6722. Tài liệu 147. Báo cáo của Lansdale làm Hoa Kỳ tạm đình chỉ kế hoạch thay thế Thủ tướng Diệm (82.16 TL)

Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d147?

GPT DỊCH

Tài liệu 147 – Ngày 28-4-1955

Tựa đề: Báo cáo của Lansdale làm Hoa Kỳ tạm đình chỉ kế hoạch thay thế Thủ tướng Ngô Đình Diệm

Nguồn: Biên bản ghi nhớ của Fisher Howe, Phó Phụ tá Đặc biệt về Tình báo của Ngoại trưởng Hoa Kỳ.

Địa điểm: Washington, ngày 28-4-1955.

Phân loại: Mật (Secret).

Tài liệu gốc: FRUS – Tài liệu số 147

I. BẢN DỊCH

Washington, ngày 28-4-1955.

Ken Young báo cáo những điều sau đây:

Rõ ràng Lansdale chưa được thông báo về kế hoạch liên quan đến Bảo Đại. Vì vậy, những chỉ thị mà ông nhận được cũng như các báo cáo của ông đều đặt trong khuôn khổ chính sách duy nhất mà ông biết, tức là chính sách “ủng hộ Diệm”.

Gần đây, ông liên tục báo cáo về những tin đồn và suy đoán lan truyền nhanh chóng, xuất phát từ các thông tin cho rằng Hoa Kỳ có thể đang thay đổi lập trường đối với Diệm.

Cuối ngày hôm qua, Lansdale đã gửi dồn dập nhiều báo cáo và kiến nghị. Nội dung chính là: thời điểm hiện nay sẽ vô cùng tai hại nếu loại bỏ Diệm; không ai được lợi từ việc đó ngoài Việt Minh. Ông đề nghị thành lập một “nhóm công tác quốc gia” (country team) tại Sài Gòn để đánh giá tình hình.

Ông báo cáo rằng mọi người đều đồng ý với nhận định này, kể cả Tòa Đại sứ. Tuy nhiên, lời báo cáo không rõ sự đồng thuận ấy liên quan đến vấn đề giữ Diệm hay chỉ liên quan đến sự cần thiết phải thành lập nhóm công tác quốc gia.

Việc nhận được những báo cáo này […] đã dẫn đến một loạt cuộc điện thoại khẩn cấp trong đêm qua, từ Aurell đến Roosevelt (đang thay mặt Wisner), rồi đến Allen Dulles, Hoover, Ngoại trưởng và Ken Young.

Kết quả là một chỉ thị đình hoãn đã được gửi đến Paris, yêu cầu chưa tiến hành đường lối hành động đã được thỏa thuận vào cuối buổi chiều hôm qua.

Nội dung chính trong các báo cáo của Lansdale — dường như đã được ông xem xét cẩn thận, kể cả những báo cáo xuất phát từ các nguồn ủng hộ Diệm — như sau:

1. Về Ngô Đình Diệm

Diệm đang có đà tiến mạnh, sẽ chống lại bất kỳ nỗ lực nào của Bảo Đại nhằm cách chức ông, và tối nay sẽ công bố một “Nội các gồm các trí thức”.

Lansdale cho biết, trong cuộc nói chuyện với Diệm, ông đã thúc giục Diệm thành lập một nội các có thành phần tham gia rộng rãi nhất có thể. Tuy nhiên, Diệm đã không hưởng ứng đề nghị này.

2. Về Quân đội Quốc gia

Tinh thần của Quân đội Quốc gia hiện đang lên cao.

3. Về Bình Xuyên

Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy, mặc dù giới lãnh đạo Bình Xuyên vẫn đe dọa sẽ có những hành động mạnh mẽ, nhưng ở cấp dưới, lực lượng này đã bắt đầu có biểu hiện suy yếu và có thể sẵn sàng đi đến một sự thỏa thuận với Chính phủ.

Về phương diện chính sách

Quyết định cấp bách hiện nay là có nên tiếp tục đường lối hành động đã được thỏa thuận, trước hết đối với Pháp rồi sau đó đối với Việt Nam, hay không.

Quyết định này phải được đưa ra trong tình thế:

Một mặt, Bảo Đại và [?] rất có thể sẽ ban hành sắc lệnh cách chức Diệm và thực hiện kế hoạch của Bảo Đại.

Mặt khác, Diệm đang thành lập một nội các mới, đồng thời thể hiện thái độ kiên quyết chống lại Bình Xuyên cũng như bất kỳ hành động nào của Bảo Đại nhằm loại bỏ ông.

Về phương diện tình báo

Cần làm sáng tỏ quan điểm của […] lực lượng tại chỗ, Tòa Đại sứ, Collins/Sturm và Bộ Ngoại giao, đặc biệt đối với ba vấn đề:

1. Cuộc giao tranh chiều nay và thắng lợi rõ rệt của Quân đội Quốc gia trước Bình Xuyên.
2. Mức độ kiên quyết tiếp tục chống đối của Bình Xuyên.
3. Mức độ kiên quyết giữ vững lập trường của Diệm.

(Sturm dường như tin tưởng mạnh mẽ rằng Diệm nên và sẽ lui về một tu viện. Trong khi đó, các báo cáo từ […] — một lần nữa được đánh giá theo nguồn cung cấp, vốn thường là những nguồn ủng hộ Diệm — lại cho thấy Diệm ngày càng tỏ ra mạnh mẽ hơn.

Chính sách hiện nay của Bộ Ngoại giao là tạm thời giữ Diệm tại chức, và chỉ từng bước đưa ông ra khỏi chức vụ sau khi đã đạt được thỏa thuận về những nhân vật thay thế. Ngay cả khi đó, Diệm vẫn sẽ giữ một chức vụ cao cấp.)

Fisher Howe

II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU

Chú thích 1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ INR, Lot 58 D 776, Đông Dương. Phân loại: Mật.

Chú thích 2. Về bản tóm lược hai kiến nghị chính của Lansdale, xem Tài liệu 145.

Chú thích 3. Trong điện văn ngày 28-4, lúc 7 giờ 51 tối (giờ Sài Gòn), thuộc loại mật và ưu tiên, Lansdale báo cáo rằng ông đã đề nghị nhóm công tác quốc gia đưa ra những kiến nghị riêng, nhưng Kidder, Quyền Trưởng phái bộ ngoại giao, không nhiệt tình với đề nghị này.

Trong một điện văn khác, gửi lúc 7 giờ 46 tối cùng ngày, thuộc loại mật và yêu cầu xử lý ngay, Lansdale báo cáo rằng ông đã trực tiếp yêu cầu Kidder triệu tập một cuộc họp của nhóm công tác quốc gia, nhưng Kidder không đồng ý.

Lansdale cũng báo cáo rằng Frank Meloy, Trưởng ban Chính trị của Tòa Đại sứ, có mặt tại đó, đã cáo buộc Lansdale tìm cách sử dụng nhóm công tác quốc gia để chống lại Collins.

(Nguồn: Các điện văn SMM.)

Chú thích 4. Chỉ thị đình hoãn được công bố dưới hình thức điện văn số 3837 gửi Paris, tức Tài liệu 144.

Chú thích 5. Bản gốc không cho biết dấu ngoặc đơn phải kết thúc tại vị trí nào.

Hết nguyên văn

 

III. TÓM LƯỢC NỘI DUNG

1. Lansdale không biết kế hoạch thay thế Diệm

Lansdale chỉ được biết chính sách Hoa Kỳ tiếp tục ủng hộ Ngô Đình Diệm. Ông chưa được thông báo về kế hoạch liên quan đến Bảo Đại nhằm thay thế Diệm.

2. Lansdale phản đối việc loại bỏ Diệm

Ông cho rằng cách chức Diệm vào thời điểm này sẽ gây hậu quả tai hại và chỉ có Việt Minh được lợi.

Ông đề nghị thành lập một nhóm công tác quốc gia tại Sài Gòn để đánh giá tình hình.

3. Lansdale báo cáo ba chuyển biến thuận lợi cho Diệm

• Diệm đang mạnh lên, sẵn sàng chống lại quyết định cách chức của Bảo Đại.
• Tinh thần Quân đội Quốc gia đang lên cao.
• Bình Xuyên bắt đầu có dấu hiệu suy yếu ở cấp dưới, mặc dù giới lãnh đạo vẫn đe dọa sử dụng vũ lực.

Tuy nhiên, Lansdale cũng ghi nhận Diệm không hưởng ứng đề nghị mở rộng thành phần nội các.

4. Báo cáo của Lansdale tác động đến quyết định tại Washington

Các báo cáo của Lansdale dẫn đến một loạt cuộc liên lạc khẩn cấp giữa những nhân vật có trách nhiệm của Hoa Kỳ.

Kết quả, Washington gửi chỉ thị đến Paris, đình hoãn việc thực hiện đường lối hành động đã được thỏa thuận trước đó.

5. Hoa Kỳ cần xác định lại tình hình trước khi quyết định

Bộ Ngoại giao muốn làm rõ tình hình giao tranh, sức chống cự của Bình Xuyên và quyết tâm của Diệm.

Chính sách được ghi nhận trong tài liệu là tạm thời giữ Diệm, chỉ từng bước thay thế khi đã thỏa thuận được về người kế nhiệm, đồng thời dự kiến để Diệm tiếp tục giữ một chức vụ cao cấp.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

Thứ nhất: Lansdale và Collins không cùng một hướng giải quyết.

Lansdale chủ trương không loại bỏ Diệm trong lúc cuộc đối đầu với Bình Xuyên đang diễn ra. Ông dựa vào những báo cáo cho thấy Diệm đang mạnh lên và Quân đội Quốc gia có tinh thần cao.

Trong khi đó, chú thích số 3 cho thấy sự bất đồng đã xuất hiện ngay trong nội bộ phái bộ Hoa Kỳ tại Sài Gòn: Frank Meloy cáo buộc Lansdale tìm cách sử dụng nhóm công tác quốc gia để chống lại Collins.

Thứ hai: Báo cáo tình báo đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình quyết định chính sách.

Tài liệu cho thấy một diễn biến quan trọng: kế hoạch hành động đã được thỏa thuận, nhưng sau khi những báo cáo của Lansdale được chuyển đến Washington, Hoa Kỳ đã ra lệnh đình hoãn.

Điều này chứng minh các báo cáo của Lansdale có tác động đến việc đình hoãn. Tuy nhiên, tài liệu không xác định rằng riêng Lansdale là người quyết định thay đổi chính sách.

V. KẾT LUẬN

Tài liệu 147, ngày 28-4-1955, ghi nhận thời điểm Hoa Kỳ đình hoãn việc thực hiện kế hoạch thay thế Ngô Đình Diệm, trong lúc Diệm đang đối đầu với Bình Xuyên và Bảo Đại có thể ban hành sắc lệnh cách chức ông.

Điểm đặc biệt của tài liệu là Lansdale chưa biết kế hoạch liên quan đến Bảo Đại, nhưng những báo cáo và kiến nghị của ông đã góp phần làm Washington đình hoãn hành động.

Đây là một tài liệu quan trọng để nghiên cứu sự khác biệt giữa hướng giải quyết của Collins và Lansdale trong cuộc khủng hoảng chính trị tại Sài Gòn tháng 4-1955.