25-03-1955 – Số 72 (Mật): Collins cảnh báo Giám mục Ngô Đình Thục về ảnh hưởng gia đình và Công giáo đối với chính quyền Diệm.
Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d72?
41TL
GPT DỊCH
72. Biên bản cuộc nói chuyện giữa Đại diện Đặc biệt tại
Việt Nam (Collins) và Giám mục Ngô Đình Thục
Sài Gòn, ngày 25-3-1955
1. Ngô Đình Thục, Giám mục Vĩnh Long và là anh của Thủ
tướng Diệm, đến gặp Đại sứ Collins vào tối ngày 25-3 theo lời mời của Collins.
Đại sứ Collins nói với Đức cha Thục rằng ông muốn nói chuyện
với Đức cha một cách kín đáo, không phải với tư cách một Giám mục mà với tư
cách người anh của Thủ tướng; ông nói thêm rằng chính ông cũng đang nói với
tư cách một người bạn của Việt Nam và của ông Diệm.
2. Đại sứ Collins nói với Giám mục rằng ông muốn thảo
luận về những vấn đề liên quan đến hai người em của Thủ tướng là Nhu và Cẩn.
Ông nói rằng Thủ tướng bị chỉ trích rộng rãi vì trong các vấn
đề chính trị đã dựa vào gia đình mình hơn là vào Nội các và các thành viên
trong chính quyền.
Đặc biệt, vì Nhu luôn ở gần Thủ tướng nên ông bị quy trách
nhiệm về những việc Diệm làm hoặc không làm.
Đại sứ Collins nói ông tin rằng sẽ có lợi cho cả Diệm lẫn đất
nước nếu Nhu được cử ra nước ngoài làm một nhiệm vụ nào đó, có thể với tư
cách Đại sứ.
3. Giám mục Thục nói rằng ông biết về những lời chỉ
trích này.
Ông nói thêm rằng khi Diệm trở về Việt Nam năm 1954, Diệm đã
dựa rất nhiều vào Nhu trong việc thành lập Nội các đầu tiên của mình, bởi vì Diệm
hầu như không quen biết ai.
Tuy nhiên, sau một hoặc hai tháng đầu tiên, Diệm không còn dựa
vào Nhu nữa và hiện nay không hỏi ý kiến Nhu cũng như không nghe lời khuyên
của Nhu.
Thực tế, trong một số trường hợp Diệm đã trách Nhu vì giới
thiệu cho mình những người mà sau đó hóa ra không có giá trị.
Chẳng hạn, gần đây Diệm đã trách Nhu vì đã thuyết phục ông rằng
Trình Minh Thế, người mà Nhu có quan hệ rất thân thiện, là người đáng
tin cậy.
4. Giám mục Thục nói tiếp rằng vào mùa thu năm trước,
Diệm đã thúc giục Nhu tham dự một hội nghị UNESCO tại Montevideo, vì Nhu đang
suy nhược và việc thay đổi môi trường sẽ có lợi cho ông.
Nhưng Nhu từ chối, nói rằng ông không thể rời đi chừng nào
Diệm còn đang bị công kích.
Tuy nhiên, bằng việc ở lại, Nhu đã hứng chịu tất cả những
lời chỉ trích mà những người chống Diệm không hoàn toàn dám trút trực tiếp lên
Thủ tướng.
5. Đại sứ Collins nói rằng nếu trên thực tế Diệm
không dựa vào Nhu thì đó lại càng là lý do mạnh hơn để Nhu ra đi, bởi vì sự
hiện diện của Nhu đang làm tổn hại đến Thủ tướng trong con mắt công chúng.
Collins nói tiếp rằng tại Trung Việt, người ta phổ biến
tin rằng Ngô Đình Cẩn có quyền lực lớn hơn Đại biểu Chính phủ Duyên.
Cẩn cũng bị cáo buộc đang tổ chức một đảng Công giáo và một
quân đội Công giáo.
Mặc dù Đại sứ Collins không tin những lời cáo buộc này, ông
cho rằng sự hiện diện và các hoạt động của Cẩn tại Trung Việt khiến Cẩn trở
thành đối tượng của những lời chỉ trích, và những lời chỉ trích ấy gây ảnh
hưởng bất lợi trở lại đối với Thủ tướng.
Ông nói thêm rằng sẽ là điều tốt nếu Cẩn được gửi sang Hoa Kỳ
trong vài tháng để điều trị chứng bệnh tim mà người ta nói rằng ông đang mắc phải.
Phía Hoa Kỳ có thể dễ dàng thu xếp một chuyến đi như vậy.
Giám mục Thục trả lời rằng những người ủng hộ Diệm nhiệt
thành nhất tại Trung Việt là những người không theo Công giáo.
Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng Cẩn đã tổ chức lực lượng ở
Trung Việt để chuẩn bị cho việc người anh của mình trở về năm 1954, và cũng
đúng là Cẩn có một chính đảng.
6. Trong lời nhận xét cuối cùng với Giám mục Thục, Đại
sứ Collins nói rằng ông hy vọng sẽ không có thêm chức sắc Công giáo nào đến
thăm Việt Nam trong ít nhất sáu tháng.
Ông cũng nói rằng những biểu ngữ tôn giáo treo trên các
đường phố gần Dinh làm tăng thêm sự tin tưởng đối với lời chỉ trích rằng Diệm
đang đặt chính sách của mình trên nền tảng Giáo hội Công giáo.
Giám mục Thục nói rằng chuyến thăm của Hồng y Gilroy là do R.
G. Casey đề nghị, và những biểu ngữ ấy do các chủng sinh của [tên đã bị
xóa] làm ra, chứ không phải do Diệm yêu cầu.
7. Giám mục Thục nói rằng ông sẽ gặp Diệm khi Diệm từ
Huế trở về vào ngày 27 hoặc 28-3 và sẽ thảo luận những vấn đề này với
ông.
Chú thích
[1] Nguồn: Collins Papers, Vietnam File, Series
VII, T. Mật (Secret). Sturm soạn thảo biên bản ngày 26-3-1955.
[2] Richard Gardiner Casey, Ngoại trưởng Úc.
Một điểm dịch đáng chú ý
Ở mục 5, câu:
“it is true that Can organized the Center for his
brother’s return in 1954”
tôi dịch là “Cẩn đã tổ chức lực lượng ở Trung Việt để chuẩn
bị cho việc người anh của mình trở về năm 1954.” Chữ Center ở đây chỉ
Trung Việt/miền Trung, không phải tên một “trung tâm” hay một tổ chức.
Đặc biệt, tài liệu phân biệt khá rõ giữa lời cáo buộc
và điều Giám mục Thục xác nhận: Collins nói Cẩn bị cáo buộc tổ chức
“một đảng Công giáo và quân đội Công giáo” và chính Collins nói ông không
tin những cáo buộc ấy; còn Giám mục Thục chỉ xác nhận hai điểm: Cẩn đã tổ
chức lực lượng tại Trung Việt cho việc Diệm trở về và Cẩn có một chính đảng.
Hết nguyên văn
Tóm lược – 25-03-1955, Số 72
(Mật): Collins nói chuyện với Giám mục Ngô Đình Thục
Ngày 25-3-1955, Collins mời Giám mục Ngô Đình Thục đến gặp
riêng, nhấn mạnh ông muốn nói chuyện với tư cách Ngô Đình Thục là anh của Thủ
tướng Diệm, chứ không phải với tư cách Giám mục. Nội dung chính xoay quanh ảnh
hưởng của Ngô Đình Nhu, Ngô Đình Cẩn và Công giáo đối với hình ảnh chính
quyền Diệm.
Collins cho rằng Diệm đang bị chỉ trích vì dựa vào gia
đình trong các vấn đề chính trị hơn là Nội các và bộ máy chính quyền. Đặc
biệt, sự hiện diện thường xuyên của Ngô Đình Nhu bên cạnh Diệm khiến Nhu bị xem
là có ảnh hưởng đến những việc Diệm làm hoặc không làm. Collins đề nghị nên đưa
Nhu ra nước ngoài, có thể làm Đại sứ. Giám mục Thục xác nhận ban đầu Diệm từng
dựa nhiều vào Nhu khi thành lập Nội các vì mới về nước và ít quen biết người,
nhưng cho rằng sau một hai tháng Diệm không còn dựa vào Nhu. Thục còn cho biết
Diệm từng trách Nhu vì giới thiệu những người về sau tỏ ra không có giá trị,
trong đó có Trình Minh Thế, người mà Nhu đã thuyết phục Diệm là đáng tin
cậy.
Về Ngô Đình Cẩn, Collins cho biết tại Trung Việt có
dư luận cho rằng Cẩn còn có quyền lực hơn Đại biểu Chính phủ và bị cáo buộc tổ
chức một đảng cùng quân đội Công giáo. Collins nói rõ ông không tin những
cáo buộc này, nhưng cho rằng hoạt động của Cẩn gây bất lợi cho hình ảnh của
Diệm. Giám mục Thục bác ý cho rằng cơ sở ủng hộ Diệm ở Trung Việt mang tính
Công giáo, nhưng xác nhận Cẩn đã tổ chức lực lượng ở Trung Việt để chuẩn bị
cho Diệm trở về năm 1954 và Cẩn có một chính đảng.
Collins cũng lo ngại hình ảnh chính quyền Diệm gắn quá gần
với Công giáo. Ông mong trong ít nhất sáu tháng không có thêm chức sắc Công
giáo cao cấp đến thăm Việt Nam và cho rằng các biểu ngữ tôn giáo quanh Dinh làm
tăng thêm lời chỉ trích rằng Diệm dựa chính sách của mình vào Giáo hội Công
giáo. Giám mục Thục giải thích các biểu ngữ không phải do Diệm yêu cầu.
Điểm nổi bật: Tài liệu cho thấy ngay từ tháng 3-1955,
Collins đã trực tiếp cảnh báo gia đình Ngô Đình Diệm về ba vấn đề liên hệ với
nhau: ảnh hưởng của gia đình đối với chính quyền, vai trò của Nhu và Cẩn, và nhận
thức trong công chúng rằng chính quyền Diệm quá gắn với Công giáo. Đồng thời,
lời của Giám mục Thục cung cấp một số chi tiết từ phía gia đình Ngô Đình, đặc
biệt về vai trò ban đầu của Nhu và hoạt động chính trị của Cẩn.
