6707. 20-04-1955 – Số 128 (LQ): Dulles gửi thư riêng, tối mật cho Collins. (81TL)

 Link nguyên văn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d128?

GPT DỊCH

Tài liệu 128 (LQ) – Ngày 20-04-1955

Tựa: Ngoại trưởng Dulles gửi thư riêng cho Collins – Giải thích vì sao Hoa Kỳ chưa muốn thay thế Ngô Đình Diệm

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, FRUS 1955–1957, Tập I, trang 270–272.

Địa điểm: Washington, ngày 20-04-1955.

Người gửi: Ngoại trưởng Hoa Kỳ John Foster Dulles.

Người nhận: Đại diện đặc biệt Hoa Kỳ tại Việt Nam, J. Lawton Collins.

Mức độ mật: Tối mật – Thư riêng và cá nhân.

Nguyên bản FRUS – Tài liệu 128

I. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Washington, ngày 20-04-1955.

Joe thân mến,

Tôi thực sự rất tiếc vì không có mặt tại đây khi ông đến. Dĩ nhiên, tôi sẽ sớm gặp ông khi tôi trở về vào thứ Hai.

Trong thời gian chờ đợi, dưới đây là một số suy nghĩ của tôi.

Diệm không phải do chúng ta lựa chọn mà do người Pháp lựa chọn.

Chúng ta đã ủng hộ ông ấy, và ủng hộ hoàn toàn 100%, bởi hai lý do:

(a) Không có ai tốt hơn xuất hiện để thay thế.

(b) Không ai có thể tồn tại nếu không được ủng hộ hết lòng.

Tuy nhiên, từ lâu người Pháp đã bắt đầu nghi ngờ khả năng của Diệm.

Mặc dù tôi không nghi ngờ rằng cá nhân Tướng Ely đã trung thành trong việc ủng hộ Diệm, Chính phủ Pháp và báo chí Pháp không hề che giấu mong muốn tìm người thay thế ông ấy.

Báo chí Pháp luôn gắn nhãn Hoa Kỳ cho Diệm.

Đối với họ, Diệm luôn là “Diệm được Hoa Kỳ hậu thuẫn” hoặc “cuộc thử nghiệm Diệm”.

Họ chưa bao giờ nói Diệm là người “được Pháp hậu thuẫn”, cũng chưa bao giờ xem ông ấy là gì khác ngoài một “cuộc thử nghiệm”.

Theo tôi, cuộc khủng hoảng bắt đầu khi Diệm bị đe dọa bởi một hành động nổi loạn nhỏ của Bình Xuyên.

Sự việc tình cờ xảy ra đúng lúc tôi đang dùng bữa trưa tại Nhà Trắng với một nhóm đại biểu Quốc hội thuộc cả hai đảng: một ngày với các dân biểu Hạ viện, ngày hôm sau với các thượng nghị sĩ.

Tôi nói với họ rằng đây chính là cơ hội mà chúng ta đã chờ đợi để biết liệu Diệm có đủ can đảm và quyết tâm hành động hay không, và liệu ông ấy có được sự trung thành của Quân đội hay không.

Tôi nói rằng nếu chứng minh được hai điều ấy thì theo tôi, chúng ta đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhất.

Nhưng nếu Diệm thất bại ở một trong hai phương diện, ông ấy sẽ phải ra đi.

Dù sao, ít nhất chúng ta cũng có được câu trả lời.

Vì vậy, chúng tôi hết sức sửng sốt và thất vọng khi biết rằng, mặc dù Diệm có quyết tâm hành động và dường như cũng có được sự trung thành của Quân đội, người Pháp đã ngăn cản ông hành động.

Người Pháp đã để Bình Xuyên ngang nhiên thách thức Diệm mà không bị trừng phạt, đồng thời buộc ông phải chấp nhận một cuộc “đình chiến”, đặt Chính phủ Quốc gia vào địa vị ngang hàng với một bọn côn đồ.

Tôi không ngạc nhiên nếu nhiều người tại Việt Nam hiểu sự việc ấy như một dấu hiệu báo trước sự sụp đổ, rồi vội vàng tách mình khỏi một chính phủ mà họ cho rằng đã hết hy vọng tồn tại.

Tôi nói điều này không có nghĩa là bỏ qua thực tế rằng những đặc điểm cá nhân của Diệm, vốn đã được chúng ta biết từ lâu, có thể đã góp phần đáng kể dẫn đến kết quả ấy.

Lập trường hiện nay của tôi vẫn giống như trước đây, và tôi đã nhiều lần trình bày với người Pháp:

Nếu có thể thực hiện một sự thay đổi mang lại lợi ích, chúng ta sẵn sàng xem xét với tinh thần cởi mở.

Tuy nhiên, theo tôi, sẽ là một tai họa nếu phá hủy tinh thần và uy quyền của Chính phủ Diệm ngay cả trước khi chúng ta biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Một trong những vấn đề cần được xem xét trong trường hợp này là liệu một sự thay đổi có thể nhận được sự hậu thuẫn tài chính của Hoa Kỳ tương đương với mức viện trợ mà chúng ta sẵn sàng dành cho Diệm hay không.

Đây không chỉ là vấn đề của ngành hành pháp mà còn là vấn đề của Quốc hội.

Những người giữ vai trò lãnh đạo trong vấn đề này, chẳng hạn Mansfield tại Thượng viện và Walter Judd tại Hạ viện, đều phản đối rất mạnh mẽ bất kỳ sự thay đổi nào.

Trong tình hình hiện nay, tôi nghĩ họ sẽ sử dụng ảnh hưởng của mình, có thể mang tính quyết định, để chống lại việc hậu thuẫn bất kỳ người thay thế nào đang được đề cập.

Ngoài ra, tôi tự hỏi liệu có thể mặc nhiên cho rằng Diệm sẽ lặng lẽ rời chức vụ, như nhiều người dường như đang nghĩ, mà không tự mình dựng cờ nổi loạn chống lại chính quyền kế nhiệm, với lý do chính quyền ấy mang tính “thực dân”, hay không.

Nếu Diệm thực sự có những phẩm chất lý tưởng và cứng đầu như người ta đã mô tả, tôi nghĩ nguy cơ ấy là có thật.

Theo tôi, những điều cần cân nhắc này rất quan trọng.

Tôi thừa nhận rằng có lẽ Diệm không thể tiếp tục điều hành nếu không mở rộng nền tảng ủng hộ.

Tuy nhiên, nếu ông ấy có được sự hậu thuẫn của Hoa Kỳ và Pháp, sự trung thành của Quân đội, sự ủng hộ đáng kể của quần chúng, cùng với thái độ trung lập có thiện chí của Cao Đài và Hòa Hảo, thì đó không phải là một nền tảng có thể xem nhẹ.

Nhưng nếu phải thực hiện sự thay đổi, liệu chúng ta không thể tiến hành theo một quá trình chuyển biến dần dần, thay vì một sự đoạn tuyệt đột ngột hay sao?

Tôi lo ngại rằng cách thứ hai sẽ dẫn đến những hậu quả tai hại.

Chính vì những lý do ấy mà tôi vui mừng khi ông có mặt tại đây.

Ông Hoover đã hoàn toàn biết rõ những suy nghĩ của chúng ta.

Mặc dù rất tiếc là Walter Robertson cũng đang vắng mặt, những người khác tại đây đã tham dự tất cả các cuộc thảo luận.

Dĩ nhiên, CIA cũng rất quan tâm và đóng góp hữu ích đối với tình hình, cũng như những người thuộc Bộ Quốc phòng.

Tôi nghĩ điều quan trọng là ông nên trao đổi với các ủy ban hoặc tiểu ban của Quốc hội.

Tuy nhiên, có lẽ sẽ hữu ích hơn nếu hoãn việc ấy cho đến khi ngành hành pháp thống nhất được một đường lối chính sách rõ ràng hơn.

Theo tôi, cho đến nay phía Pháp chỉ đưa ra những nhận định tổng quát nghe có vẻ hợp lý.

Nhưng khi phải đi vào những vấn đề cụ thể, như nêu tên người sẽ đảm nhận chức vụ và xác định nguồn tiền, thì khó khăn bắt đầu xuất hiện.

Với những lời chúc tốt đẹp nhất, và mong được gặp ông vào thứ Hai tới.

Thân ái,

John Foster Dulles

Tái bút

Bức thư này được đọc cho thư ký ghi lại trước khi tôi có dịp đọc những điện văn mới nhất của ông, báo cáo các cuộc trao đổi với Đỗ, Quát, Minh và những người khác.

Những điện văn ấy cung cấp nhiều điều đáng để suy nghĩ.

J.F.D.

II. CHÚ THÍCH TÀI LIỆU

Chú thích 1 – Nguồn

Thư viện Eisenhower, Hồ sơ Dulles, Đông Dương, tháng 6-1954 đến tháng 4-1956.

Phân loại: Tối mật – Thư riêng và cá nhân.

Bức thư do chính Dulles soạn thảo.

Chú thích 2 – Dulles vắng mặt tại Washington

Ngày 20-04-1955, Dulles rời Washington để nghỉ tại Duck Island, hồ Ontario.

Nguồn: Thư viện Đại học Princeton, Hồ sơ Dulles, Sổ lịch hẹn của Dulles.

Chú thích 3 – Ngày Dulles trở về

Thứ Hai được nhắc đến trong thư là ngày 25-04-1955.

Chú thích 4 – Chữ ký

Bản tài liệu được in lại từ một bản sao có chữ ký đánh máy của John Foster Dulles.

Hết nguyên văn.

 

III. TÓM TẮT NỘI DUNG

Bức thư riêng ngày 20-04-1955 cho thấy Ngoại trưởng Dulles giải thích trực tiếp với Collins vì sao Washington chưa muốn vội vàng thay thế Ngô Đình Diệm, mặc dù Dulles thừa nhận Chính phủ Diệm cần mở rộng nền tảng ủng hộ.

Năm điểm chính:

1. Dulles nói Diệm do Pháp lựa chọn, không phải Hoa Kỳ. Hoa Kỳ ủng hộ Diệm hoàn toàn vì chưa tìm thấy người thay thế tốt hơn và cho rằng một chính phủ không thể tồn tại nếu thiếu sự hậu thuẫn hết lòng.

2. Dulles quy trách nhiệm đáng kể cho Pháp trong cuộc khủng hoảng Bình Xuyên. Ông cho rằng Pháp đã ngăn Diệm hành động khi Diệm có quyết tâm và dường như được Quân đội ủng hộ. Việc đình chiến làm suy yếu uy quyền Chính phủ Quốc gia.

3. Dulles không bác bỏ việc thay Diệm, nhưng đòi hỏi phải có phương án thay thế rõ ràng. Ông lo ngại việc thay Thủ tướng quá sớm sẽ phá hủy uy quyền chính phủ mà chưa biết người kế nhiệm là ai và có thể nhận được viện trợ hay không.

4. Quốc hội Hoa Kỳ là một trở ngại đối với việc thay Diệm. Dulles nêu đích danh Mansfield và Walter Judd là những người phản đối mạnh mẽ sự thay đổi. Ông cũng lo Diệm có thể chống lại chính quyền kế nhiệm.

5. Dulles nghiêng về một quá trình thay đổi từng bước. Ông cho rằng Diệm vẫn có thể có một nền tảng đáng kể nếu được Hoa Kỳ, Pháp, Quân đội, quần chúng và sự trung lập có thiện chí của Cao Đài, Hòa Hảo hỗ trợ.

IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Dulles và Collins đánh giá khác nhau về khả năng duy trì Diệm

Trong Tài liệu 127 ngày 19-04-1955, Collins kết luận:

Tôi không thấy có giải pháp nào khác ngoài việc sớm thay thế Diệm.

Sang Tài liệu 128 ngày 20-04-1955, Dulles không phủ nhận khả năng thay Diệm, nhưng nhấn mạnh rằng không nên phá hủy uy quyền chính phủ khi chưa xác định được người và nguồn lực thay thế.

Như vậy, sự khác biệt thể hiện rõ ở thời điểm và phương pháp thay đổi chính phủ.

2. Dulles nêu cụ thể các thành phần tạo nên nền tảng ủng hộ Diệm

Đáng chú ý, Dulles không chỉ nói đến sự ủng hộ của Hoa Kỳ.

Ông nêu năm yếu tố:

• Sự hậu thuẫn của Hoa Kỳ.
• Sự hậu thuẫn của Pháp.
• Sự trung thành của Quân đội.
• Sự ủng hộ đáng kể của quần chúng.
• Thái độ trung lập có thiện chí của Cao Đài và Hòa Hảo.

Trong đó, Dulles không nói Cao Đài và Hòa Hảo phải gia nhập Chính phủ Diệm hoặc tích cực ủng hộ ông.

Ông chỉ đề cập đến sự trung lập có thiện chí (benevolent neutrality).

Đây là một sự phân biệt quan trọng trong chính lời văn của Dulles.

Kết luận: Tài liệu 128 cho thấy Dulles chưa đồng ý với kết luận phải sớm thay Diệm của Collins. Dulles đặt trọng tâm vào nguy cơ chính trị, quân sự và tài chính khi thay đổi chính phủ đột ngột, đồng thời yêu cầu phía Pháp phải đưa ra một phương án cụ thể về nhân sự và tiền bạc. Bức thư thể hiện rõ sự khác biệt giữa đánh giá của Collins tại Sài Gòn và những cân nhắc của Dulles tại Washington.