6713. Tài liệu 138 – Ngày 27-04-1955 Hoa Kỳ chấp nhận nhận định của Collins rằng không thể tiếp tục ủng hộ Diệm. (82.7 TL)

 Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d138?

GPT DỊCH

TÀI LIỆU 138 – NGÀY 27-04-1955

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chấp nhận nhận định của Collins rằng không thể tiếp tục ủng hộ Diệm – Chuẩn bị phối hợp với Pháp giải quyết cuộc khủng hoảng tại Sài Gòn

Loại tài liệu: Bản ghi nhớ của Phó Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách Viễn Đông Walter J. Sebald gửi Ngoại trưởng John Foster Dulles.

Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955.

Chủ đề: Tình hình Việt Nam tính đến 12 giờ trưa ngày 27-04-1955.

Mức độ mật: Mật (Secret).

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu 138.

Nguyên bản FRUS – Tài liệu 138

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 27-04-1955.

 

BẢN GHI NHỚ

Người gửi: Phó Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách Viễn Đông, Sebald.

Người nhận: Ngoại trưởng Hoa Kỳ.

Chủ đề: Tình hình Việt Nam, lúc 12 giờ trưa ngày 27-04-1955

1. Tình hình căng thẳng tại Sài Gòn và dự định của Bảo Đại

Tình hình tại Sài Gòn vẫn hết sức căng thẳng, cả Bình Xuyên lẫn Quân đội đều đã được đặt trong tình trạng báo động và sẵn sàng hành động.

Cuộc đình chiến được cho là sẽ tiếp tục có hiệu lực đến ngày 1 tháng 5.

Tất cả các bên đều cảm nhận rằng tình hình đang tiến gần đến một bước ngoặt mới.

Bảo Đại đã cho chúng ta biết rằng ông dự định hành động chậm nhất vào thứ Năm, ngày 28 tháng 4, để cách chức Diệm và bổ nhiệm một Thủ tướng mới.

Tuy nhiên, cho đến nay, chúng ta vẫn yêu cầu ông chờ đợi.

2. Diệm quyết giữ chức vụ nhưng địa vị chính trị tiếp tục suy yếu

Diệm dường như quyết tâm giữ vững lập trường của mình.

Ông đã ban hành một sắc lệnh cách chức người đứng đầu lực lượng cảnh sát Bình Xuyên và bổ nhiệm người của mình thay thế.

Tuy nhiên, ông chưa có hành động nào nhằm chiếm quyền kiểm soát trụ sở Tổng nha Cảnh sát Quốc gia, nơi Bình Xuyên vẫn tiếp tục hoạt động.

Cho đến nay, Bình Xuyên chưa có phản ứng công khai nào.

Mặc dù Diệm dường như đang điều hành một chính phủ do một mình ông quyết định, và các chương trình của chính phủ đều đang đình trệ, gần đây đã xuất hiện một vài dấu hiệu nhỏ cho thấy một số thành phần có vai trò quan trọng trong sinh hoạt chính trị địa phương đang có khuynh hướng rời bỏ “Mặt trận Thống nhất” của các giáo phái để chuyển sang phía Diệm.

Có thể việc Hoa Kỳ trì hoãn chấp thuận cách chức Diệm đang tạo ra một số tác động có lợi cho ông.

Tuy nhiên, địa vị chính trị của Diệm nhìn chung vẫn tiếp tục suy yếu.

3. Lập trường của Pháp và vấn đề tổng tuyển cử năm 1956

Người Pháp, cả tại Paris lẫn Sài Gòn, vẫn tiếp tục chủ trương cách chức Diệm càng sớm càng tốt.

Tuy nhiên, rõ ràng họ không muốn nêu tên người thay thế trước khi tham khảo ý kiến của chúng ta.

Có thể họ muốn hoãn quyết định về người kế nhiệm để chờ một đề nghị chung của hai Tướng Ely và Collins.

Có một số dấu hiệu cho thấy một thành phần người Pháp ngày càng có ảnh hưởng hiện xem chính sách Sainteny tại miền Bắc là một thất bại.

Thành phần này có thể đang dần trở nên dễ chấp nhận hơn đối với những mục tiêu xây dựng một chính phủ mạnh tại miền Nam và trì hoãn cuộc tuyển cử năm 1956 càng lâu càng tốt.

4. Phương hướng hành động hiện nay của Hoa Kỳ

Phương hướng hành động hiện nay của chúng ta, thể hiện trong các điện văn chỉ thị gửi đi, là:

(a) Chấp nhận nhận định của Tướng Collins rằng không thể tiếp tục ủng hộ Diệm nữa.

(b) Một chính phủ mới sẽ có triển vọng tương đối thuận lợi, và cơ hội này đáng để thử.

(c) Đạt được những bảo đảm từ phía Pháp.

(d) Cho phép Tướng Collins, với sự giúp đỡ của Tướng Ely, giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị.

II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn và mục đích soạn thảo

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ S/P–NSC, Lô 62 D 1, Loạt NSC 5519.

Phân loại: Mật (Secret).

Bản ghi nhớ do Kenneth Young soạn thảo để đáp ứng một bản ghi nhớ ngày 25-04-1955 của Sturgill, thuộc Văn phòng Thư ký Điều hành Bộ Ngoại giao (S/S), gửi bộ phận Viễn Đông (FE).

Bản ghi nhớ của Sturgill được đính kèm nguyên bản, yêu cầu chuẩn bị một tài liệu tóm lược dài một trang để Ngoại trưởng Dulles sử dụng khi chuẩn bị tham dự cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) ngày 28-04-1955.

Chú thích 2 – Diệm thay người đứng đầu cảnh sát

Theo điện văn số 4844 gửi từ Sài Gòn ngày 27-04-1955, Văn phòng Thủ tướng Diệm đã ra thông cáo ngày 26-04, thay thế Lại Văn Sang, Tổng Giám đốc Cảnh sát Quốc gia và Sở An ninh, bằng Đại tá Nguyễn Ngọc Lễ.

Điện văn 4844 cũng báo cáo rằng vào tối 26-04, Lại Văn Sang tuyên bố trên đài phát thanh của Mặt trận Thống nhất rằng ông sẽ tiếp tục giữ chức vụ, vì chỉ có Bảo Đại mới có quyền cách chức ông.

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, số 751G.00/4–2755.

Hết nguyên văn

 

III. TÓM TẮT NỘI DUNG

Tài liệu 138 là bản ghi nhớ ngày 27-04-1955, được chuẩn bị cho Ngoại trưởng Dulles trước cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia ngày 28-04-1955.

Năm điểm chính:

1. Nguy cơ giao tranh tại Sài Gòn vẫn rất cao. Bình Xuyên và Quân đội Quốc gia đều trong tình trạng sẵn sàng. Bảo Đại dự định cách chức Diệm và bổ nhiệm Thủ tướng mới chậm nhất ngày 28-04, nhưng Hoa Kỳ tiếp tục yêu cầu ông chờ.

2. Diệm quyết giữ chức vụ. Ông ra lệnh thay Lại Văn Sang bằng Nguyễn Ngọc Lễ, nhưng Bình Xuyên vẫn kiểm soát trụ sở Cảnh sát Quốc gia. Một số thành phần chính trị có dấu hiệu chuyển sang phía Diệm, song bản ghi nhớ nhận định địa vị chính trị của ông nhìn chung vẫn suy yếu.

3. Pháp tiếp tục muốn thay Diệm. Tuy nhiên, phía Pháp chưa muốn tự đề nghị người kế nhiệm trước khi tham khảo Hoa Kỳ. Tài liệu cũng ghi nhận dấu hiệu một bộ phận người Pháp đang thay đổi quan điểm về chính sách tại miền Bắc và cuộc tuyển cử năm 1956.

4. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chấp nhận nhận định của Collins. Bản ghi nhớ xác định phương hướng trong các điện văn chỉ thị là không thể tiếp tục ủng hộ Diệm và cho rằng việc thử thành lập chính phủ mới có triển vọng.

5. Hoa Kỳ muốn có bảo đảm từ Pháp và giao Collins phối hợp với Ely. Hai tướng được dự kiến tham gia giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị tại Sài Gòn.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Bước chuyển trong chính sách Hoa Kỳ đối với Diệm

Đây là điểm quan trọng nhất của Tài liệu 138.

Ngày 25-04, Tài liệu 134 vẫn đề cập phương án thành lập chính phủ lâm thời có hoặc không có Diệm.

Đến ngày 27-04, Tài liệu 138 ghi rõ:

“Chấp nhận nhận định của Tướng Collins rằng không thể tiếp tục ủng hộ Diệm nữa.”

Điều đó cho thấy phương hướng chính sách được trình lên Ngoại trưởng Dulles đã chuyển sang chấp nhận lập luận của Collins về việc ngừng ủng hộ Diệm.

Tuy nhiên, cần phân biệt: đây là phương hướng hành động được ghi trong bản tóm lược của Bộ Ngoại giao, không tự nó chứng minh quyết định đã được thực hiện tại Sài Gòn.

2. Tài liệu trực tiếp đề cập việc trì hoãn tuyển cử năm 1956

Đoạn 3 ghi nhận một thành phần người Pháp ngày càng có ảnh hưởng, sau khi xem chính sách Sainteny ở miền Bắc là thất bại, có thể dễ chấp nhận hơn hai mục tiêu:

• Xây dựng một chính phủ mạnh tại miền Nam.
• Trì hoãn cuộc tuyển cử năm 1956 càng lâu càng tốt.

Điểm cần phân biệt là đây là nhận định của người soạn tài liệu về sự thay đổi có thể xảy ra trong giới Pháp, không phải lời tuyên bố chính thức của Chính phủ Pháp, cũng chưa phải quyết định chung của Pháp và Hoa Kỳ.

V. KẾT LUẬN

Tài liệu 138 đánh dấu một thời điểm đáng chú ý trong quá trình Washington xem xét chính sách đối với Ngô Đình Diệm.

Đến trưa ngày 27-04-1955, bản ghi nhớ gửi Ngoại trưởng Dulles đã xác định phương hướng: chấp nhận nhận định của Collins rằng không thể tiếp tục ủng hộ Diệm, xem xét cơ hội thành lập chính phủ mới, tìm bảo đảm từ Pháp và để Collins phối hợp với Ely giải quyết khủng hoảng.

Đồng thời, tài liệu cho thấy Bảo Đại đang chuẩn bị cách chức Diệm, trong khi Hoa Kỳ vẫn yêu cầu ông trì hoãn.

Điểm cốt lõi: Tài liệu 138 chứng minh rằng phương án ngừng ủng hộ Diệm đã được đưa vào phương hướng hành động của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ ngày 27-04-1955. Muốn biết phương án ấy có được thực hiện hay thay đổi sau cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia ngày 28-04, cần đối chiếu các tài liệu tiếp theo.