quyền Hoa Kỳ.

Thư tập trung vào ba vấn đề chính:

1. Ngô Đình Diệm và vấn đề lãnh đạo. Young thừa nhận Diệm thiếu sự lãnh đạo năng động cần thiết, nhưng vẫn đánh giá ông là “một người tốt” và “một biểu tượng chưa bị hoen ố của chủ nghĩa quốc gia.” Vì vậy, Bộ Ngoại giao chưa chủ trương thay Diệm. Young đề nghị xây dựng một chính phủ đoàn kết quốc gia chung quanh Diệm, đưa những người có năng lực như Phan Huy Quát vào giữ các chức vụ quan trọng và trực tiếp điều hành công việc. Tuy nhiên, Washington đã âm thầm nghiên cứu khả năng kế nhiệm nếu sau này cần thiết.

2. Quân đội Quốc gia Việt Nam. Hai ngày trước bức thư, 13-12-1954, Collins và Tướng Ely đã đạt thỏa thuận về tổ chức và huấn luyện quân đội Việt Nam. Kế hoạch dự kiến giảm quân số xuống 77.685 quân nhân và 4.000 nhân viên dân sự, tiến tới quân đội hoàn toàn do người Việt chỉ huy và tăng vai trò của MAAG Hoa Kỳ. Young cho biết một số chi tiết về quân số và các cuộc thương lượng Mỹ–Pháp đã bị tiết lộ cho báo chí, phần lớn từ nguồn Pháp.

3. Quan hệ Washington–Collins. Cuối thư, Young trực tiếp hỏi Collins liệu Washington đã hỗ trợ ông đầy đủ chưa và cần làm gì thêm để giúp ông hoàn thành nhiệm vụ.

Ý chính: Ngày 15-12-1954, Hoa Kỳ vẫn đặt Diệm ở vị trí trung tâm nhưng đã nhận thấy những hạn chế của ông; đồng thời đang thúc đẩy việc tổ chức lại Quân đội Quốc gia Việt Nam và dành sự hậu thuẫn mạnh cho nhiệm vụ của Collins.

Đặc biệt, bản thư này được lưu đính kèm với thư Collins gửi Young ngày 31-12-1954. Vì toàn văn thư 31-12 chưa được FRUS công bố, thư ngày 15-12 là tài liệu trực tiếp giúp chúng ta hiểu bối cảnh của cuộc trao đổi Collins–Young vào cuối năm 1954.