29-03-1955 – Số 79 (Mật; Khẩn): Diệm định đưa Quân đội Quốc gia tiếp quản Tổng nha Cảnh sát–Công an.
Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d79?
44TL
GPT DỊCH
Dưới đây là bản dịch sát nghĩa, giữ nguyên 4 mục và
phân biệt rõ các hành động của Diệm, Hồ Thông Minh, Ely và Collins.
79. Điện văn của Đại diện Đặc biệt tại Việt Nam (Collins)
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Sài Gòn, ngày 29-3-1955 — 8 giờ tối
4192.
1. Theo tin các sĩ quan Quân đội Việt Nam báo cho
O’Daniel lúc 13 giờ ngày 29-3, Bộ trưởng Quốc phòng Minh đã đệ đơn từ chức. Tôi
lập tức mời Minh đến gặp và ông kể cho tôi câu chuyện sau đây:
Sáng ngày 29-3, Minh và Tổng Tham mưu trưởng Tỵ được Diệm
triệu đến Dinh và thông báo rằng, có hiệu lực ngay lập tức, Đại tá Nguyễn Ngọc
Lễ sẽ được bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc Cảnh sát và Công an Quốc gia. Hơn nữa,
vào lúc 13 giờ 30, quân đội Quốc gia sẽ tiếp quản trụ sở Công an ngay giữa
trung tâm Sài Gòn, nơi đang được các đơn vị biệt kích Bình Xuyên canh giữ.
Xét tính chất nghiêm trọng của hành động này, Minh khuyên Tổng
thống nên trì hoãn hành động cho đến khi kế hoạch được Nội các — không kể các
thành viên thuộc giáo phái — chấp thuận.
Diệm nói rằng ông đã suy xét kỹ vấn đề và quyết tâm hành động,
đồng thời ông có đầy đủ quyền hạn để làm như vậy.
Minh nói rằng trong hoàn cảnh ấy, ông không còn lựa chọn nào
khác ngoài việc từ chức. Theo lời mời của Tổng thống, ông liền ngồi xuống và viết
đơn từ chức.
2. Tôi nói với Minh rằng tôi hoàn toàn thông cảm với
quan điểm của ông, và nếu ở vào địa vị của ông, tôi cũng sẽ làm đúng như
vậy.
Ông nói, xét đến lợi ích quốc gia và tính nghiêm trọng của
tình hình tại chỗ [nguyên văn như vậy; câu trong bản gốc bị thiếu].
Tôi thúc giục ông xem xét lại, ít nhất là tạm thời rút
đơn từ chức. Tuy nhiên, Diệm đã chấp nhận đơn từ chức và sẽ phải chính ông ấy
yêu cầu Minh xem xét lại.
Tôi nói với Minh rằng tôi sẽ mạnh mẽ thúc giục Tổng thống
làm như vậy, nhưng khuyên Minh rằng ông chỉ nên chấp nhận trở lại với điều kiện
một quan hệ làm việc tốt đẹp được thiết lập giữa Thủ tướng và ông.
Minh đồng ý sẽ nghiêm túc xem xét.
3. De Rougemont cũng đến gặp tôi theo yêu cầu của Ely
và báo cáo như sau:
Diệm đã triệu Wintrebert đến để thông báo cho ông về hành động
dự định thực hiện. Wintrebert lập tức báo cáo cho Ely; Ely liền cử Wintrebert
trở lại gặp Diệm, cùng với Tướng Jacquot, để thúc giục rằng quân đội Quốc
gia không nên tìm cách tiếp quản trụ sở Cảnh sát và Công an, đồng thời nhấn
mạnh mức độ nghiêm trọng mà Ely dành cho hành động dự kiến này.
Trong quá trình thảo luận, Diệm đi qua đi lại giữa một bên
là Wintrebert và Jacquot, và bên kia là người em Luyện, đang ở phía sau
hậu trường.
Cả hai người Pháp đều tin rằng Luyện là người chủ yếu
thúc đẩy cuộc hành động này.
Tuy nhiên, Wintrebert và Jacquot đã khiến Diệm đồng ý không
tiến quân vào trụ sở Cảnh sát.
(Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu lệnh bổ nhiệm Đại tá Lễ làm
Tổng Giám đốc Cảnh sát và Công an Quốc gia đã được thi hành hay chưa.)
4. Ely dự định gặp người em Luyện lúc 15 giờ
và gặp Diệm ngay sau đó.
Sau đó, tôi sẽ gặp Ely rồi lập tức đến gặp Diệm.
Ely dự định sẽ nói chuyện với Diệm bằng những lời lẽ hết
sức nghiêm trọng, và tôi cũng có ý định làm như vậy.
[Collins]
Chú thích
[1] Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/3–2955. Mật; Khẩn (Secret; Priority). Điện văn được gửi lặp lại
cho Paris để biết.
[2] Hồ Thông Minh.
Một chi tiết cần giữ đúng trong tài liệu này: Collins ghi “Brother
Luyen”, tức Ngô Đình Luyện, và cho biết hai viên chức Pháp tin rằng
Luyện là “prime mover” — người chủ yếu thúc đẩy kế hoạch. Đây là nhận
định của Wintrebert và Jacquot được Collins thuật lại, chứ tài liệu không
xác lập đó là một sự kiện đã được chứng minh.
Hết nguyên văn
Tóm lược – 29-03-1955, Số 79
(Mật; Khẩn): Diệm định đưa quân tiếp quản Tổng nha Cảnh sát và Công an
Sáng 29-3-1955, Diệm triệu Bộ trưởng Quốc phòng Hồ Thông
Minh và Tổng Tham mưu trưởng Nguyễn Văn Tỵ đến Dinh, thông báo quyết
định bổ nhiệm Đại tá Nguyễn Ngọc Lễ đứng đầu Cảnh sát và Công an Quốc
gia. Đồng thời, Diệm dự định lúc 13 giờ 30 cho Quân đội Quốc gia tiếp quản
trụ sở Công an tại trung tâm Sài Gòn, lúc đó đang do lực lượng Bình Xuyên
canh giữ.
Hồ Thông Minh cho rằng hành động này rất nghiêm trọng và đề
nghị Diệm trì hoãn cho đến khi kế hoạch được Nội các, không kể các thành viên
giáo phái, chấp thuận. Diệm trả lời rằng ông đã suy xét kỹ, quyết tâm hành động
và có đầy đủ quyền hạn. Hồ Thông Minh vì thế xin từ chức và được Diệm chấp
thuận. Collins nói với Minh rằng nếu ở địa vị ông, Collins cũng sẽ hành động
như vậy, nhưng khuyên Minh tạm thời rút đơn nếu Diệm yêu cầu và thiết lập được
quan hệ làm việc tốt giữa hai người.
Phía Pháp cũng lập tức can thiệp. Sau khi được báo tin, Ely
cử Wintrebert và Tướng Jacquot đến gặp Diệm, thúc giục ông không cho
quân đội tiến vào trụ sở Cảnh sát và Công an vì nguy cơ gây xung đột với Bình
Xuyên. Hai viên chức Pháp cho rằng Ngô Đình Luyện là người chủ yếu thúc đẩy
kế hoạch này. Cuối cùng, họ khiến Diệm đồng ý không cho quân tiến vào trụ
sở Cảnh sát, tuy chưa rõ quyết định bổ nhiệm Nguyễn Ngọc Lễ có được thi
hành hay không.
Ely dự định tiếp tục gặp Ngô Đình Luyện và Diệm; Collins
cũng dự định gặp Diệm ngay sau đó. Cả hai đều coi tình hình là hết sức
nghiêm trọng.
Điểm nổi bật: Tài liệu ghi nhận một thời điểm rất sát
với nguy cơ xung đột vũ trang: Diệm đã quyết định dùng Quân đội Quốc gia tiếp
quản cơ quan Cảnh sát–Công an đang do Bình Xuyên kiểm soát, nhưng kế hoạch
tiến quân ngày 29-3 tạm thời được đình lại sau sự can thiệp của phía Pháp. Đồng
thời, quyết định này gây bất đồng ngay trong chính quyền, dẫn đến việc Bộ trưởng
Quốc phòng Hồ Thông Minh xin từ chức.
