Điện văn số 97 – Ngày 04-04-1955 (Tối mật – Ưu tiên)
Washington giải thích chủ trương tiếp tục ủng hộ Diệm,
đối phó Bình Xuyên và duy trì hợp tác với Pháp.
Link nguyên văn.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d97?
56TL
GPT DỊCH
97. Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán tại
Việt Nam
Washington, ngày 04 tháng 4 năm 1955 – 21 giờ 06 phút.
4331. Sau đây là những nhận định làm cơ sở cho điện văn số
4309 của Bộ Ngoại giao gửi Sài Gòn, được chuyển tiếp đến Paris với số 3506.
1. Vấn đề đặt ra là liệu tại Việt Nam có thể hình thành một
chính phủ trung ương có đủ quyền lực hay không.
Sớm hay muộn, sự thách thức của Bình Xuyên cũng phải được đối
phó trực tiếp, và Diệm phải có quyền tự do hành động để duy trì quyền lực của chính
quyền trung ương.
Vấn đề là lựa chọn thời điểm.
Hiện nay, ông ấy có đủ nguồn lực và những lực lượng đáng tin
cậy đứng về phía mình hay không? Nếu chờ đợi, ông ấy có thể có thêm lực lượng
hay không?
Nhưng dù trong trường hợp nào, việc tiếp tục trì hoãn và tìm
cách đối phó tạm thời cũng chỉ khiến vấn đề nghiêm trọng này trở nên trầm trọng
hơn.
Chính phủ Hoa Kỳ phải biết liệu tại Việt Nam có tồn tại một
chính phủ có đủ quyền lực để Hoa Kỳ ủng hộ hay không.
2. Chính sách chung đối với Diệm không bỏ qua những khó khăn
và bất lợi, nhưng vẫn dựa trên một thực tế không thể tránh khỏi: cho đến nay,
chưa có nhân vật thay thế thích hợp nào được đề nghị hoặc xuất hiện.
Theo đánh giá của chúng tôi, trong hoàn cảnh hiện nay, khi
Bình Xuyên đang thách thức chính quyền và các cuộc thương lượng với các giáo
phái vẫn chưa được giải quyết, bất kỳ sự lựa chọn thay thế nào, dù là một cá
nhân hay một nhóm người, cũng sẽ có ít cơ hội đạt được kết quả hơn nhiều với sự
hỗ trợ quy mô lớn của chúng tôi, so với việc tiếp tục đường lối hiện nay, bất
chấp mọi khó khăn phức tạp của nó.
Ngoại trưởng đã đề cập đến vấn đề chung này với Couve de
Murville vào Chủ nhật. Ông Couve de Murville thừa nhận rằng phía Pháp không có
giải pháp nhân sự thay thế.
3. Couve de Murville thông báo cho Ngoại trưởng rằng Chính
phủ Pháp đã gửi một điện văn cho Ely vào Chủ nhật, trong đó:
(a) Chấp thuận đề nghị của Ely về việc tổ chức cuộc họp tại
Paris.
(b) Cho biết thông điệp gần đây của Bảo Đại gửi Diệm không
nhằm “quy trách nhiệm” cho Diệm về vụ nổ súng ngày 30–31 tháng 3, và Bảo Đại
không phản đối việc tiếp tục giữ Diệm tại chức.
Couve de Murville cũng thông báo với chúng tôi rằng đề nghị
của Pháp bao gồm:
(1) Thành lập một “ủy ban hoặc ban lãnh đạo” (committee or
Directoire) đại diện cho các thành phần tinh thần và những thành phần khác
trong đời sống Việt Nam.
(2) Thành lập một chính phủ dưới quyền Diệm, được mở rộng với
sự tham gia của những người có chuyên môn kỹ thuật, không phân biệt giữa những
người mới chưa từng phục vụ dưới quyền người Pháp và những người trước đây đã từng
phục vụ.
(3) Các giáo phái cần được sử dụng vào những lợi ích hoặc mục
đích được hoạch định chu đáo, được giao trách nhiệm tại những địa bàn nhất định
trong cuộc đấu tranh chống Việt Minh và công cuộc định cư người tị nạn, đồng thời
được trả thù lao thích đáng cho bất kỳ công việc hữu ích nào mà họ thực hiện.
4. Khi nhận xét về những điểm do Ngoại trưởng nêu ra (điện
văn số 4308 của Bộ Ngoại giao gửi Sài Gòn, chuyển tiếp đến Paris với số 3507),
Couve de Murville nói rằng ông không có những thông tin mới nhất về Bình Xuyên.
Tuy nhiên, ông cho rằng vấn đề căn bản là phải đánh giá đúng
sức mạnh của cả hai bên.
Ông muốn tạm gác vấn đề Bình Xuyên sang một bên để thảo luận
về việc củng cố Chính phủ Diệm.
Ông nói rằng theo ông, Tướng Ely không tin Diệm có thể thành
công, bởi những người Việt Nam có uy tín và năng lực có thể không còn muốn phục
vụ dưới quyền Diệm nữa.
5. Chúng tôi nhận thức rằng Hoa Kỳ và Pháp có thể có những
cách tiếp cận và những điểm nhấn khác nhau do vị thế của hai nước tại Việt Nam
không giống nhau.
Chính sách của Pháp ít linh hoạt hơn, và họ có thể muốn hành
động thận trọng, chậm rãi vì tại Việt Nam họ còn có nhân sự, lực lượng quân sự
và các cơ sở kinh doanh không thể nhanh chóng rút đi.
Mặt khác, mặc dù sự đầu tư vật chất của chúng tôi tương đối
nhỏ hơn, nhưng xét về an ninh quốc gia và uy tín của Hoa Kỳ, chúng tôi có những
lợi ích hết sức to lớn gắn liền với tương lai của Việt Nam và Đông Nam Á.
Vì vậy, trên một số phương diện, chúng tôi có thể linh hoạt
hơn người Pháp.
6. Bộ Ngoại giao ngày càng lo ngại trước những bài báo cho rằng
đang xuất hiện một “sự chia rẽ sâu sắc” giữa Pháp và Hoa Kỳ về cuộc khủng hoảng.
Phía Sài Gòn có thể nói với Tướng Ely, và phía Paris có thể
nói với các nhà chức trách Pháp, rằng chúng tôi rất lấy làm tiếc về những tin tức
như vậy.
Chúng tôi hoàn toàn nhận thức được những vấn đề nghiêm trọng
và phức tạp mà Tướng Ely và Đại tướng Collins đang phải đối mặt tại Sài Gòn, đồng
thời đánh giá cao những nỗ lực to lớn của hai ông nhằm tìm ra một giải pháp có
thể thực hiện được.
Cả Hoa Kỳ và Pháp đều đang tìm cách hỗ trợ việc củng cố Việt
Nam Tự do.
Dù thỉnh thoảng có những khó khăn về phương pháp thực hiện
và những vấn đề được chú trọng, chúng tôi vẫn chủ trương duy trì sự liên lạc chặt
chẽ nhất với phía Pháp tại đây, tại Sài Gòn và tại Paris.
Dulles
Chú thích của nguyên bản
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–455. Tối mật; Ưu tiên.
Điện văn do Young soạn thảo, được Sebald thông qua bản dự thảo
và Tyler chấp thuận về nội dung.
Điện văn cũng được chuyển tiếp để thông tin đến Paris theo mức
độ ưu tiên.
2. Tài liệu số 93.
3. Ngày 03-04-1955.
4. Tài liệu số 94.
Nguồn: Foreign Relations of the United States, 1955–1957,
Volume I, Vietnam, tài liệu số 97.
Nguyên
văn điện văn số 97 – Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Hết nguyên văn
Tóm lược:
Ngày 04-04-1955, Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Foster Dulles gửi
điện văn số 4331, giải thích thêm những nhận định làm cơ sở cho chỉ thị trong
điện văn số 4309 ngày 03-04-1955.
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho rằng vấn đề căn bản tại Việt Nam là
liệu có thể hình thành một chính phủ trung ương đủ quyền lực hay không.
Washington nhận định rằng sớm hay muộn Diệm cũng phải trực tiếp đối phó với sự
thách thức của Bình Xuyên để duy trì quyền lực chính phủ. Vấn đề cần cân nhắc
là Diệm đã có đủ lực lượng đáng tin cậy để hành động ngay hay nên chờ đợi; tuy
nhiên, tiếp tục trì hoãn sẽ khiến tình hình nghiêm trọng hơn.
Washington thừa nhận những khó khăn và hạn chế của Diệm
nhưng cho rằng chưa xuất hiện nhân vật thay thế thích hợp. Theo đánh giá của Bộ
Ngoại giao, trong hoàn cảnh Bình Xuyên đang thách thức chính quyền và các cuộc
thương lượng với giáo phái chưa ngã ngũ, những giải pháp nhân sự thay thế khó đạt
được kết quả bằng việc tiếp tục ủng hộ Diệm.
Điện văn thuật lại cuộc trao đổi giữa Dulles và Couve de
Murville ngày 03-04-1955. Đại diện Pháp cho biết Chính phủ Pháp đã chấp thuận đề
nghị của Tướng Ely tổ chức cuộc họp tại Paris, đồng thời thông báo Bảo Đại
không phản đối việc giữ Diệm tại chức.
Phía Pháp đề nghị thành lập một ủy ban hoặc ban lãnh đạo đại
diện cho nhiều thành phần trong xã hội Việt Nam; mở rộng chính phủ dưới quyền
Diệm với sự tham gia của những người có chuyên môn, không phân biệt quá trình từng
phục vụ Pháp; và giao cho các giáo phái những nhiệm vụ cụ thể trong cuộc đấu
tranh chống Việt Minh và định cư người tị nạn, kèm theo thù lao thích đáng.
Couve de Murville muốn tạm gác vấn đề Bình Xuyên để tập
trung củng cố Chính phủ Diệm. Ông cho biết Tướng Ely không tin Diệm có thể
thành công vì những người Việt Nam có uy tín và năng lực có thể không còn muốn
tham gia chính phủ của Diệm.
Washington nhìn nhận Hoa Kỳ và Pháp có những điều kiện khác
nhau tại Việt Nam. Pháp còn nhân sự, quân đội và các cơ sở kinh doanh nên có xu
hướng thận trọng; trong khi Hoa Kỳ, dù đầu tư vật chất ít hơn, lại có những lợi
ích lớn về an ninh quốc gia và uy tín tại Việt Nam và Đông Nam Á.
Cuối điện văn, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ bày tỏ lo ngại trước những
tin tức về sự chia rẽ sâu sắc giữa Pháp và Hoa Kỳ. Washington khẳng định hai nước
cùng tìm cách củng cố Việt Nam Tự do và Hoa Kỳ muốn duy trì sự liên lạc chặt chẽ
với Pháp, bất chấp những khác biệt về phương pháp giải quyết cuộc khủng hoảng.
Nguồn: FRUS 1955–1957, Volume I, Vietnam, tài liệu số 97.
Nguyên
văn điện văn số 97 – Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
