khoinhonsanh: Công lý đánh đổ cường quyền.: 6740. Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc có ảo tưởng thành Quốc Trưởng hay không?

Chủ Nhật, 18 tháng 10, 2026

6740. Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc có ảo tưởng thành Quốc Trưởng hay không?

Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc có ảo tưởng thành Quốc Trưởng hay không?

Ảnh internet: Quốc Trưởng Bảo Đại và Đức Hộ Pháp
thảo luận về tình hình Quốc Gia Việt Nam (tháng 6-1954, Paris)

Dương Xuân Lương.

Quốc Gia Việt Nam thành lập ngày 02-7-1949.

Nội các đầu tiên do Cựu hoàng Bảo Đại làm Quốc Trưởng kiêm Thủ tướng. Sau đó Quốc Trưởng giao nhiệm vụ Thủ tướng lại cho các ông Nguyễn Phan Long, Trần Văn Hữu, Nguyễn Văn Tâm, Bửu Lộc và Ngô Đình Diệm.

Bản PDF:

https://drive.google.com/file/d/1fqs8i335CC94CQE0H9fkusNZ59n12x7s/view?usp=sharing

Mời xem thêm:

https://www.khoinhonsanh.org/2026/10/6697-liet-ke-oi-chieu-loi-cua-thu-tuong.html

Ngày 16-06-1954, tại Cannes (Pháp), Quốc Trưởng Bảo Đại ký sắc lệnh số 38/QT, bổ nhiệm ông Ngô Đình Diệm làm Thủ Tướng Quốc Gia Việt Nam.

Hiệp định Genève ngày 20-7-1954 tạm thời chia Việt Nam thành hai vùng tập kết quân sự ở hai bên vĩ tuyến 17, chờ cuộc tổng tuyển cử thống nhất đất nước theo dự kiến vào năm 1956.

Ngày 03-11-1954, Tổng thống thứ 34 của Hoa Kỳ, Dwight D. Eisenhower (1890-1969) bổ nhiệm Đại tướng Joseph Lawton Collins (1896-1987) làm Đại diện đặc biệt của Tổng thống Hoa Kỳ tại Quốc Gia Việt Nam (Special United States Representative).

Điện văn 3812, ngày 10-3-1955, Đại tướng Collins gởi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ:

1. I called on Diem 8th.² I asked Prime Minister what importance he attached to manifesto issued last week by sects. He replied [Page 120]that only sect leaders now committed to coalition are Cao Dai Pope, Soai and Bay Vien; latter are supported at times by Hoa Hao leader Lam Tan Nguyen and representative of Ba Cut. Pope has illusions of becoming Chief of State, while Binh Xuyen and Hoa Hao are inspired by practical motives… (End of excerpt)

Tạm dịch:

1. Tôi đến gặp Diệm ngày 8.[2] Tôi hỏi Thủ tướng ông đánh giá tầm quan trọng như thế nào đối với bản tuyên ngôn do các giáo phái đưa ra tuần trước.

Ông trả lời rằng hiện nay chỉ có những lãnh đạo giáo phái sau đây cam kết tham gia liên minh: Giáo Tông Cao Đài, Soái và Bảy Viễn; những người này đôi khi được Lâm Tấn Nguyên, một lãnh tụ Hòa Hảo, và một đại diện của Ba Cụt ủng hộ.

Giáo Tông nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng, trong khi Bình Xuyên và Hòa Hảo được thúc đẩy bởi những động cơ thực tế… (hết trích). (1)

Theo đó Thủ tướng Ngô Đình Diệm nói với Đại tướng Collins rằng: Giáo Tông nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng … (Pope has illusions of becoming Chief of State, …).

Bài viết tìm hiểu câu: … Giáo Tông nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng… là nhận định có cơ sở hay chỉ là một quy kết chính trị thậm chí là một xuyên tạc chính trị.

I/- Những việc cần làm rõ.

1/- Xác định nhân vật:

Thứ nhất: Đại tướng Collins là Đại diện đặc biệt của Tổng thống Hoa Kỳ Dwight D. Eisenhower tại Quốc Gia Việt Nam. Ngày 08-3-1955, ông gặp Thủ tướng Ngô Đình Diệm. Ngày 10-3-1955, ông gửi điện văn cho Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thuật lại cuộc gặp, nên ông là nhân chứng trực tiếp. Collins ghi lại nhận định của Thủ Tướng Diệm: “… Giáo Tông nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng …” (“… Pope has illusions of becoming Chief of State …”); Bài viết lấy chính câu Collins thuật lại để kiểm chứng.

Thứ hai: Trong điện văn viết Cao Dai Pope (Giáo Tông Cao Đài) hay Pope (Giáo Tông); xét trong thời điểm đó và các sự kiện liên quan thì chính là Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc. Do vậy, câu trên có nghĩa là: Đức Hộ Pháp nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng.

2/- Hiện trạng & vấn đề.

Ngày 10-03-1955, Quốc gia Việt Nam có Quốc trưởng là Bảo Đại.

Thủ tướng là Ngô Đình Diệm.

Đức Hộ Pháp: Từ năm 1934 cầm Chưởng Quản Nhị Hữu Hình Đài Hiệp Thiên và Cửu Trùng. Ngày 29-01-1947 là Thượng Tôn Quản Thế của Quân Đội Cao Đài; năm 1955 đang là Cố Vấn Tối Cao cho Quốc Trưởng Bảo Đại.

Câu Đức Hộ Pháp nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng có 02 tầng:

Tầng một, là Đức Hộ Pháp có ý muốn trở thành Quốc Trưởng; tầng hai, nhưng ý muốn ấy là không thực tế nên gọi là “ảo tưởng”.

Vì vậy, muốn nhận định câu: Đức Hộ Pháp nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng có đúng hay không, phải làm rõ tầng một: Đức Hộ Pháp có ý muốn trở thành Quốc Trưởng hay không? Nếu tầng một không có thì tầng hai tự sụp đổ.

Bài viết kiểm chứng Đức Hộ Pháp có ý muốn thành Quốc Trưởng hay không từ các tuyên bố, chủ trương và hành động của Đức Ngài để làm rõ:

Ngài có chủ động làm gì để Bảo Đại không còn giữ chức Quốc Trưởng hay không?

Và Ngài có chủ động làm gì để đưa chính mình lên làm Quốc Trưởng thay Bảo Đại hay không?

II/- Kiểm chứng.

Bài viết kiểm chứng từ những chứng cứ gần thời điểm ngày 10-3-1955, sau đó tiếp tục khảo sát theo dòng thời gian.

1/- Ngày 04-3-1955.

Ngày 04-3-1955, tại Sài Gòn, Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc tổ chức cuộc họp báo công bố thành lập Mặt Trận Thống Nhứt Toàn Lực Quốc Gia. Các lực lượng tham gia là: Cao-Đài; Phật giáo Hòa Hảo; Bình Xuyên; Việt Nam Dân chủ Xã hội Đảng và Cao-Đài Liên Minh của Tướng Trình Minh Thế. Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc là Chủ Tịch Mặt Trận.

Họp báo công bố bản Tuyên ngôn ngày 03-03-1955.

Các mục tiêu của Mặt trận là:

1/- Bảo vệ lãnh thổ Việt Nam Tự do nhằm thực hiện sự thống nhất đất nước.

2/- Hoàn thành nền độc lập.

3/- Bảo đảm chủ quyền của nhân dân thông qua việc nhân dân tham gia chính quyền.

Để đạt những mục tiêu này, Mặt trận cho rằng cần có một chính phủ mạnh, dân chủ và liêm chính. Mặt trận lên án “chế độ độc tài và chính sách bè phái có thể gây ra chiến tranh huynh đệ tương tàn và làm sụp đổ sự nghiệp quốc gia”.

Mặt trận tuyên bố:

1/- Chính sách chia rẽ, độc tài và phong kiến phải chấm dứt.

2/- Tất cả các lực lượng quốc gia phải đoàn kết để thành lập một “chính phủ liên hiệp quốc gia dân chủ”.

3/- Xây dựng một xã hội tiến bộ trên nền tảng công bằng và công lý xã hội, nhằm hoàn thành nền độc lập và sự thống nhất Việt Nam.

Những người được liệt kê là đã ký bản tuyên ngôn gồm: Tướng Trần Văn Soái (Hòa Hảo), Tướng Lâm Thành Nguyên (thuộc nhóm Hòa Hảo ly khai), Tướng Lê Quang Vinh (thường được biết đến với tên Ba Cụt, thuộc nhóm Hòa Hảo ly khai), Tướng Lê Văn Viễn (Bình Xuyên) và Phạm Công Tắc (Đức Hộ Pháp Cao Đài). Đức Hộ Pháp thêm lời phụ chú rằng, trước nguy cơ đối với tương lai đất nước, Ngài nhận toàn bộ trách nhiệm về việc ký bản tuyên ngôn nhân danh các lực lượng vũ trang và tín đồ Cao Đài. (2)

Nhận xét: Trong mục tiêu và Tuyên ngôn thành lập Mặt Trận không thấy nội dung nào chủ trương thay thế Quốc Trưởng Bảo Đại hoặc đưa Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc lên làm Quốc Trưởng.

Bài viết tiếp tục khảo sát các tuyên bố, chủ trương và hành động của Đức Ngài.

2/- Kiểm chứng theo dòng thời gian (1947-1954).

Năm 1947.

Ngày 29-01-1947 thành lập Quân đội Cao Đài, Đức Hộ Pháp là Thượng Tôn Quản Thế; Tổng Tư Lệnh là Trung Tướng Trần Quang Vinh.

2.1/- Ngày 01-3-1947 Đức Hộ Pháp: … chủ nghĩa Cao Ðài vì muốn tồn tại nên phải lập ra quân đội. Như vậy quân đội là của chánh trị lập thành, nên quân đội phải tuân theo nguyên tắc chánh trị. Như thế quân đội phải do chánh trị điều khiển vì chúng ta làm chánh trị…

Chúng ta ngày nay vì làm chánh trị nên phải có quân đội, ngày nào nếu chúng ta không làm chánh trị nữa thì quân đội phải giải tán. (hết trích) (3)

Lưu ý: Tuyên bố nầy sẽ được kiểm chứng ngày 03-5-1955.

2.2/- 05-05-1947, Đức Hộ Pháp: … Vì vậy chúng ta phải đem nhà Vua lại để lập quyền cho dân, quyền là chánh sách Ðạo Cao Ðài giúp quân chủ tạo dân quyền. Bởi thế Bần Ðạo đã công khai cùng Chánh phủ rồi. Bần Ðạo sẽ công khai cho toàn thiên hạ biết rằng: Chúng ta sẽ hướng ra Quân chủ Dân quyền để tạo tương lai cho quốc vận…. (hết trích) (4)

2.3/- Tháng 9-1947 Đức Hộ Pháp phái Ngài Trần Quang Vinh đi Hong Kong họp với Cựu Hoàng Bảo Đại và các Đảng phái.

2.4/- 21-7-1947 Cựu Hoàng gởi thư cho Đức Hộ Pháp:

Nay ông Trần về nước, ông sẽ giãi bày rõ ý kiến của tôi đối với mọi vấn đề của Ngài.

Tôi rất vui lòng thấy rằng Đại Đạo Cao Đài đã tỏ ra hết sức nhiệt thành với mọi vấn đề quốc sự và lúc nào cũng tìm kiếm những Pháp Chánh hợp với danh dự và quyền lợi của Tổ Quốc.

Tôi rất đồng ý kiến của Ngài và các Chức Sắc trong Đạo Cao Đài về các nguyên tắc chánh trị mà quí vị đã từng tuyên bố nhiều lần … (hết trích) (5)

Năm 1948.

2.5/- Ngày 21.01.1948, tại Báo Ân Từ (Tòa Thánh Tây Ninh) Đức Chí Tôn dạy:

VINH và HOẠCH phải hiệp với VĨNH THỤY mà làm cho tròn sứ mạng, theo Thánh-ý THẦY đã định nghe.

TẮC Con biểu TÀI viết NHO-VĂN bài thi này và HOẠCH con đưa tận tay cho VĨNH THỤY …(hết trích) (6)

Nhận xét: Theo đàn cơ nầy chính Đức Chí Tôn dạy Đạo Cao Đài phải giúp Bảo Đại làm tròn sứ mạng.

2.6/- Ngày 02-3-1948, Đức Hộ Pháp tuyên bố chuẩn bị đi Hong Kong để vận động Cựu hoàng Bảo Đại nhận trách nhiệm đòi lại độc lập cho Việt Nam.

2.7/- 23-04-1948: Bảo Ðại chần chờ chưa quyết định, làm khó, trở ngại người ta, nghĩ cũng buồn cười, nhưng dù sao Chí Tôn cũng đã định sẽ kết liễu y như Thánh ý của Ngài, không khi nào sai chạy đặng … (hết trích) (7)

1949.

2.8/- Thư của Bửu Lộc, Đổng Lý Ngự Tiền Văn Phòng Bảo Đại (15-03-1949).

Tôi xin vâng lịnh Hoàng-Thượng chuyển lời ban khen của Ngài cho quí Ông và Võ-quan Chiến-sĩ Cao-Đài đã hết lòng phụng-sự quốc-gia.

Nay mai Hoàng-Thượng sẽ hồi loan, Ngài mong nước nhà chóng hòa-bình, để bắt đầu cải-cách về mặt kinh-tế và xã-hội theo đúng nguyên tắc các nước bạn cho tân-tiến. Ngài tín-nhiệm quí-Ông, và chắc quí Ông cùng các Chiến-sĩ và Tín-đồ Cao-Đài sẽ ủng-hộ Ngài đưa tổ-quốc lên con đường vinh-quang, sẽ giúp Ngài trong cuộc kiến-thiết quốc-gia … (hết trích) (8).

2.9/- 26-03-1949: … nhà Vua xuất hiện lập nền Vương Đạo đã 4.000 năm, tượng hình đó sản xuất do nơi Đạo, nó là hiện tượng của Nho Tông của Đạo, nó là Đạo đó chớ, còn Đảng Phái kia bất quá là Đảng Phái mà thôi, chỗ nào trọng khinh đã thấy rõ rệt rồi, dầu cho các Đảng Phái có tranh Vương quyền của Bảo Đại, Bần Đạo dám quả quyết không thể gì họ thắng đặng. Thiên hạ tưởng Bảo Đại về đây sẽ loạn…

Bần Đạo dám chắc rằng: Ngài về đây đứa con nít cũng theo nữa, nếu cả nguyện ước của toàn thể Quốc Dân mong mỏi mà Ngài đạt vọng được, Ngài về đây ai cũng theo, bởi giá trị hai đàng rõ ràng khác nhau, … (hết trích) (9).

Nhận xét: Đạo Cao Đài dụng Nho Tông chuyển thể, Đức Hộ Pháp ủng hộ Bảo Đại là thể hiện nguyên tắc ấy.

2.10/- 09-7-1949: Lại nữa, khi Bần Đạo hội kiến cùng Cựu Hoàng Bảo Đại tại Đà Lạt trước khi về có để lại cho Người một bức cẩm nang, công việc hành tàng phục quốc trong bức cẩm nang, vấn đề đầu tiên hơn hết là bỏ án tử hình, và toàn xá các tù nhơn … (hết trích) (10).

1950.

2.11/- Ngày 29-4-1950 Đức Hộ Pháp đi Đà Lạt gặp Quốc Trưởng Bảo Đại và tuyên bố: Giao Quân Đội Cao Đài cho Quốc Trưởng Bảo Đại sử dụng để đòi lại độc lập cho Việt Nam… (11).

1951

2.12/- 15-02-1951: … Bần Đạo đã chọn lựa Đức Quốc Trưởng Bảo Đại, vì cả giang san nầy người có quyền vi chủ, nhưng để mất, thì Ngài phải đòi cho đặng để trả lại cho Quốc Dân Việt Nam.

… Ấy vậy Bần Đạo đặt ra cả tín nhiệm tương lai nước nhà trong tay Đức Quốc Trưởng Bảo Đại… (hết trích) (12).

1952.

2.13/- 03-02-1952: Cái cuộc chiến đấu nó đã gieo rắc cho nhơn loại chịu thống khổ thì mỗi các con cũng đã ngó thấy Thầy vì chủ hướng của Đức Quốc Trưởng Bảo Đại, Thầy cũng mong các con có thể lấy nó làm môi giới cho toàn thể nòi giống của các con hiểu biết rằng cái đại gia đình của quốc gia, các con có thể một ngày kia sẽ hiệp với đại gia đình nhơn loại … (hết trích) (13)

2.14/- 01-01- Quý Tỵ (14-02-1953): … Hoàng Đồ đất Việt Nam phải giao dưới quyền lãnh đạo của nhà Vua Bảo Đại là người kế tự cho các Đế Vương ta. Dòng nhà Nguyễn duy có người đó mới có đủ quyền lực ăn nói cùng với Quốc Tế. Vì cớ cho nên ngày về Thầy qua bên Hồng Kông Hương Cảng Thầy đã nói với Ngài, theo mặt luật Quốc Tế thì Hoàng Thượng vẫn còn Hoàng Đế, còn nói với toàn thể Quốc Dân Việt Nam khi Hoàng Thượng thoái vị có nói rằng: Hoàng Thượng để hạnh phúc Quốc Dân trên ngôi báu của Hoàng Thượng "Thiên Tử vô hí ngôn" đối với Quốc Dân Hoàng Thượng còn làm Quốc Trưởng ...

… Bần Đạo nói quả quyết, các con trụ cả khối tin trung lộn lại đối với toàn thể nước nhà chủng tộc của các con, thì trên Đức Quốc Trưởng không thay lời hứa, dưới Thầy không lỗi hẹn, thành thử Thầy xin lại cho dân tộc của các con độc lập thiệt hiện đặng … (hết trích) (14).

2.15/- Vi bằng Hội Thánh ngày 26-11-1953.

Đức Quốc-Trưởng công-khai mới làm, không cầu-lụy thì không làm.

Đã lâu rồi Pháp cũng vậy, Đức Quốc-Trưởng cũng vậy, muốn cho mình làm lắm, duy còn sợ mình không chịu nên chưa tiện nói ra.

Việc nầy Bần-Đạo đã có một giải-pháp dọn đường rồi, nhưng chừng đó còn lọc-lừa lại phương-pháp nữa.

Nếu Bần-Đạo đãm-nhiệm lập chánh-phủ thì với điều kiện như sau nầy:

1/- Nhứt định không nhận danh-từ Thủ-Tướng mà cũng vẫn là Hộ-Pháp mà thôi.

2/- Không ăn lương.

3/- Không ở dinh-thự của chánh-phủ.

4/- Vẫn mặc y-phục Đạo-phục luôn luôn không chịu thay đổi nghi-trang.

5/- Còn thành-phần trong chánh-phủ thì chỉ có năm vị cựu Thủ-Tướng: Xuân; Long; Hữu; Tâm và Hoạch, rồi chọn thêm trong Cao-Đài, Hòa-Hảo, Bình-Xuyên, Thiên-Chúa-Giáo và Đại-Việt, mỗi đoàn thể hai người nữa là mười người, …

… Lập Chánh-phủ hoàn-bị rồi, khởi lập Quốc-hội liền cho đến khi xuất hiện Chánh phủ cách-mạng rồi rút lui hết … (hết trích) (15).

Nhận xét: Vi bằng cho thấy Quốc Trưởng công khai yêu cầu → Hộ Pháp đứng ra lập chính phủ nhưng không nhận danh Thủ tướng → lập Quốc hội → chính phủ mới xuất hiện → “rút lui hết”.

2.16/- Ngài Bảo Đạo Hồ Tấn Khoa viết Âu Du Ký:

Ngày 21-5-1954: 17g30 Đức Hộ-Pháp mở một cuộc hội-nghị báo-chí tại salon nhà hàng (hotel George V) và thết-đãi các đại-diện báo-chí một tiệc sâm-banh. … Trong lúc dự tiệc các đại-diện báo-chí có phỏng-vấn Đức Hộ-Pháp về đường lối chánh-trị thì ĐỨC NGÀI đáp rằng "ĐỨC NGÀI sang Pháp với danh-nghĩa Cố-Vấn tối-cao của ĐỨC QUỐC-TRƯỞNG, ĐỨC NGÀI sẽ gặp ĐỨC QUỐC-TRƯỞNG và sẽ thỉnh ý ĐỨC QUỐC-TRƯỞNG mà thôi."… (hết trích) (16).

Nhận xét: Qua các tài liệu từ năm 1947 đến năm 1954 được khảo sát trên đây, không tìm thấy chứng cứ nào cho thấy Đức Hộ Pháp có ý định trở thành Quốc Trưởng, cũng không có việc vận động để thay thế Quốc Trưởng Bảo Đại hoặc đưa chính Đức Ngài lên làm Quốc Trưởng. Trái lại, các tài liệu cho thấy Ngài công khai ủng hộ vai trò Quốc Trưởng của Bảo Đại. Trong đó thư của Bảo Đại nhìn nhận lập trường của Đạo Cao Đài. Đặc biệt là đàn cơ Đức Chí Tôn dạy Đạo Cao Đài phải giúp Bảo Đại đòi lại độc lập cho dân tộc.

Bài viết tiếp tục khảo sát các chứng cứ sau ngày 10-3-1955 cho đến khi hoàn thành việc quốc gia hóa Quân đội Cao Đài (03-5-1955).

3/- Kiểm chứng sau ngày 10-03-1955.

3.1/- Kiến nghị ngày 20-3-1955.

Mặt Trận Thống Nhất Toàn Lực Quốc Gia gởi Kiến nghị yêu cầu Thủ Tướng Ngô Đình Diệm cải tổ nội các; lập chánh quyền liên hiệp quốc gia dân chủ và lành mạnh để lãnh đạo dân tộc. …

CHÚNG TÔI QUYẾT ĐỊNH

1) Xây dựng một chánh quyền liên hiệp quốc gia và lành mạnh.

2) Đề đạt ý kiến nầy lên Thủ Tướng Ngô Đình Diệm yêu cầu trong thời gian 4 ngày, cải tổ toàn diện nội các hiện hữu để thay thế vào một nội các mới với sự thỏa thuận của Mặt Trận Thống Nhất Toàn Lực Quốc Gia.

Tướng Trình Minh Thế ký vào Kiến Nghị.

Tướng Thế viết: Tôi là Thiếu Tướng Quân Đội Quốc Gia, cố nhiên không có quyền làm chánh trị. Nhưng vì nhận rõ nguy cơ của dân tộc, Tôi tán thành bản quyết nghị nầy. (17).

Nhận xét: Kiến Nghị không có khoản nào muốn thay thế Quốc Trưởng Bảo Đại, cũng không có khoản nào muốn thay thế Thủ tướng Ngô Đình Diệm. Ngược lại yêu cầu Ngô Đình Diệm dùng quyền Thủ tướng để chỉnh đốn nội các.

3.2/- Quốc gia hóa Quân Đội Cao Đài.

Ngày 02-5-1955 Đức Hộ Pháp ký Thánh Lịnh 704/VP.HP; Quốc Gia hóa Quân Đội Cao Đài. (18)

Đối chiếu quan trọng:

Ngày 01-3-1947, Đức Hộ Pháp tuyên bố: “… ngày nào nếu chúng ta không làm chánh trị nữa thì quân đội phải giải tán.”

Ngày 03-5-1955, Đức Hộ Pháp ký Thánh Lịnh số 704, hoàn thành việc quốc gia hóa Quân đội Cao Đài.

Tuyên bố và việc làm đi đôi với nhau rất rõ ràng.

III/- Kết luận

Qua các tài liệu khảo sát từ ngày thành lập Quân Đội Cao Đài (29-01-1947) cho đến khi Quốc gia hóa Quân Đội hoàn thành (03-5-1955), không có một chứng cứ nào cho thấy Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc muốn làm Quốc Trưởng.

Trái lại, các tài liệu cho thấy Đức Hộ Pháp nhiều lần công khai ủng hộ Bảo Đại làm Quốc Trưởng và hành động theo chủ trương đó. Chính Quốc Trưởng Bảo Đại cũng nhìn nhận như vậy. Ngay cả khi có khả năng đứng ra lập Chính phủ, Ngài cũng tuyên bố không nhận danh từ Thủ Tướng mà vẫn là Hộ Pháp và xác định: “… Lập Chánh-phủ hoàn-bị rồi, khởi lập Quốc-hội liền cho đến khi xuất hiện Chánh phủ cách-mạng rồi rút lui hết …”

Tầng một: Không có chứng cứ cho thấy Đức Hộ Pháp muốn làm Quốc Trưởng.

Tầng hai: Tầng một đã không có, thì “ảo tưởng làm Quốc Trưởng” lấy gì để tồn tại?

Vì vậy, câu “… Giáo Tông nuôi ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng …” trong điện văn là một nhận định không có cơ sở.

Ông Ngô Đình Diệm xuất thân từ Nho học, đang là Thủ tướng Quốc Gia Việt Nam, trực tiếp tham gia đời sống chính trị đương thời. Người bị ông quy kết là Đức Hộ Pháp Phạm Công Tắc, là một nhà lãnh đạo tôn giáo có vị trí trong đời sống chính trị – xã hội lúc bấy giờ.

Các tài liệu khảo sát cho thấy Đức Hộ Pháp nhiều lần công khai ủng hộ Bảo Đại làm Quốc Trưởng, không có chứng cứ cho thấy Ngài muốn làm Quốc Trưởng, và ngay cả khi có khả năng đứng ra lập Chính phủ cũng tuyên bố sẽ rút lui, thì việc quy cho Ngài “ảo tưởng trở thành Quốc Trưởng” không chỉ là một nhận xét không có cơ sở, mà còn là một quy kết chính trị.

Xét cả nội dung của lời quy kết, vị trí của người đưa ra lời quy kết và vị trí của người bị quy kết, bài khảo sát kết luận: đó là một sự xuyên tạc chính trị./.

Còn tiếp

Bài 2: Kiểm chứng hành trình của Thủ tướng Ngô Đình Diệm.

&&&

Các chú thích.

(1)/- Trang Web Office of the Historian, U.S. Department of State.

Link nguyên văn:

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d60

Bản dịch: https://www.khoinhonsanh.org/2026/09/6764-0-03-1955-18-gio-so-60-c-35tl-bao.html#more

(2)/- Xem mục D4. Kiến nghị ngày 20 tháng ba năm 1955 link:

https://usvietnam.uoregon.edu/en/series-d-the-sect-crisis-march-april-1955/

Link bản dịch:

https://www.khoinhonsanh.org/2026/09/6676-gioi-thieu-bai-nghien-cuu-cua-nu.html#more