Tài liệu số 112 – Ngày 11-04-1955 (Lưu hành giới hạn).
Nội dung: Dự thảo chỉ thị cho phép Đại sứ J. Lawton Collins đồng thuận với phương án thay thế Thủ tướng Ngô Đình Diệm.
Link nguyên văn:
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d112?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU SỐ 112 – NGÀY 11-04-1955
Dự thảo điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa
Kỳ tại Việt Nam.
Nội dung chính: Hoa Kỳ dự thảo cho phép Collins chấp thuận
việc thay thế Thủ tướng Ngô Đình Diệm, với điều kiện người thay thế không bị
xem là công cụ của chủ nghĩa thực dân Pháp và việc thay thế không dẫn đến nội
chiến.
Ngày: 11-04-1955.
Địa điểm: Washington.
Phân loại: Tối mật (Top Secret); Cá nhân và riêng tư
(Personal and Private).
BẢN DỊCH NGUYÊN VĂN
112. Dự thảo điện văn của Ngoại trưởng gửi Đại sứ quán
Hoa Kỳ tại Việt Nam [1]
Washington, ngày 11
tháng 4 năm 1955.
Chỉ dành riêng cho Collins đọc, từ Ngoại trưởng.
Điện văn số 4452 của ông [2] đã được nhận và nghiên cứu kỹ
lưỡng, cũng như những điện văn trước đó của ông.
Xét theo nhận định đã được cân nhắc kỹ lưỡng của ông [3] rằng
Diệm không thể giành được sự ủng hộ đầy đủ của người Việt Nam để thành lập một
chính phủ hữu hiệu, [4] ông được phép chấp thuận các kế hoạch thay thế Diệm.
Điều này dựa trên giả định rằng có thể tìm được một người
thay thế mà theo ý kiến của ông là tốt hơn.
Theo quan điểm của chúng tôi, điều đó đòi hỏi người ấy không
phải là người đang là, hoặc có thể bị mô tả một cách có cơ sở là, công cụ của
“chủ nghĩa thực dân Pháp”. [5]
Ngoài ra, chúng tôi giả định rằng,
theo nhận định của ông, việc thay thế có thể được thực hiện mà không dẫn đến một
cuộc nội chiến, như ông lo ngại sẽ xảy ra nếu Diệm tiếp tục cầm quyền và tìm
cách dùng vũ lực để áp đặt quyền lực của mình lên Bình Xuyên. [6]
Về những khía cạnh thực hiện cụ thể của chương trình, chúng
tôi thấy cần phải để ông tự quyết định, vì những vấn đề này phần lớn liên quan
đến các yếu tố tại địa phương mà chúng tôi ở đây không thể đánh giá được.
Chúng tôi chân thành hy vọng rằng bước đi này sẽ mang lại kết
quả tốt đẹp nhất, và ông có thể tin tưởng rằng chúng tôi sẽ hết lòng làm mọi điều
trong khả năng của mình để đạt được kết quả ấy.
CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU
[1] Nguồn: Thư viện Eisenhower, Hồ sơ Dulles, Các cuộc họp với
Tổng thống (Meetings with the President). Tối mật; Cá nhân và riêng tư.
[2] Xem Tài
liệu số 110.
[3] Chính tay Eisenhower đã thay cụm từ “nhận định đã được
cân nhắc kỹ lưỡng” (considered judgment) bằng cụm từ “niềm tin đã được nhắc lại
nhiều lần” (reiterated conviction).
[4] Tại vị trí này, Eisenhower đã tự tay bổ sung câu:
“Và rằng hiện có một số người mà nếu được chỉ định làm Thủ
tướng thì sẽ cải thiện được tình trạng hiện tại.”
[5] Hai câu ngay trước đó đã được Eisenhower kết hợp lại
thành một câu như sau:
“Nhưng điều hết sức quan trọng là, theo nhận định của ông,
người thay thế không được là người có thể bị mô tả một cách có cơ sở là công cụ
của ‘chủ nghĩa thực dân Pháp’.”
[6] Eisenhower đã đưa ra một đề nghị mà, căn cứ vào bản dự
thảo đã được sửa đổi, dẫn đến việc bổ sung thêm một đoạn văn.
Đề nghị của Eisenhower được trình bày trong một đoạn trích từ
bản ghi nhớ của Dulles về cuộc thảo luận với Tổng thống, vào giữa trưa ngày 11
tháng 4.
Đoạn trích dưới đây bao gồm toàn bộ phần thảo luận về Việt
Nam:
“Tôi đã đọc cho Tổng thống nghe điện văn số 4438 của tôi gửi
Collins và điện văn trả lời số 4452 của Collins.
Tôi đã trình Tổng thống xem bản dự thảo một điện văn dự định
gửi Collins, cho phép ông chấp thuận việc thay thế Diệm với một số điều kiện nhất
định.
Tổng thống cho biết ông nghĩ rằng các điều kiện này cần được
siết chặt hơn, bằng cách nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đạt được một sự hiểu
biết rõ ràng hơn với phía Pháp về vấn đề chính quyền trung ương tiếp quản lực
lượng Cảnh sát Quốc gia từ Bình Xuyên.
Ông cũng tự tay ghi vào bản điện văn của tôi một số sửa đổi
được đề nghị.
Ông cho phép tôi thực hiện thêm những sửa đổi mà tôi thấy
phù hợp với các nguyên tắc chung mà chúng tôi đã thỏa thuận, rồi gửi điện văn
đi.”
(Thư viện Eisenhower, Hồ sơ Dulles, Các cuộc họp với Tổng thống.)
Về điện văn số 4438, xem Tài
liệu số 109.
Hết nguyên văn
TÓM LƯỢC TÀI LIỆU SỐ 112
1. Về nhận định của Collins
Collins cho rằng Ngô Đình Diệm không thể giành được sự ủng hộ
đầy đủ của người Việt Nam để thành lập một chính phủ hữu hiệu.
2. Về chủ trương của Ngoại trưởng Dulles
Dulles soạn thảo điện văn cho phép Collins chấp thuận các kế
hoạch thay thế Diệm, với điều kiện tìm được người thay thế tốt hơn.
3. Về điều kiện thay thế Diệm
Người thay thế không được là người có thể bị xem một cách có
cơ sở là công cụ của chủ nghĩa thực dân Pháp. Việc thay thế cũng phải tránh dẫn
đến nội chiến.
4. Về vai trò của Tổng thống Eisenhower
Eisenhower trực tiếp xem xét và sửa chữa dự thảo. Ông bổ
sung nhận định rằng có một số người có thể làm Thủ tướng và cải thiện tình hình
hiện tại.
Ông cũng yêu cầu làm rõ hơn sự thỏa thuận với Pháp về việc
chính quyền trung ương tiếp quản Cảnh sát Quốc gia từ Bình Xuyên.
5. Về quyền hạn của Collins
Dự thảo dành cho Collins quyền đánh giá và quyết định những
biện pháp thực hiện cụ thể, vì Washington cho rằng các yếu tố tại địa phương nằm
ngoài khả năng đánh giá đầy đủ của mình.
LƯU Ý VỀ GIÁ TRỊ TÀI LIỆU
Tài liệu số 112 là bản dự thảo điện văn, không phải bản điện
văn cuối cùng đã được gửi.
Điểm cần phân biệt là:
- Dulles
đã dự thảo việc cho phép Collins chấp thuận thay thế Diệm.
- Eisenhower
đã trực tiếp sửa đổi và yêu cầu bổ sung điều kiện.
- Eisenhower
cho phép Dulles hoàn chỉnh và gửi điện văn.
Vì vậy, tài liệu này xác nhận rằng ngày 11-04-1955, phương
án thay thế Ngô Đình Diệm đã được Ngoại trưởng Dulles trình Tổng thống
Eisenhower xem xét và được Tổng thống chấp thuận về nguyên tắc, với những điều
kiện nhất định.
Muốn xác định chính xác chỉ thị cuối cùng mà Collins nhận được,
cần đối chiếu bản điện văn chính thức được gửi sau khi sửa đổi.
