Lưu ý: 31-01-1955: Thủ tướng Ngô Đình Diệm và các sứ thần dự Lễ Khánh Thành Tòa Thánh Tây Ninh.
TL số 26 là bài số 6703.
Collins trở lại Sài Gòn: Hoàn tất việc Hoa Kỳ tiếp quản huấn luyện quân đội và Diệm chuẩn bị đối phó các giáo phái
27TL
Link nguyên văn:
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d37?utm_source=chatgpt.com
GPT DỊCH
Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1955–1957, Việt Nam, Tập I
Văn kiện số 37: Điện văn của Đại diện Đặc biệt tại Việt Nam (Collins) gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Sài Gòn, ngày 10-2-1955 — 9 giờ tối
Điện văn số 3328
1. Sau khi trở lại Sài Gòn ngày 9-2,[2] tôi đến gặp Ely và Diệm.
Ely cho biết ông đã nhận được từ Paris bản văn của những lá thư mà ông sẽ gửi:
cho Diệm, về việc tổ chức các lực lượng vũ trang Việt Nam;
cho tôi, về việc giao toàn bộ trách nhiệm huấn luyện các lực lượng Việt Nam cho Trưởng phái bộ MAAG;
cùng bản kiến nghị chung mà ông và tôi sẽ gửi Diệm về việc tổ chức các lực lượng vũ trang Việt Nam.
Ông nói sẽ chuyển ngay các bản văn ấy cho tôi — sau đó ông đã làm như vậy. Ngay khi chúng tôi đối chiếu các phiên bản đã được Paris và Washington chấp thuận, các văn kiện có thể được soạn thảo dưới hình thức cuối cùng để ký kết. Việc này sẽ được hoàn tất vào ngày 10 hoặc 11-2.
2. Tôi cho Ely xem các bản dự thảo do Washington soạn, gồm có:
dự thảo trao đổi công hàm với Việt Nam về việc trực tiếp hỗ trợ các lực lượng quân sự;
dự thảo trao đổi công hàm với Việt Nam về việc hoàn trả trang thiết bị quân sự;
dự thảo thư của tôi gửi Diệm, trình bày ý định của Hoa Kỳ hỗ trợ chương trình quân sự trong năm dương lịch 1955 và các chương trình kinh tế trong Tài khóa 1955 của Hoa Kỳ.[3]
Ely yêu cầu và đã nhận được sự bảo đảm rằng những công hàm này không làm thay đổi các thỏa thuận đã đạt được giữa ông và tôi. Ngoài điểm đó, ông không đưa ra nhận xét nào khác.
3. Ely cho biết ông lo ngại Chính phủ Diệm đang có đường lối cứng rắn chống lại Ủy hội Quốc tế Kiểm soát (ICC) và đang thúc đẩy một chiến dịch tuyên truyền chống cơ quan này.
Theo Ely, ICC không phải hoàn toàn vô ích. Ông lo rằng nếu Chính phủ công khai cản trở hoạt động của ICC tại miền Nam thì người Ba Lan hoặc người Canada có thể rút khỏi Ủy hội:
người Ba Lan có thể rút để gây thêm rối ren và làm tăng khó khăn cho phía không cộng sản;
người Canada có thể rút vì cảm thấy họ không còn đóng được vai trò hữu ích tại đây.
Chính phủ Diệm đã cực lực phản đối đề nghị của ICC về việc chấp nhận Đại tá Hà Văn Lâu làm sĩ quan liên lạc của Việt Minh khi Ủy hội mở khóa họp tiếp theo tại Sài Gòn.
Ely hy vọng cả Diệm và ICC sẽ đồng ý thay Hà Văn Lâu bằng một người khác.
Tôi nói với Ely rằng tôi đồng ý: Chính phủ sẽ thiếu khôn ngoan nếu công khai chống đối ICC, và tôi sẽ trình bày điều đó với Diệm.
4. Trả lời câu hỏi của tôi về việc di chuyển thiết bị của Charbonnages, Ely nói rằng một cỗ máy cơ khí lớn đã được dự định chở đi trong ngày hôm ấy. Đồng thời, các kế hoạch đang được thực hiện để di chuyển số thiết bị còn lại trực tiếp từ các mỏ của Charbonnages, thay vì đưa ra bằng đường cảng.
Ông nhắc lại lời nói trước đây rằng ông hy vọng có thể đưa được số thiết bị ấy ra ngoài.
Tôi nói với ông về sự quan tâm mà tôi nhận thấy tại Washington đối với vấn đề này, cũng như tầm quan trọng mà Chính phủ Hoa Kỳ đặt vào việc di chuyển số thiết bị ấy.
5. Ely nêu vấn đề Campuchia và hỏi thẩm quyền của tôi có bao gồm quốc gia ấy hay không. Khi tôi trả lời là không, Ely nói ông vẫn muốn thông báo riêng cho tôi về vấn đề và yêu cầu tôi giúp đỡ.
Ông nói Pháp mong muốn đạt được tại Campuchia một thỏa thuận về việc huấn luyện các lực lượng vũ trang tương tự thỏa thuận đang được áp dụng tại Việt Nam, nhưng có một điểm khác biệt: Pháp sẽ giữ trách nhiệm chính.
Để biện minh cho lập luận này, Ely nói rằng nỗ lực tài chính của Pháp tại Campuchia tương đối lớn hơn nỗ lực của Pháp tại Việt Nam.
Ông tin rằng một sự thỏa thuận về nguyên tắc đối với vấn đề này đã đạt được khi ông và La Chambre có mặt tại Washington vào tháng 9 trước; ít nhất thì yêu sách của Pháp khi ấy không bị bác bỏ.
Ely nói rằng Pháp không muốn McClintock thúc đẩy người Campuchia yêu cầu Hoa Kỳ tiếp nhận trách nhiệm huấn luyện quân đội.
Ely cho biết ông đã gặp nhiều khó khăn với Chính phủ Pháp về vấn đề này và hy vọng tôi có thể giúp ông. Tôi chỉ trả lời rằng tôi không có trách nhiệm đối với Campuchia.
6. Trong suốt cuộc nói chuyện, Ely không hề ám chỉ rằng sự sụp đổ của Chính phủ Mendès-France đã làm thay đổi phạm vi thẩm quyền của ông hoặc có thể trở thành lý do trì hoãn việc thực hiện những thỏa thuận giữa hai bên.
Ông cũng hoàn toàn không đề cập đến việc đánh giá lại tình hình và triển vọng của Chính phủ Diệm.
7. Cuộc nói chuyện của tôi với Diệm hoàn toàn xoay quanh hai vấn đề:
việc tiếp quản bán đảo Cà Mau từ Việt Minh;
tình trạng hiện tại của vấn đề các giáo phái.
Việc Việt Minh rút khỏi Cà Mau đã diễn ra thuận lợi và Diệm dự định đến thăm thành phố vào đầu tuần tới.
Nỗ lực hiện nay của Chính phủ chủ yếu nhằm chống Ba Cụt và, ở mức độ thấp hơn, chống Bình Xuyên.
Diệm đã nói với Tướng Soái rằng trong chuyến xuất ngoại sắp tới của Thủ tướng, ông muốn đưa Tướng Soái và vợ cùng đi.
Diệm nói với tôi rằng ông tin nếu Tướng Soái vắng mặt thì lực lượng Hòa Hảo sẽ tan rã, một phần vì những cuộc tranh chấp nội bộ. Tuy nhiên, Tướng Soái cảm thấy được đề cao bởi lời mời ấy và cho biết ông sẽ chấp nhận.
8. Diệm nói Bình Xuyên đang đưa các toán “quân xung kích” vào những đồn cảnh sát quanh vùng ngoại vi Sài Gòn, với ý định rõ ràng là chuẩn bị hành động chống Chính phủ.
Diệm nói với Tướng Gambiez rằng ông muốn quyền kiểm soát quân sự đối với khu vực thủ đô được chuyển từ Pháp sang Quân đội Quốc gia trước ngày 15-2, để quân đội có thể thực hiện những biện pháp cần thiết chống lại Bình Xuyên.
Quyền kiểm soát quân sự tại khu vực Hòa Hảo hiện đang được chuyển giao cho Quân đội Quốc gia mà không xảy ra sự cố, sau lời đe dọa nghiêm khắc rằng Bộ chỉ huy của Tướng Soái sẽ bị pháo kích nếu lực lượng Hòa Hảo chống lại việc Quân đội Quốc gia tiếp quản.
Collins
Chú thích của ban biên tập FRUS
[1] Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.5–MSP/2–1055. Phân loại Mật. Điện văn được chuyển để Paris và Phnom Penh biết.
[2] Trong thư gửi Tổng thống Eisenhower ngày 23-1, Diệm đặc biệt yêu cầu Collins trở lại Việt Nam và tiếp tục sứ mạng của ông “suốt mùa xuân.”
Toàn văn bức thư được ghi trong điện văn số 2927 gửi từ Sài Gòn ngày 25-1.
(Cùng nguồn, 751G.13/1–2555.)
Eisenhower trả lời trong bức thư ngày 3-2 rằng ông sẽ cử Collins trở lại Việt Nam trong thời gian “khoảng hai tháng.”
(Cùng nguồn, Hồ sơ FE/SEA: Lot 58 D 266, Miscellaneous Memos.)
[3] Xem chú thích số 3 của Văn kiện số 31.
