6700. 13-04-1955 – Số 119 (LQ): Washington tiếp tục trao đổi với Collins. (74TL)

 Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d119?

GPT DỊCH

Tài liệu 119 (LQ) – Ngày 13-04-1955

Tựa: Dulles đề nghị tìm giải pháp chuyển tiếp được Ngô Đình Diệm chấp nhận, thay vì áp đặt việc thay thế từ bên ngoài

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I.

Địa điểm: Washington, ngày 13-04-1955, lúc 19 giờ 57 phút.

Điện văn số: 4516.

Người gửi: Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Foster Dulles.

Người nhận: Đại diện đặc biệt Hoa Kỳ tại Việt Nam, J. Lawton Collins.

Mức độ mật: Tối mật – Ưu tiên.

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 13-04-1955, lúc 19 giờ 57 phút.

Điện văn 4516. Ngoại trưởng gửi Collins.

1. Về đề nghị thành lập chính phủ lâm thời của ông Diệm

Tôi đặc biệt chú ý đến đoạn 3 trong điện văn số 4502 của ông, cho biết chính ông Diệm đang xem xét việc thành lập một chính phủ lâm thời để điều hành đất nước trong thời gian chờ tổ chức tổng tuyển cử bầu Quốc hội Lập hiến, có thể diễn ra trong vòng hai tháng.

Ông Diệm cũng cho biết ông không muốn duy trì mãi một chính phủ mang tính cá nhân.

2. Về giải pháp được ông Diệm chấp nhận

Tôi muốn ông biết rằng, theo niềm tin sâu sắc của cá nhân tôi, một giải pháp được ông Diệm chấp nhận và xuất phát từ hành động của người Việt Nam sẽ tốt hơn vô cùng so với một quyết định áp đặt từ bên ngoài.

3. Về nguy cơ ông Diệm chống lại việc bị thay thế

Tôi không thể gạt bỏ cảm giác rằng ông Diệm có thể sẽ không cam chịu việc bị cách chức, mà ít nhất có thể tìm cách trở thành một anh hùng dân tộc bằng việc công kích “chủ nghĩa đế quốc” Pháp – Mỹ.

Điều này có thể gây tiếng vang rất lớn tại Hội nghị Bandung.

4. Về việc lựa chọn chính phủ kế nhiệm

Ngay cả khi không có nguy cơ nói trên, chắc chắn một chính phủ kế nhiệm được lựa chọn ngay tại Việt Nam vẫn tốt hơn vô cùng so với một chính phủ do Pháp và Hoa Kỳ đích thân chọn lựa, rồi được Bảo Đại đóng dấu chấp thuận một cách hình thức.

5. Về khả năng kéo dài tình trạng hiện tại

Liệu có thể duy trì tình hình hiện tại thêm vài tuần, nếu cần thiết, để cho phép quá trình chuyển đổi này diễn ra có trật tự hay không?

Về lâu dài, làm như vậy chẳng phải có thể tiết kiệm được thời gian hay sao?

Tôi cho rằng cuộc đình chiến trên thực tế có thể tiếp tục được duy trì và những cải cách nội bộ vẫn có thể tiến hành.

6. Về việc cân nhắc giữa hai phương án

Đây lại là một vấn đề mà sự hiểu biết của ông về tình hình tại chỗ hết sức cần thiết, đến mức tôi không muốn đặt nhận định của mình đối lập với nhận định của ông.

Tuy nhiên, tôi muốn ông biết rằng, nhìn từ Washington, những rủi ro khi tiến hành theo hướng mà ông Diệm đề nghị và có thể chấp nhận dường như không lớn hơn những rủi ro của việc đột ngột thực hiện một sự thay đổi mang tính áp đặt, thay vì để tình hình chuyển biến từng bước.

7. Về việc thăm dò giải pháp trung gian

Tôi đã đề nghị rằng có thể đáng để tìm hiểu một hình thức giải pháp trung gian nào đó (các điện văn số 4438 và 4466 của tôi).

Tôi đề nghị ông có thể thông báo cho ông Diệm biết rằng Hoa Kỳ đã chính thức bác bỏ bản tin đăng trên báo chí Paris hôm nay (điện văn Bộ Ngoại giao số 4515).

Đồng thời, ông nên thăm dò với ông Diệm xem ý tưởng được trình bày trong đoạn 3, điện văn số 4502 của ông, có thể được thực hiện như thế nào.

Dulles

II. CHÚ THÍCH TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn và người soạn thảo

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–1355.

Phân loại: Tối mật – Ưu tiên.

Điện văn do Ngoại trưởng Dulles soạn thảo và được Murphy, Bowie, Robertson và Tyler thông qua.

Chú thích 2 – Nội dung cuộc gặp giữa Collins và ông Diệm ngày 13-04-1955

Đoạn 3 của điện văn số 4502, đề ngày 13-04-1955, thuật lại cuộc trao đổi giữa Collins và ông Diệm cùng ngày, có nội dung một phần như sau:

“[Ông Diệm] nói rằng một số người mà ông đã tham khảo ý kiến đề nghị thành lập một chính phủ lâm thời để điều hành đất nước trong thời gian chờ tổ chức tổng tuyển cử bầu Quốc hội Lập hiến, có thể diễn ra trong vòng hai tháng.

Ông Diệm có biểu hiện phần nào bị thu hút bởi đề nghị này.

Ông nói rằng lợi ích của phương án ấy là cho thấy ông không muốn nắm quyền mãi mãi hoặc duy trì một chính phủ mang tính cá nhân.

Lời nói sau cùng này có thể nhằm ám chỉ rằng ông Diệm sẵn sàng rút khỏi chính phủ nếu Quốc hội Lập hiến có thể được thành lập nhanh chóng.

Vì những lý do đã nêu trong các điện văn trước của Đại sứ quán, tôi không cho rằng điều này khả thi.

Tôi đề nghị ông Diệm tiếp tục kế hoạch tổ chức bầu cử Quốc hội Lâm thời vào ngày 15 tháng 5.”

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–1255.

Một bản tường thuật rất đầy đủ về cuộc trao đổi này, do Sturm soạn thảo, được lưu trong Hồ sơ Collins, Vietnam File, Series VIII, Cooley (tháng 4-1955).

Chú thích 3 – Các điện văn liên quan

Điện văn số 4438 và 4466 của Ngoại trưởng Dulles, tương ứng với Tài liệu 109 và Tài liệu 115.

Chú thích 4 – Bản tin báo chí Paris ngày 13-04-1955

Trong điện văn số 4515, ngày 13-04-1955, Bộ Ngoại giao chỉ thị Collins phải đích thân thông báo cho ông Diệm rằng bản tin của hãng International News Service, phát đi từ Paris cùng ngày, là sai sự thật.

Bản tin dẫn các nguồn ngoại giao được cho là đáng tin cậy, nói rằng Hoa Kỳ đã đồng ý với yêu cầu của Pháp về việc thay thế ông Diệm.

Bản tin cũng nói rằng Tướng Ely và Collins đang tìm kiếm một người có khả năng hơn, đồng thời có sự ủng hộ rộng rãi hơn trong quần chúng và giới chính trị.

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–1355.

Hết nguyên văn

 

III. TÓM TẮT NỘI DUNG

Điện văn ngày 13-04-1955 cho thấy Ngoại trưởng Dulles chưa muốn vội vàng chấp nhận phương án thay thế Thủ tướng Ngô Đình Diệm do Collins đề nghị. Ông muốn Collins thăm dò khả năng tìm một giải pháp chuyển tiếp được chính ông Diệm chấp nhận.

Năm điểm chính:

1. Dulles chú ý đến đề nghị của ông Diệm. Ông Diệm đang cân nhắc việc thành lập chính phủ lâm thời, tiến tới bầu Quốc hội Lập hiến trong khoảng hai tháng và tuyên bố không muốn duy trì chính phủ cá nhân.

2. Ưu tiên giải pháp xuất phát từ người Việt Nam. Dulles cho rằng một giải pháp được ông Diệm chấp nhận sẽ tốt hơn việc Pháp và Hoa Kỳ lựa chọn người thay thế rồi để Bảo Đại chấp thuận về hình thức.

3. Lo ngại phản ứng của ông Diệm. Dulles dự đoán ông Diệm có thể chống lại việc bị cách chức bằng cách tố cáo chủ nghĩa đế quốc Pháp – Mỹ, đặc biệt tại Hội nghị Bandung.

4. Đề nghị kéo dài thêm vài tuần. Dulles muốn xem xét khả năng duy trì đình chiến và tiếp tục cải cách nội bộ để tạo điều kiện cho sự chuyển đổi có trật tự.

5. Yêu cầu Collins tiếp tục thăm dò. Dulles đề nghị Collins thông báo cho ông Diệm về việc Hoa Kỳ bác bỏ bản tin Paris, đồng thời tìm hiểu khả năng thực hiện đề nghị chính phủ lâm thời.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

Thứ nhất – Dulles và Collins khác nhau về thời điểm thay đổi chính phủ.

Trong điện văn số 116 ngày 12-04-1955, Collins đề nghị Washington quyết định càng sớm càng tốt và muốn có chính phủ mới trước ngày 15-05-1955.

Sang điện văn số 119 ngày 13-04-1955, Dulles lại đặt vấn đề duy trì tình hình thêm vài tuần để tìm một giải pháp chuyển tiếp có trật tự.

Như vậy, Collins nhấn mạnh sự cấp bách, còn Dulles muốn xem xét thêm khả năng chuyển đổi từng bước.

Thứ hai – Dulles nhận thấy nguy cơ chính trị khi Pháp và Hoa Kỳ trực tiếp thay thế ông Diệm.

Dulles không chỉ quan tâm đến việc ai sẽ làm Thủ tướng. Ông còn lo ngại rằng một chính phủ do Pháp và Hoa Kỳ lựa chọn, rồi được Bảo Đại chấp thuận về hình thức, sẽ khiến ông Diệm có cơ hội công kích sự can thiệp của nước ngoài.

Đặc biệt, Dulles nhắc đến Hội nghị Bandung, nơi vấn đề chống chủ nghĩa thực dân và sự can thiệp của nước ngoài có thể gây tiếng vang lớn.

Kết luận: Tài liệu 119 cho thấy Washington vẫn đang cân nhắc giữa phương án thay thế nhanh chóng do Collins đề nghị và một giải pháp chuyển tiếp được ông Diệm chấp nhận. Dulles chưa bác bỏ hoàn toàn đề nghị của Collins, nhưng muốn tìm hiểu thêm một con đường ít mang tính áp đặt từ bên ngoài.