Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d143?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 143 – NGÀY 28-04-1955
Giao tranh giữa Quân đội Quốc gia Việt Nam và Bình Xuyên
bùng phát tại Sài Gòn – Diệm ra lệnh cho quân đội phản công sau khi Dinh Tổng
thống bị pháo kích
Loại tài liệu: Ghi chú của Ban Biên tập (Editorial Note).
Thời điểm sự kiện: Ngày 28-04-1955.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu
143.
Nguyên
bản FRUS – Tài liệu 143
I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT
Thời điểm sự kiện: Ngày
28-04-1955.
GHI CHÚ CỦA BAN BIÊN TẬP
Theo những báo cáo trực tiếp từ Sài Gòn, các cuộc đụng độ nhỏ
giữa Quân đội Quốc gia Việt Nam (VNA) và Bình Xuyên, tương tự những vụ đã xảy
ra rải rác trong vài ngày trước đó, bắt đầu vào giữa trưa ngày 28 tháng 4 tại
khu vực Sài Gòn–Chợ Lớn, theo giờ địa phương.
Vào lúc 12 giờ 15 phút trưa, đạn súng cối do một nhóm chưa
xác định bắn đã rơi xuống một khu vực gần đó do Bình Xuyên kiểm soát, làm bị
thương sáu hoặc bảy binh sĩ Pháp đang bảo vệ một nhà máy điện.
Sau đó, vào lúc 1 giờ 15 phút chiều, Bình Xuyên dùng súng cối
pháo kích Dinh Tổng thống.
Diệm, lúc ấy đang có mặt tại Dinh, đã điện thoại cho Tướng
Ely và thông báo rằng nếu cuộc pháo kích không chấm dứt, ông sẽ ra lệnh cho
Quân đội Quốc gia Việt Nam bắn trả.
Cuộc pháo kích vẫn tiếp diễn và Diệm ra lệnh cho quân đội
hành động.
Giao tranh dữ dội tiếp tục diễn ra suốt buổi chiều.
Những báo cáo về việc giao tranh bùng phát được ghi trong
các điện văn số 4860 và 4881 gửi từ Sài Gòn, cùng điện văn số MC 976–55 của Tùy
viên Quân sự Lục quân Hoa Kỳ tại Sài Gòn, ngày 28-04-1955.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2855.
Trong buổi chiều ngày 28-04, Lansdale giữ liên lạc chặt chẽ
với Diệm.
Muốn biết lời thuật lại của Lansdale về cuộc giao tranh và
những sự kiện trực tiếp liên quan, xem tác phẩm In the Midst of Wars, trang
282–291.
Hết nguyên văn
II. TÓM LƯỢC NỘI DUNG
Tài liệu 143 ghi lại diễn biến bùng phát giao tranh giữa
Quân đội Quốc gia Việt Nam và Bình Xuyên tại Sài Gòn–Chợ Lớn ngày 28-04-1955.
Năm điểm chính:
1. Giữa trưa ngày 28-04-1955: Những cuộc đụng độ giữa Quân đội
Quốc gia Việt Nam và Bình Xuyên bắt đầu tại khu vực Sài Gòn–Chợ Lớn, sau nhiều
ngày xảy ra các vụ đụng độ lẻ tẻ.
2. Lúc 12 giờ 15 phút: Một nhóm chưa xác định bắn súng cối
vào khu vực gần nơi Bình Xuyên kiểm soát, làm sáu hoặc bảy binh sĩ Pháp bị
thương.
3. Lúc 1 giờ 15 phút: Bình Xuyên dùng súng cối pháo kích
Dinh Tổng thống, nơi Diệm đang có mặt.
4. Diệm điện thoại cho Ely: Diệm cảnh báo sẽ ra lệnh cho
quân đội bắn trả nếu Bình Xuyên không ngừng pháo kích. Khi cuộc pháo kích tiếp
diễn, ông ra lệnh cho Quân đội Quốc gia Việt Nam hành động. Giao tranh dữ dội
kéo dài suốt buổi chiều.
5. Lansdale giữ liên lạc với Diệm: Trong buổi chiều xảy ra
giao tranh, Lansdale có liên lạc chặt chẽ với Diệm. Ban Biên tập FRUS dẫn tác
phẩm của Lansdale để người đọc tham khảo thêm.
III. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
1. Tài liệu phân biệt hai cuộc pháo kích và không xác định
ai bắn trước
Đây là điểm cần giữ chính xác khi nghiên cứu nguyên nhân
bùng phát giao tranh.
|
Thời điểm |
Diễn biến được ghi nhận |
|
Giữa trưa |
Quân đội Quốc gia và Bình Xuyên đụng độ tại Sài Gòn–Chợ Lớn |
|
12 giờ 15 phút |
Một nhóm chưa xác định bắn súng cối, làm binh sĩ Pháp bị
thương |
|
1 giờ 15 phút |
Bình Xuyên pháo kích Dinh Tổng thống |
|
Sau 1 giờ 15 phút |
Diệm cảnh báo Ely, rồi ra lệnh quân đội hành động khi pháo
kích tiếp diễn |
|
Suốt buổi chiều |
Giao tranh dữ dội tiếp tục |
Điểm quan trọng: Tài liệu xác định Bình Xuyên pháo kích Dinh
Tổng thống lúc 1 giờ 15 phút, nhưng không xác định lực lượng nào đã bắn súng cối
lúc 12 giờ 15 phút.
Do đó, không thể chỉ dựa vào Tài liệu 143 để kết luận bên
nào đã chủ động gây ra toàn bộ cuộc giao tranh ngày 28-04-1955.
2. Lansdale có liên lạc chặt chẽ với Diệm trong ngày giao
tranh
Ban Biên tập FRUS ghi rõ Lansdale giữ liên lạc chặt chẽ với
Diệm vào buổi chiều ngày 28-04.
Tuy nhiên, tài liệu không cho biết nội dung các cuộc liên lạc
ấy và cũng không xác định Lansdale có tham gia quyết định quân sự hay không.
Muốn làm rõ vai trò của Lansdale, cần nghiên cứu riêng lời
thuật lại của ông trong In the Midst of Wars, trang 282–291, rồi đối chiếu với
các điện văn đương thời.
IV. KẾT LUẬN
Tài liệu 143 đánh dấu một bước ngoặt trong cuộc khủng hoảng
chính trị và quân sự tại Sài Gòn.
Trong khi Washington đang thảo luận phương án thay đổi chính
phủ Diệm và yêu cầu Bảo Đại chờ Collins trở lại, thì ngày 28-04-1955, giao
tranh dữ dội giữa Quân đội Quốc gia Việt Nam và Bình Xuyên đã bùng phát.
Điểm cốt lõi: Tài liệu xác nhận Bình Xuyên pháo kích Dinh Tổng
thống, Diệm cảnh báo Ely trước khi ra lệnh cho quân đội hành động, và Lansdale
giữ liên lạc chặt chẽ với Diệm trong buổi chiều giao tranh. Nhưng tài liệu chưa
xác định ai đã bắn những quả đạn súng cối đầu tiên lúc 12 giờ 15 phút.
