Điện văn số 93 – Ngày 03-04-1955 (Tối mật – Khẩn cấp)
Tựa: Ngoại trưởng Dulles bác bỏ đề nghị của Ely đưa Diệm
sang Pháp thương lượng, chủ trương tiếp tục ủng hộ Diệm và giải quyết cuộc khủng
hoảng tại Sài Gòn.
Link nguyên văn.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d93?
GPT DỊCH
93. Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán tại
Việt Nam
Washington, ngày 03 tháng 4 năm 1955 – 23 giờ 03 phút.
4309. Điện văn số 4301 từ Sài Gòn, được chuyển tiếp đến
Paris với số 1151, và được Bộ Ngoại giao chuyển tiếp đến London với số 5052.
1. Chính sách chung của chúng tôi đã được trình bày trong điện
văn số 4284 của Bộ Ngoại giao, chuyển tiếp đến Paris với số 3498.
Chúng tôi đã nghiên cứu kỹ tình hình được trình bày trong điện
văn dẫn chiếu và đã xem xét đầy đủ đề nghị do phía Pháp đưa ra cũng như quan điểm
của ông.
Mặc dù rất muốn làm theo những kiến nghị của ông, nhưng có một
số khía cạnh của vấn đề khiến chúng tôi lo ngại.
2. Đề nghị này sẽ tác động như thế nào đến Diệm, và sẽ được
trình bày với ông ấy ra sao?
Diệm có thể không chấp nhận và điều đó có thể khiến ông từ
chức.
Ngay cả khi ông không từ chức, chúng tôi cũng có thể rơi vào
tình thế không mong muốn là phải thuyết phục ông đồng ý sang Paris tham dự cuộc
họp được đề nghị và chấp nhận sự “phân xử” của Bảo Đại, trong khi cả Diệm lẫn
chúng tôi đều không biết trước giải pháp nào đang được dự tính.
Đó là điểm yếu của đề nghị này trong giai đoạn hiện nay.
Chúng tôi không biết cuộc họp dự kiến nhằm đạt được điều gì,
cũng không biết người Pháp cho rằng thỏa thuận mà họ mong muốn chúng ta đạt được
có nội dung như thế nào, để làm cơ sở cho các cuộc thương lượng của Bảo Đại.
Chấp nhận đề nghị của Ely có nghĩa là tự ràng buộc mình vào
một đề xuất chưa rõ nội dung và những kết quả không chắc chắn.
Cho đến khi chúng tôi có được một ý niệm nào đó về giải pháp
đang được dự tính, chúng tôi không nên nhắm mắt cam kết chấp thuận một cuộc họp
như vậy.
Nếu mục đích được xác định rõ ràng thì vấn đề có thể khác.
Ông và Ely có dự định đề xuất với Bảo Đại một giải pháp
tương tự như đoạn 3(b) trong điện văn số 4292 của ông hay không?
Hay Ely có một giải pháp khác? Chính phủ Pháp sẽ đề nghị điều
gì?
Dựa trên những nét chính mà Ely đã trình bày, chúng tôi nhận
thấy Bảo Đại và Bảy Viễn sẽ là những người quyết định chiều hướng của bất kỳ cuộc
họp nào như vậy.
Diệm sẽ ở thế thiểu số.
Trên thực tế, người Pháp hiện đã rút lại sự ủng hộ đối với
việc tiếp tục duy trì Diệm (điện văn Paris số 4285 gửi Bộ Ngoại giao).
Họ đang nắm ưu thế quyết định tại Sài Gòn thông qua việc hỗ
trợ hậu cần cho Quân đội Quốc gia.
Vị thế của Bảy Viễn và Bình Xuyên vẫn nguyên vẹn. Việc họ
thách thức Diệm và chính quyền trung ương đã mang lại cho họ một vai trò quan
trọng hơn và được nâng cao trong cuộc hội nghị do Bảo Đại chủ trì tại Paris.
Khó có thể trông đợi người Pháp gây áp lực mạnh mẽ lên Bảo Đại
và các thủ lĩnh giáo phái để ủng hộ Diệm, điều mà họ đã rõ ràng không thực hiện
được trong tuần qua.
Đáng chú ý là họ từ chối xem hành động của Bình Xuyên là
hành động chống đối chính quyền, trong khi đối với chúng tôi, đây chính là vấn
đề then chốt cần giải quyết.
3. Chúng tôi lấy làm tiếc rằng có thể đang tồn tại những bất
đồng thực sự giữa Hoa Kỳ và Pháp về cách tiếp cận và phương pháp xử lý đối với
Bảo Đại, Bình Xuyên và Diệm.
Nếu và chừng nào những bất đồng này chưa được giải quyết,
chúng tôi không thấy cuộc hội nghị tại Paris mang lại lợi ích gì, mà trái lại
còn có thể gây tác hại.
Vấn đề căn bản là liệu người Pháp ở mọi cấp tại Sài Gòn có dứt
khoát cho Bảy Viễn và Bình Xuyên biết rằng Pháp và Hoa Kỳ ủng hộ Diệm, Chính phủ
Quốc gia và các mục tiêu quốc gia của chính phủ ấy hay không.
Ngoài những điểm cần làm rõ đã yêu cầu ở đoạn 1, chúng tôi cần
biết lập trường chung giữa chúng ta và người Pháp đối với Bình Xuyên hiện đang ở
đâu.
4. Về việc tiếp xúc ngoại giao với Bảo Đại nhằm đề nghị một cuộc
đình chiến kéo dài 10 hoặc 15 ngày, tách biệt với việc triệu tập một cuộc họp
do Bảo Đại chủ trì, chúng tôi muốn nhận được những giải thích nêu trên cùng với
đánh giá tổng quát của chính Đại sứ quán về tình hình trước khi cam kết chấp
thuận một cuộc đình chiến.
5. Thay cho đề nghị của Ely, chúng tôi muốn áp dụng một
phương thức nhằm giải quyết các vấn đề ngay tại Sài Gòn, không bao gồm bất kỳ
điều nào sau đây:
(a) Diệm rời khỏi Sài Gòn.
(b) Diệm phải gặp những kẻ côn đồ nổi loạn trên tư thế ngang
hàng, bất chấp nỗ lực che đậy điều đó bằng hình thức một chuyến thăm cấp nhà nước
chính thức theo lời mời của Pháp.
(c) Bảo Đại giữ vai trò then chốt.
Có vẻ phù hợp hơn nếu người Pháp đề nghị Bảo Đại triệu tập Bảy
Viễn đến Cannes hoặc Paris để tước bỏ quyền kiểm soát cảnh sát của ông ta, nếu
sự can thiệp của Bảo Đại thực sự cần thiết trong vấn đề này.
6. Chúng tôi tạm thời đưa ra những đề nghị sau đây để ông nhận
xét, nhằm giải quyết tình hình:
(a) Hoa Kỳ và Pháp một lần nữa khẳng định rõ rằng chúng tôi
hoàn toàn ủng hộ Diệm, với điều kiện ông phải lập tức công bố một chương trình
rộng lớn nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng.
(b) Chương trình của ông có thể bao gồm những nội dung được
liệt kê tại đoạn 3(b) trong điện văn số 4292 của Collins gửi Bộ Ngoại giao, đặc
biệt là:
(1) Cải tổ chính phủ và thành lập lại Nội các.
(2) Sáp nhập một số lượng cần thiết quân đội các giáo phái,
đặc biệt là Cao Đài và Hòa Hảo, vào Quân đội Quốc gia; cấp tiền trợ cấp thôi
ngũ thỏa đáng, ân xá và hỗ trợ ổn định đời sống dân sự cho những người không được
sáp nhập.
(3) Dành sự đối đãi đặc biệt cho các thủ lĩnh giáo phái, như
cấp ngân quỹ bí mật, những lợi ích vật chất và các hình thức tương tự.
(4) Chính phủ nắm quyền kiểm soát Cảnh sát Quốc gia.
(5) Cần cố gắng phân biệt và có cách đối xử khác nhau giữa
Bình Xuyên, một bên, với hai giáo phái tôn giáo, bên kia; đồng thời loại bỏ
Bình Xuyên khỏi mọi quyền lực về cảnh sát hoặc những quyền lực khác.
(6) Tái khẳng định chương trình cải cách quốc gia, đặc biệt
là việc thành lập Quốc hội Lâm thời.
(7) Thành lập những cơ quan khác, chẳng hạn như Hội đồng Trưởng
lão, nếu những cơ quan ấy có thể hữu ích mà không làm tổn hại đến vị thế của Diệm
hoặc hoạt động của chính phủ.
Theo quan điểm của chúng tôi, thành viên của những cơ quan ấy
không nên bao gồm Tâm, Năm hoặc Bửu Hội.
(c) Hoa Kỳ và Pháp phải đồng ý rằng Chính phủ Quốc gia được
tự do thực hiện những biện pháp mà chính phủ xét thấy cần thiết để đối phó với
Bình Xuyên, nhằm bảo vệ sự toàn vẹn và những chức năng hợp pháp của chính phủ.
Nếu Bình Xuyên sử dụng vũ khí hoặc khủng bố, hoặc bác bỏ nỗ
lực giải quyết hòa bình, người Pháp phải bảo đảm với Diệm rằng họ sẽ không hạn
chế hoạt động của Quân đội Quốc gia như hiện nay.
Cũng cần nói rõ với các thủ lĩnh giáo phái rằng Hoa Kỳ sẽ
không tiếp tục khoản viện trợ tài chính quy mô lớn hiện nay cho Chính phủ Việt
Nam nếu các giáo phái buộc Diệm phải rời chức vụ và thành lập một chế độ mới.
(d) Thiết lập một thời gian ngừng bắn, trong đó Ely và
Collins, hoặc một bên trung gian khác, sẽ hỗ trợ chính phủ tìm cách giải quyết
cuộc khủng hoảng bằng biện pháp hòa bình, đặc biệt với Cao Đài và Hòa Hảo.
(e) Hoa Kỳ và Pháp cùng nhau tìm cách đạt được sự ủng hộ của
Bảo Đại đối với chương trình này, bằng bất kỳ biện pháp nào có thể cần thiết.
Điện văn số 93 – Phần tiếp theo và kết thúc (đoạn 7–10)
7. Nếu không thể đạt được một sự thỏa thuận nào đó với người
Pháp, họ cần biết rằng chúng tôi sẽ buộc phải xem xét lại chính sách ủng hộ Việt
Nam của Hoa Kỳ.
Chúng tôi không thể hình dung có bất kỳ người nào khác ngoài
Diệm có thể biện minh cho việc Hoa Kỳ cung cấp viện trợ tài chính và những hình
thức hỗ trợ khác ở quy mô đủ lớn để có được dù chỉ một cơ hội thành công hợp
lý.
Xu hướng hiện nay của người Pháp là vô hiệu hóa Diệm, làm
suy yếu và khiến vị thế của ông bị đình trệ, trên thực tế là gạt bỏ ông, trong
khi vẫn để Bình Xuyên nguyên vẹn hoặc thậm chí ở vị thế mạnh hơn. Điều này khiến
Hoa Kỳ gặp khó khăn hơn bao giờ hết trong việc tiếp tục hoạt động tại Việt Nam.
Nếu sự thách thức của Bình Xuyên được để mặc tồn tại, sẽ
không có một chính phủ nào, dù dưới quyền Diệm hay bất kỳ ai khác, mà chúng tôi
có thể ủng hộ, có thể giành được sự kính trọng hoặc thực hiện chương trình đang
hết sức cần thiết trước mối đe dọa của Việt Minh và vấn đề bầu cử.
Vấn đề của hai giáo phái còn lại có thể được giải quyết dần
dần, và chúng tôi rất muốn giải quyết các vấn đề theo đường hướng đã nêu trong
điện văn số 4284 của tôi gửi ông.
8. Chúng tôi cho rằng trong hoàn cảnh hiện nay, có thể tìm
được một đường lối hành động mang lại lợi ích lớn hơn cho Hoa Kỳ, Pháp và Thế
giới Tự do so với đề nghị do phía Pháp đưa ra.
Về căn bản, chúng tôi cho rằng chính sách của Pháp và Hoa Kỳ
phải là giúp Diệm giải quyết khó khăn với Bình Xuyên bằng cách củng cố vị thế của
ông và không dành bất kỳ sự ủng hộ nào của Pháp cho nhóm côn đồ này.
Một khi Diệm đã thiết lập được quyền kiểm soát đối với Cảnh
sát Quốc gia, vốn là quyền đương nhiên gắn liền với chức vụ của ông và, theo
đánh giá của chúng tôi, nằm trong khả năng của ông nếu người Pháp cung cấp sự hỗ
trợ về hậu cần và tinh thần mà chúng tôi cho rằng họ phải cung cấp, thì những vấn
đề của ông với các giáo phái tôn giáo có thể được giải quyết.
9. Đại sứ Pháp đã được Ngoại trưởng triệu đến vào tối ngày 3
tháng 4 và được giải thích lập trường nêu trên.
Phản ứng của ông sẽ được báo cáo riêng.
10. Lập tức thông báo những nội dung chính trong lập trường
của Hoa Kỳ cho các nhà chức trách Pháp tại Sài Gòn và Paris.
Đại sứ quán tại London phải giải thích cho Eden nội dung chủ
yếu của điện văn được dẫn chiếu và những quan điểm của chúng tôi.
Dulles
Chú thích của nguyên bản
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–255. Tối mật; Khẩn cấp.
Điện văn do Young soạn thảo và được MacArthur, Murphy,
Sebald, Wisner thuộc CIA và Radford thuộc Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân
thông qua; Dulles ký.
Điện văn cũng được gửi khẩn cấp đến Paris với số 3506 và gửi
ưu tiên đến London với số 5054.
2. Xem tài liệu phía trước.
3. Tài liệu số 90.
4. Tài liệu số 91.
5. Trong điện văn này, ngày 2 tháng 4, Đại sứ quán chuyển một
công hàm của Chính phủ Pháp, trình bày nhiều lý do cho quyết định rút lại sự ủng
hộ đối với “cuộc thử nghiệm Diệm”, và tuyên bố trong đoạn cuối rằng:
“Chính phủ Diệm phải nhanh chóng mở rộng thành phần tham
gia, nếu không thì phải nhường chỗ cho một chính phủ khác.”
Trong điện văn số 4281 gửi từ Paris, cũng ngày 2 tháng 4,
Achilles báo cáo về cuộc thảo luận với LaForest, trong đó vị Bộ trưởng Pháp đã
nói với Đại biện Hoa Kỳ “bằng những lời lẽ thẳng thắn và mạnh mẽ” rằng:
“Đã đến lúc phải xem xét những giải pháp thay thế” cho Diệm.
(Cả hai tài liệu đều thuộc Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung
ương, 751G.00/4–255.)
6. Các chữ “hậu cần và tinh thần” (logistic and moral) được
thêm vào bằng một máy đánh chữ khác. Có vẻ đây là phần sửa đổi của Dulles.
Nguồn: Foreign Relations of the United States, 1955–1957,
Volume I, Vietnam, tài liệu số 93.
Nguyên
văn điện văn số 93 – Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Hết nguyên văn.
Tóm lược:
Ngày 03-04-1955, Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Foster Dulles gửi
điện văn khẩn số 4309, trả lời điện văn số 4301 của Đại tướng Collins về đề nghị
của Tướng Ely nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng tại miền Nam Việt Nam.
Dulles bày tỏ lo ngại rằng việc đưa Diệm sang Pháp để Bảo Đại
phân xử có thể khiến Diệm từ chức hoặc buộc Hoa Kỳ phải thuyết phục Diệm chấp
nhận một giải pháp chưa rõ nội dung. Ông nhận định rằng trong cuộc họp như vậy,
Bảo Đại và Bảy Viễn có thể giữ vai trò quyết định, còn Diệm ở thế bất lợi.
Dulles cho rằng Pháp đã rút lại sự ủng hộ đối với Diệm,
trong khi Bình Xuyên vẫn giữ nguyên hoặc tăng thêm vị thế. Ông yêu cầu làm rõ
liệu Pháp có thực sự ủng hộ Diệm và Chính phủ Quốc gia trước sự chống đối của
Bình Xuyên hay không.
Thay cho đề nghị của Ely, Dulles chủ trương giải quyết cuộc
khủng hoảng ngay tại Sài Gòn, không đưa Diệm sang Pháp, không đặt Diệm ngang
hàng với các thủ lĩnh Bình Xuyên và không trao vai trò quyết định cho Bảo Đại.
Ông đề nghị Hoa Kỳ và Pháp tiếp tục ủng hộ Diệm với điều kiện
Diệm công bố ngay một chương trình giải quyết khủng hoảng, gồm cải tổ Nội các,
sáp nhập một phần quân Cao Đài và Hòa Hảo vào Quân đội Quốc gia, trợ cấp giải
ngũ và hỗ trợ những người không được sáp nhập, dành sự đối đãi đặc biệt cho các
thủ lĩnh giáo phái, giành lại quyền kiểm soát Cảnh sát Quốc gia và tiếp tục
chương trình cải cách chính trị.
Dulles chủ trương phân biệt Bình Xuyên với Cao Đài và Hòa Hảo.
Đối với Bình Xuyên, ông yêu cầu loại bỏ quyền kiểm soát cảnh sát và các quyền lực
khác; nếu Bình Xuyên sử dụng vũ lực, khủng bố hoặc từ chối giải pháp hòa bình,
Pháp phải không hạn chế hoạt động của Quân đội Quốc gia. Đối với Cao Đài và Hòa
Hảo, ông đề nghị tìm giải pháp hòa bình trong thời gian đình chiến.
Dulles cũng yêu cầu các thủ lĩnh giáo phái được thông báo rằng
Hoa Kỳ sẽ không tiếp tục viện trợ tài chính quy mô lớn nếu họ buộc Diệm rời chức
vụ và thành lập một chính quyền mới.
Ông cảnh báo rằng nếu không đạt được sự thỏa thuận với Pháp,
Hoa Kỳ sẽ phải xem xét lại chính sách ủng hộ Việt Nam. Theo Dulles, không có
nhân vật nào khác ngoài Diệm có thể biện minh cho mức viện trợ lớn của Hoa Kỳ với
một triển vọng thành công hợp lý.
Cuối điện văn, Dulles cho biết đã triệu Đại sứ Pháp đến để
trình bày lập trường của Hoa Kỳ và chỉ thị thông báo ngay những nội dung chính
cho phía Pháp tại Sài Gòn và Paris.
Nguồn: FRUS 1955–1957, Volume I, Vietnam, tài liệu số 93.
Nguyên
văn điện văn số 93 – Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
