Nguyên văn & bản dịch.
Link: https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p2/d1311?utm_source=chatgpt.com
03TL
Người gửi: Đại sứ
Heath.
Nơi gửi: Sài Gòn.
Thời điểm gửi: 2 giờ
chiều, ngày 10-11-1954.
Số điện văn: 1788.
Mức độ: Mật.
Người nhận: Bộ Ngoại
giao Hoa Kỳ; đồng thời chuyển cho Paris biết.
Nội dung: Báo cáo những
cuộc tiếp xúc đầu tiên của Collins với Diệm, Trần Văn Đỗ và Đại sứ Pháp
Daridan.
Nguyên văn
Foreign Relations of the United States, 1952–1954,
Indochina, Volume XIII, Part 2
120.251G/11–1054: Telegram
The Ambassador in Vietnam (Heath) to
the Department of State
secret
Saigon, November 10, 1954—2 p.m.
1788. Repeated information Paris 592. I
accompanied Collins1 on
his initial calls on Diem, Foreign Minister Do, and
Ambassador Daridan.
Collins outlined his terms of reference and explained
to Diem that prior to arriving at any conclusions he was interested
in learning the facts influencing the situation in Vietnam.
Diem discussed at some length refugee problems,
problems caused by Sects, and then at very considerable length insubordinate
attitude of General Hinh which had completely deadlocked, he claimed,
progress of his government. He said, as he has frequently said before,
that Hinh was utterly untrustworthy and not efficient, and that only
solution was his departure on some military mission away from Vietnam for at
least six months. He alleged, as he often has before, that French could easily
order Hinh back to service in French Army from which he is only
absent on congé. I observed, as I had before, that it was uncertain whether
French would order Hinh back to service in French Army or that he
would go if he were ordered, and mentioned that any departure
of Hinh would have to be arranged with due regard to saving face for
himself and the Army.
During call on Tran Van Do latter drifted into
explanation of beginning of Hinh Diem conflict. He recalled meeting
of officers of General Staff of Vietnamese Army which had voted deposition
of Bao Dai and dismissal
of Diem Government. Hinh had opened meeting, but had not
taken part in discussions. When news of this action of staff officers
reached Diem, he immediately ordered arrest of
Colonels Lam and Giai, heads of G-5 and 6 in
army. Hinh had immediately gone to see Diem and said that
punishment of these officers was his responsibility. Hinh had offered
once matter was arranged to go on leave in France saying that he was extremely
fatigued. Following day Chan, State Secretary for Defense, had appeared
suddenly in Hinh’s office, gave him order to undertake military mission in
France, handed him airplane tickets, and said he must leave 36 hours
later. Hinh had protested he could not leave so precipitately and
said he would name his own date. Chan returned next day with tickets for plane
leaving three days later. Hinh had then refused to go except at time
of his own choosing and conflict was on. Tran Van Do very plainly
indicated that if Chan had handled matter in less arbitrary fashion, dispute
might have been settled.
In our talk with Daridan, latter took same line he had
in previous conversation in regard to nationwide elections in Vietnam.
He said unsettled point in Washington conversations
with Ely and Guy LaChambre was question of whether
nationwide elections were to be held in July 1956 as prescribed by Geneva
agreements. French took line that nationwide elections could therefore not be
held. Daridan said he personally was quite prepared to accept thesis
that nationwide elections should not be held, but there should be clear
understanding between US and France to that effect and agreement as to what
defensive action should be undertaken if Viet Minh on pretext that non-holding
of elections was violation of armistice, should renew
hostilities. Daridan took line that if we agreed that nationwide
elections would not in fact be held Diem might be acceptable Chief of
Government of Free Vietnam, although US and France should join their influence
to force him to undertake much needed governmental reforms and action. If
nationwide elections were to be held in accordance with Geneva agreements, then
stronger and more effective Chief of Government than Diem must be
found.
Heath
- Gen.
J. Lawton Collins, U.S. Special Representative in Vietnam, arrived at
Saigon on Nov. 8.↩
GPT DỊCH
Quan hệ Ngoại giao Hoa Kỳ, 1952–1954, Đông Dương, Tập
XIII, Phần 2
120.251G/11–1054: Điện văn
Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam (Heath) gửi Bộ Ngoại giao
Mật
Sài Gòn, ngày 10-11-1954 — 2 giờ chiều.
1788. Đã chuyển để Đại sứ quán tại Paris biết, số
592. Tôi đã tháp tùng Collins trong các cuộc viếng thăm đầu tiên của ông với Diệm,
Ngoại trưởng Đỗ và Đại sứ Daridan.
Collins trình bày phạm vi nhiệm vụ của mình và giải thích với
Diệm rằng, trước khi đi đến bất cứ kết luận nào, ông muốn tìm hiểu những sự kiện
và yếu tố đang ảnh hưởng đến tình hình Việt Nam.
Diệm trình bày khá dài về vấn đề người tị nạn, những vấn đề
do các giáo phái gây ra, rồi nói rất lâu về thái độ bất phục tùng của Tướng
Hinh mà theo lời ông, đã làm cho mọi hoạt động của Chính phủ hoàn toàn lâm vào
bế tắc.
Như đã nhiều lần nói trước đây, Diệm cho rằng Hinh hoàn toàn
không đáng tin cậy và không có năng lực; giải pháp duy nhất là Hinh phải rời Việt
Nam để nhận một nhiệm vụ quân sự nào đó trong thời gian ít nhất sáu tháng. Cũng
như nhiều lần trước, Diệm quả quyết rằng người Pháp có thể dễ dàng ra lệnh cho
Hinh trở lại phục vụ trong Quân đội Pháp, nơi ông ta hiện chỉ tạm vắng mặt vì
đang nghỉ phép.
Tôi nhận xét, như đã từng nói trước đây, rằng chưa chắc người
Pháp sẽ ra lệnh cho Hinh trở lại phục vụ trong Quân đội Pháp, cũng chưa chắc
Hinh sẽ tuân lệnh nếu nhận được lệnh ấy. Tôi cũng nói rằng bất kỳ sự ra đi nào
của Hinh cũng phải được thu xếp sao cho giữ được thể diện cho chính ông ta và
cho Quân đội.
Trong cuộc viếng thăm Trần Văn Đỗ, ông Đỗ chuyển sang giải
thích nguồn gốc cuộc xung đột Hinh–Diệm.
Ông nhắc lại cuộc họp của các sĩ
quan thuộc Bộ Tổng tham mưu Quân đội Việt Nam, trong đó họ đã biểu quyết truất
phế Bảo Đại và giải tán Chính phủ Diệm. Hinh khai mạc cuộc họp nhưng
không tham gia thảo luận.
Khi tin về hành động của các sĩ quan tham mưu này đến tai Diệm, ông lập tức ra lệnh bắt giữ hai Đại tá Lâm và Giai, đứng
đầu Phòng 5 và Phòng 6 trong Quân đội. Hinh lập tức đến gặp Diệm và nói
rằng ông chịu trách nhiệm về hành động của các sĩ quan ấy.
Sau khi vấn đề được giải quyết, Hinh đề nghị sang Pháp nghỉ
phép, nói rằng ông đã quá mệt mỏi. Ngày hôm sau, Chan, (Người của Thủ Tướng Diệm),
bất ngờ xuất hiện tại văn phòng của Hinh, trao cho ông lệnh đi thực hiện một
nhiệm vụ quân sự tại Pháp, đưa vé máy bay và nói rằng ông phải lên đường sau 36
giờ.
Hinh phản đối, cho rằng mình không thể ra đi gấp gáp như vậy
và nói rằng ông sẽ tự chọn ngày lên đường. Ngày hôm sau, Chan trở lại với vé
máy bay cho chuyến bay khởi hành ba ngày sau đó. Hinh liền từ chối ra đi, trừ
khi được đi vào thời điểm do chính mình lựa chọn; cuộc xung đột bắt đầu từ đó.
Trần Văn Đỗ nói rất rõ rằng nếu Chan xử lý vấn đề theo cách
ít độc đoán hơn thì cuộc tranh chấp có thể đã được giải quyết.
[Trang 2230]
Trong cuộc nói chuyện với Daridan, ông này vẫn giữ lập trường
giống như trong cuộc trao đổi trước đây về vấn đề tổng tuyển cử toàn quốc tại
Việt Nam.
Ông nói rằng điểm chưa được giải quyết trong các cuộc đàm
phán tại Washington với Ely và Guy La Chambre là vấn
đề liệu cuộc tổng tuyển cử toàn quốc có được tổ chức vào tháng 7-1956 như Hiệp
định Genève quy định hay không.
Phía Pháp cho rằng cuộc tổng tuyển cử toàn quốc không thể được
tổ chức. Daridan nói rằng cá nhân ông hoàn toàn sẵn sàng chấp nhận luận điểm
không nên tổ chức tổng tuyển cử toàn quốc; tuy nhiên, Hoa Kỳ và Pháp phải có sự
hiểu biết rõ ràng về vấn đề ấy, đồng thời phải thỏa thuận về những biện pháp
phòng thủ cần thực hiện nếu Việt Minh lấy cớ việc không tổ chức tuyển cử là vi
phạm hiệp định đình chiến để tái diễn chiến sự.
Daridan cho rằng nếu chúng ta đồng ý rằng trên thực tế sẽ
không tổ chức tổng tuyển cử toàn quốc, thì Diệm có thể là người đứng đầu Chính
phủ Việt Nam Tự do mà hai nước có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, Hoa Kỳ và Pháp
cần phối hợp ảnh hưởng để buộc ông thực hiện những cải cách và biện pháp quản
trị hết sức cần thiết.
Nếu cuộc tổng tuyển cử toàn
quốc được tổ chức theo Hiệp định Genève thì phải tìm một người đứng đầu Chính
phủ mạnh mẽ và hữu hiệu hơn Diệm.
Heath
Chú thích 1: Đại tướng J. Lawton Collins, Đặc sứ của
Tổng thống Hoa Kỳ tại Việt Nam, đến Sài Gòn ngày 08-11-1954.
Nguồn
nguyên văn: FRUS, tài liệu số 1311
BBT ghi chú:
Tướng Nguyễn Văn Hinh là Tổng Tham mưu trưởng và đang thực tế
nắm Quân đội Quốc gia; vì vậy, ông kiểm soát sức mạnh quân sự nhưng không phải
người giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng.
Ngô Đình Diệm là Thủ tướng, đồng thời kiêm nhiệm Quốc phòng.
Trong danh sách nội các của Thủ tướng Diệm mà BBT đã đối chiếu,
không thấy tên Chan. Văn bản FRUS cũng chỉ ghi “Chan”, không ghi đầy đủ họ tên.
Vì vậy, trước mắt chỉ có thể xác định ông Chan là người thuộc
phía Thủ tướng Diệm, được Diệm sai đến truyền đạt mệnh lệnh buộc Tướng Hinh
sang Pháp. Từ văn bản này không xác định được danh tính và chức vụ chính thức của
ông.
|
BBT GHI NHẬN. Văn bản này ghi nhận ít nhất sáu điểm quan trọng:
Collins nói với Diệm rằng ông muốn tìm hiểu các sự kiện ảnh
hưởng đến Việt Nam trước khi đưa ra kết luận. Nghĩa là những nhận định sau
này của Collins về Diệm được hình thành qua quá trình trực tiếp quan sát và
làm việc.
Theo Diệm, thái độ bất phục tùng của Hinh đã làm cho hoạt
động của Chính phủ “hoàn toàn bế tắc”. Vì vậy, vấn
đề đầu tiên Collins gặp khi đến Việt Nam không phải cuộc chiến chống cộng sản
mà là cuộc tranh chấp quyền lực ngay trong cơ cấu Quốc gia Việt Nam.
Theo lời Trần Văn Đỗ:
Đây là một chi tiết rất đáng chú ý: mâu thuẫn không chỉ
phát sinh từ việc Hinh từ chối ra đi, mà còn từ cách Chính phủ Diệm thi hành
mệnh lệnh.
Theo Trần Văn Đỗ, các sĩ quan Bộ Tổng tham mưu đã biểu quyết:
Như vậy, cuộc khủng hoảng không đơn thuần là xung đột cá
nhân Diệm–Hinh. Nó đã chạm đến cả hai trung tâm quyền lực của Quốc gia Việt
Nam: Quốc trưởng Bảo Đại và Chính phủ Ngô Đình Diệm. Tuy nhiên, văn bản cũng nói Hinh chỉ khai mạc cuộc họp,
không tham gia thảo luận. Do đó, chưa thể chỉ dựa vào tài liệu này để kết luận
chính Hinh đề xuất hoặc biểu quyết hai việc trên.
Diệm cho rằng Pháp có thể gọi Hinh trở lại Quân đội Pháp
vì ông chỉ đang nghỉ phép. Heath lại không chắc Pháp sẽ làm như vậy hoặc Hinh
sẽ tuân lệnh. Điều này cho thấy địa vị của người đứng đầu Quân đội Quốc
gia vẫn còn gắn chặt với hệ thống quân sự Pháp; Chính phủ Diệm chưa hoàn toàn
tự quyết được vấn đề Hinh.
Daridan nêu hai khả năng:
Điểm này rất quan trọng vì nó cho thấy ngay từ tháng
11-1954: Việc tiếp tục sử dụng Diệm đã được phía Pháp cân nhắc
trong mối liên hệ trực tiếp với chủ trương không tổ chức tổng tuyển cử toàn
quốc năm 1956. Ghi nhận bao quát Văn bản ngày 10-11-1954 cho thấy Collins vừa đến Sài Gòn
đã gặp ba vấn đề gắn liền với nhau:
Đặc biệt, câu chuyện do Trần Văn Đỗ thuật lại còn cho thấy
cách hành xử cứng rắn và thiếu khéo léo của phía Chính phủ Diệm đã góp phần
biến một phương án cho Hinh sang Pháp thành một cuộc đối đầu chính trị–quân sự
nghiêm trọng. |
