6719. Tài liệu số 144. Dulles ra lệnh tạm ngưng thực hiện ba điện văn 140, 141 và 142, chờ chỉ thị mới. (82.13 TL)

 Giai đoạn 21–29-04-1955 (LQ): Collins làm việc tại Washington về chính sách đối với Ngô Đình Diệm.

Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d144?

GPT DỊCH

TÀI LIỆU 144 – NGÀY 27-04-1955

Dulles khẩn cấp đình chỉ thi hành ba điện văn về phương án thay chính phủ Diệm – Washington xem xét lại tình hình sau khi giao tranh bùng phát tại Sài Gòn

Loại tài liệu: Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Pháp.

Địa điểm: Washington, ngày 27-04-1955, lúc 11 giờ 56 phút đêm.

Số điện văn: 3837.

Người ký: Ngoại trưởng John Foster Dulles.

Mức độ mật: Tối mật (Top Secret).

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, Tài liệu 144.

Nguyên bản FRUS – Tài liệu 144

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 27-04-1955, lúc 11 giờ 56 phút đêm.

 

ĐIỆN VĂN GỬI ĐẠI SỨ QUÁN HOA KỲ TẠI PHÁP

Washington, ngày 27 tháng 4 năm 1955 – 11 giờ 56 phút đêm.

3837.

Ngoại trưởng yêu cầu những người nhận điện văn tuyệt đối không thực hiện bất kỳ hành động nào theo các điện văn của Bộ Ngoại giao số 3828, 3829 và 3830 gửi Paris, cho đến khi có chỉ thị mới.

Phải giới hạn việc phổ biến nội dung các điện văn này một cách nghiêm ngặt, chỉ trong phạm vi ít người nhất.

Trong khi chờ chỉ thị mới, Gibson chỉ được thúc giục Bảo Đại không thực hiện bất kỳ hành động nào không thể đảo ngược, cho đến khi chúng ta hoàn tất việc xem xét khẩn cấp vấn đề này.

Dulles

II. CHÚ THÍCH CỦA TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn và hai cuộc điện thoại ngày 28-04-1955

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2755.

Phân loại: Tối mật (Top Secret); cần hành động tức khắc (Niact); giới hạn phân phối (Limit Distribution).

Điện văn do Kenneth Young soạn thảo và được Dulles cùng Hoover chấp thuận về nội dung.

Điện văn cũng được gửi đến Sài Gòn và Nice cho Gibson, đều theo chế độ hành động tức khắc.

Điện văn này được nhắc đến trong bản ghi nhớ về hai cuộc điện thoại, cả hai đều do Phyllis Bernau thuộc Văn phòng Ngoại trưởng ghi chép.

Cuộc điện thoại thứ nhất: 8 giờ 38 phút sáng ngày 28-04-1955

Giữa Ngoại trưởng John Foster Dulles và Allen Dulles.

Nội dung bản ghi:

Về Việt Nam, Ngoại trưởng nói rằng ông đã chỉ thị Hoover gửi một điện văn để ngăn việc thi hành những điện văn mà chúng ta đã gửi đến Sài Gòn và Paris.

Allen Dulles nói rằng tình hình có vẻ như Bình Xuyên đang pháo kích Dinh Tổng thống để trả đũa việc thay thế người đứng đầu ngành cảnh sát.

Allen Dulles hy vọng có thể tổng hợp đầy đủ tình hình để trình Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC).

Ngoại trưởng cho rằng điều đó không có nghĩa là chúng ta phải đình hoãn công việc hoạch định kế hoạch.

Allen Dulles nói rằng tình hình ấy giúp chúng ta thoát khỏi thế khó xử.

Theo ông, sẽ thuận lợi hơn nếu thực hiện một sự thay đổi trong hoàn cảnh đang xảy ra nội chiến.

Nguồn: Thư viện Eisenhower, Hồ sơ Dulles, Các cuộc điện thoại tổng quát.

Cuộc điện thoại thứ hai: 9 giờ 15 phút sáng ngày 28-04-1955

Giữa Ngoại trưởng John Foster Dulles và Tướng J. Lawton Collins.

Nội dung bản ghi:

Collins gọi điện thoại lại và Ngoại trưởng nói rằng tình hình Việt Nam dường như đang trở nên căng thẳng hơn.

Collins nói rằng qua những gì nghe được trên đài phát thanh, tình hình quả có vẻ như vậy.

Ngoại trưởng cho biết sau khi trao đổi với ông, Hoover đã gửi một điện văn yêu cầu không hành động cho đến khi có thêm thông tin.

Chúng ta cần đưa ra quyết định trong ngày. Có vẻ như một cuộc đình chiến mới đã được thiết lập.

Ngoại trưởng chưa biết liệu Diệm đang mất quyền kiểm soát hay có thể đang nổi lên như một người hùng.

Có những bằng chứng cho thấy Quân đội đã phản ứng khá hữu hiệu và giành được quyền kiểm soát tình hình.

Chúng ta cần nghiên cứu các báo cáo để xem có nên thay đổi lập trường hay không.

Collins sẽ có mặt tại cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia lúc 11 giờ.

Ngoại trưởng đề nghị Collins trao đổi với Hoover và những người khác.

Collins cho biết ông có cuộc hẹn với Hensel lúc 10 giờ.

Ngoại trưởng nói rằng ông chưa biết liệu chúng ta có đủ thông tin để đưa ra nhận định hay không.

Có lẽ nên hoãn cuộc họp đến 12 giờ.

Hai người đồng ý cố gắng tổ chức cuộc gặp sau phiên họp Hội đồng An ninh Quốc gia.

Người ghi chép chú thích thêm:

Tôi không rõ Ngoại trưởng có tính cả bản thân mình trong cuộc gặp ấy hay không, hoặc ông đang nói đến cuộc gặp đã đề cập ở trên với Hoover và những người khác.

Nguồn: Thư viện Eisenhower, Hồ sơ Dulles, Các cuộc điện thoại tổng quát.

Chú thích 2 – Ba điện văn bị đình chỉ thi hành

Điện văn 3837 yêu cầu ngừng hành động theo ba điện văn đã gửi trước đó:

Số điện văn	Tài liệu FRUS	Nội dung
3828	140	Yêu cầu Pháp làm rõ chính sách và đưa ra những bảo đảm
3829	141	Phương án thay đổi chính phủ Diệm và tổ chức chính phủ mới
3830	142	Chỉ thị tiếp xúc Bảo Đại và yêu cầu ông chờ Collins trở lại Sài Gòn

Hết nguyên văn

 

III. TÓM LƯỢC NỘI DUNG

Tài liệu 144 cho thấy Washington đột ngột đình chỉ việc thi hành ba điện văn vừa ban hành trong ngày 27-04-1955, đồng thời xem xét tình hình mới tại Sài Gòn.

Năm điểm chính:

1. Dulles ra lệnh đình chỉ thi hành ba điện văn.

Lúc 11 giờ 56 phút đêm ngày 27-04, Ngoại trưởng yêu cầu không thực hiện bất kỳ hành động nào theo các điện văn 3828, 3829 và 3830 cho đến khi có chỉ thị mới.

2. Hoa Kỳ tiếp tục yêu cầu Bảo Đại chờ đợi.

Trong thời gian đình chỉ, Gibson chỉ được yêu cầu Bảo Đại không thực hiện hành động không thể đảo ngược.

3. Allen Dulles ghi nhận tình hình giao tranh có thể làm thay đổi hoàn cảnh chính trị.

Trong cuộc điện thoại sáng 28-04, Allen Dulles cho rằng Bình Xuyên có vẻ đang pháo kích Dinh Tổng thống để trả đũa việc thay người đứng đầu cảnh sát. Ông nhận xét việc thay đổi chính phủ trong hoàn cảnh nội chiến có thể giúp Hoa Kỳ thoát khỏi thế khó xử.

4. Ngoại trưởng Dulles bắt đầu cân nhắc lại vị thế của Diệm.

Trong cuộc điện thoại với Collins, Dulles nói chưa biết Diệm đang mất quyền kiểm soát hay có thể nổi lên như một người hùng, vì đã có dấu hiệu Quân đội Quốc gia phản ứng hữu hiệu.

5. Washington chờ thêm thông tin trước khi quyết định.

Dulles và Collins dự kiến tiếp tục trao đổi trong ngày 28-04, sau khi xem xét các báo cáo và tham dự cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Chỉ trong một ngày, Washington đã ban hành rồi đình chỉ phương án thay đổi chính phủ

Trình tự các điện văn ngày 27-04-1955 rất đáng chú ý:

6:10 chiều – Tài liệu 140

3828

Yêu cầu Pháp cam kết rõ ràng về chính sách Việt Nam.

6:11 chiều – Tài liệu 141

3829

Trình bày phương án thành lập chính phủ mới thay Diệm.

6:40 chiều – Tài liệu 142

3830

Chỉ thị tiếp xúc Bảo Đại và yêu cầu chờ Collins.

11:56 đêm – Tài liệu 144

3837

Đình chỉ mọi hành động theo cả ba điện văn trên.

Như vậy, trong khoảng hơn năm giờ, Washington đã chuyển từ việc gửi đi phương án thay đổi chính phủ sang yêu cầu ngừng triển khai phương án ấy.

Điều quan trọng là đình chỉ thi hành không đồng nghĩa với hủy bỏ vĩnh viễn. Điện văn 144 chỉ yêu cầu chờ chỉ thị mới.

2. Kết quả giao tranh có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách Hoa Kỳ đối với Diệm

Cuộc điện thoại lúc 9 giờ 15 phút sáng 28-04 có một câu đặc biệt đáng chú ý.

Ngoại trưởng Dulles chưa biết Diệm đang mất quyền kiểm soát hay có thể nổi lên như một người hùng.

Nhận xét ấy cho thấy Washington đang cân nhắc hai khả năng trái ngược:

• Diệm không kiểm soát được tình hình, khiến phương án thay chính phủ tiếp tục được xem xét.
• Diệm và Quân đội Quốc gia kiểm soát được tình hình, làm thay đổi cách Washington đánh giá vị thế của ông.

Dulles yêu cầu nghiên cứu các báo cáo trước khi quyết định có thay đổi lập trường hay không.

Tài liệu này chưa xác nhận Washington đã quyết định tiếp tục giữ Diệm. Nó chỉ xác nhận rằng kết quả giao tranh đang được đưa vào quá trình xem xét chính sách.

V. KẾT LUẬN

Tài liệu 144 là một bước chuyển quan trọng trong chuỗi điện văn về chính sách Hoa Kỳ đối với Ngô Đình Diệm.

Ngày 27-04-1955, Washington đã chuẩn bị phương án thay đổi chính phủ với sự phối hợp của Pháp, vai trò của Bảo Đại và sự tham gia của Collins–Ely. Nhưng lúc 11 giờ 56 phút đêm, Dulles ra lệnh đình chỉ thi hành toàn bộ ba điện văn liên quan.

Các cuộc điện thoại sáng 28-04 cho thấy Washington đang theo dõi sát diễn biến giao tranh giữa Bình Xuyên và Quân đội Quốc gia để đánh giá lại tình hình.

Điểm cốt lõi: Phương án thay Diệm đã được chuẩn bị cụ thể, nhưng chưa được thực hiện. Washington đình chỉ hành động và chờ thêm thông tin, trong khi kết quả giao tranh tại Sài Gòn có khả năng ảnh hưởng đến quyết định tiếp theo của Hoa Kỳ.