Ngô Đình Diệm và vấn đề
làm Thủ tướng năm 1945.
Có thể một sự thật khác nên biết
qua.
Vua Bảo Đại tuyên bố độc lập ngày
11-3-1945 và tìm chọn người lập chánh phủ sau khi tiếp thu chánh quyền từ người
Nhựt. Ngài nhờ người Nhựt tìm Lại bộ Thượng thư cũ Ngô Đình Diệm đang ở Sài
Gòn, nhưng sau cùng, Ngài phải nhờ Cụ Trần Trọng Kim đứng ra lập chánh phủ độc
lập đầu tiên của Việt Nam. Vì không có tin tức của Ngô Đình Diệm.
Link gốc
Nam Kỳ Lục Tỉnh không ghi ngày đăng. Nhưng Việt Báo đăng ngày 13-11-2016.
https://vietbao.com/a260396/ngo-dinh-diem-va-van-de-lam-thu-tuong
Blog đăng có kèm ảnh.
https://minhduc7.blogspot.com/2016/11/ngo-inh-diem-va-van-e-lam-thu-tuong-nam.html
Sự việc này được nhà vua xác nhận: “Trẫm
đã định giao quyền tổ chức Nội các mới cho nguyên Lại bộ Thượng thư Ngô Đình Diệm
và đã nhờ Quí quan tối cao Cố vấn Masayuki Yokoyama và sắc phong Ngự tiền Văn
phòng gửi thư và đánh điện tuyên triệu. Nhưng ngày hôm qua Quí quan tối cao Cố
vấn phúc rằng Ngô khanh đau không về chầu được.” (Nguyễn Duy Phương, Lịch
sử và nội các đầu tiên Việt Nam, Hà Nội: Việt-Đông xuất-bản cục, 1945, tr.
4, Trần Gia Phụng trích dẫn trong Tại sao Ngô Đình Diệm không làm Thủ tướng
năm 1945).
Về việc lập chánh phủ, Cụ Trần Trọng
Kim muốn nhà vua, tốt hơn hết, nên dùng người đã có dự định làm Thủ tướng từ
trước, như Ngô Đình Diệm chẳng hạn, để có tổ chức sẵn sàng. Cụ thật lòng muốn từ
khước nên viện dẫn lý do già yếu bệnh tật, và nhứt là chưa bao giờ Cụ có ý nghĩ
lập chánh phủ cũng như chưa từng hoạt động chính trị. Cụ chỉ một mực xin nhà
vua cho về nghỉ. Và Cụ Kim thưa thêm: “Khi tôi qua Sài Gòn, có gặp Ngô Đình
Diệm và ông ấy bảo không thấy người Nhật nói gì cả. Vậy hoặc có sự gì sai lạc
chăng. Ngài cho điện lần nữa gọi ông ấy về. Còn tôi thì xin Ngài cho tôi ra Bắc”...
Nhưng nhà vua muốn giữ Cụ Kim ở lại
đây nghỉ ít lâu, xem thế nào rồi hãy ra Bắc.
Cố vấn Nhựt khi thì nói chưa biết
ông Diệm ở đâu, khi thì lại nói ông Diệm đau chưa về được, chớ không có tin của
chính ông Diệm xác định là muốn hay không muốn nhận lời lập chánh phủ.
Vua Bảo Đại thấy tình thế kéo dài
mãi cũng sốt ruột, nên triệu Cụ Kim vào bảo lập chánh phủ mới. Khi nghe nhà vua
nói thêm đầy lý lẽ và nhiệt tình: “Trước kia người mình chưa độc lập. Nay có
cơ hội, tuy chưa phải là độc lập hẳn, nhưng mình cũng phải tỏ ra có đủ tư cách
để độc lập. Nếu không có chính phủ thì người Nhật bảo mình bất lực, tức họ lập
cách cai trị theo thể lệ nhà binh thì rất hại cho nước ta. Vậy ông nên vì nghĩa
vụ cố lập thành một chính phủ để lo việc nước”, Cụ Kim thấy không thể từ chối
nghĩa vụ với đất nước (Trần Trọng Kim, Một cơn gió bụi, Sài Gòn: Nxb.
Vĩnh Sơn, 1969, tt. 49-51, Trần Gia Phụng trích dẫn).
Nhận lời, Cụ Kim thấy nhà vua quả
thật là người nặng lòng với đất nước, vô cùng sáng suốt.
Chiều ngày 11-3-1945, vua Bảo Đại
triệu tập Cơ mật viện, các thượng thư, các hoàng thân để thảo luận tình hình mới.
Cuộc họp đưa đến kết quả là nhà vua tuyên đọc BẢN TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP. Như thế,
sau hơn 60 năm bị người Pháp đô hộ, nay nước Việt Nam chính thức độc lập. Và đã
độc lập thật sự, với đầy đủ pháp lý, thì “cách mạng mùa thu và ngày 2-9” của Hồ
Chí Minh chỉ là cướp chánh quyền của Việt Nam độc lập để dâng cho cộng sản mà
thôi.
Trở lại vấn đề ông Ngô Đình Diệm được
nhà vua mời làm Thủ tướng. Ông Trần Gia Phụng, sử gia về Việt sử, trích dẫn
Masaya Shiraishi, The Background to the Formation of the Tran Trong Kim
Cabinet in April 1945: Japanese Plans for Governing Vietnam (đăng trong
sách Indochina in the 1940s and 1950s, Takashi Shiraishi và Motoo Furuta
chủ biên, New York: Cornell, 1992, tr. 138) cho rằng ông Ngô Đình Diệm từ chối
lời vua Bảo Đại mời ông làm Thủ tướng vì ông không muốn làm Thủ tướng với vua Bảo
Đại (mà chỉ muốn làm Thủ tướng với Hoàng thân Cường Để) và vì tình hình không
thuận lợi, Nhựt sắp thua trận.
Ông Trần Gia Phụng viết: “Lần
này, người Nhật giao việc liên lạc với ông Diệm cho Hidezumi Hayashi, trung tá
hiến binh Nhật. Hayashi là tác giả kế hoạch ngày 27-12-1944, đề nghị đưa Hoàng
thân Cường Để về Việt Nam cầm quyền và đưa Ngô Đình Diệm lên làm thủ tướng. Ông
Diệm lúc đó đang ở Vĩnh Long với giám mục Ngô Đình Thục.”
Khi gặp nhau, ông Diệm cho Hayashi
biết ông ta không có ý định làm thủ tướng theo lời mời của vua Bảo Đại, mà ông
Diệm chỉ muốn một điều là Kỳ Ngoại Hầu Cường Để về Việt Nam thay thế vua Bảo Đại.
Ông Diệm tỏ ra bất bình Hayashi không báo cho ông biết tin tức đảo chính ngày
9-3, vì Hayashi liên lạc cá nhân khá thân tình với ông Diệm trong thời gian người
Nhật bảo vệ ông Diệm ở Sài Gòn. Một lý do khác khiến ông Diệm từ chối lời mời của
vua Bảo Đại vì ông Diệm nhận định rằng tình hình người Nhật đang suy yếu một
cách nhanh chóng, và thật là thiếu sáng suốt nếu lập chính phủ dưới sự chiếm
đóng của người Nhật. Cuối cùng, theo đề nghị của Hayashi, ông Diệm viết thư cho
vua Bảo Đại bằng tiếng Pháp, từ chối lời mời của nhà vua, đơn thuần chỉ vì lý
do sức khỏe. (Masaya Shiraishi, bđd., sđd., tt. 137-138.)
Trần Trọng Kim cũng được thông báo
cho biết tin này, nên ông Kim mới nhận lời mời lần thứ hai của vua Bảo Đại, đứng
ra thành lập nội các. (Masaya Shiraishi, bđd., sđd., tt. 138-139).
Có thể có một sự thật khác?
Theo sử gia Trần Gia Phụng và tài
liệu được trích dẫn rất thuyết phục thì ông Ngô Đình Diệm nhận được lời mời làm
Thủ tướng của vua Bảo Đại do Trung tá Hiến binh người Nhựt Hayashi trực tiếp
chuyển lại khi hai người gặp nhau ở Vĩnh Long và ông Ngô Đình Diệm từ chối.
Nhưng theo hồi ký của Cụ Trần Văn Ân (chưa xuất bản), Ủy viên Ngoại giao kiêm
Phát ngôn viên của Việt Nam Phục Quốc của Hoàng thân Cường Để, và cùng với ông
Trần Quang Vinh (của Cao Đài Tây Ninh) Đại diện VNPQ ở Nam Kỳ (ông Ngô Đình Diệm
Đại diện ở Trung Kỳ) thì ông Ngô Đình Diệm có ý nhận lời làm Thủ tướng của
vua Bảo Đại và cùng đi với Cụ Trần Văn Ân ra Huế để gặp nhà vua nhưng chỉ
đi tới Nha Trang bị Việt Minh ngăn chặn.
Nội vụ được Cụ Trần Văn Ân ghi lại
như sau trong bức thư gởi Cụ Đặng Hữu Thụ (Cựu Chưởng lý Tòa án Sài Gòn, tác giả
Thân thế và Sự nghiệp nhà cách mạng Nguyễn Thế Truyền, Melun, 1993 và Về
Làng Hành Thiện, Melun, 1992) để trả lời về giai đoạn lịch sử lúc đó:
Kính gởi Cụ Đặng Hữu Thụ, Melun,
Sáng nay, tôi có nhận được thư của
Tiên sinh đề ngày 2–11.... Trước hết tôi xin trả lời mấy câu hỏi của Tiên sinh,
sợ khi viết dài rồi lại quên đi....
Hồi tôi làm Tổng Thư ký Việt Nam Phục
Quốc Đồng Minh Hội của Cụ Cường Để thì ông Diệm cùng Việt Nam Phục Quốc ở Trung
Kỳ. Cụ Trác, Việt Nam Phục Quốc ở Bắc Kỳ, cha vợ của LS Nghiêm Xuân Hồng, có hoạt
động chớ ông Diệm không hề sinh hoạt với chúng tôi. Người ta nói ông Diệm không
ưng tham gia Nội các Trần Trọng Kim, điều đó không đúng. Tháng 8 năm 1945,
chính tôi cầm đầu phái đoàn đi ra Huế vì được mời tham gia Nội các Đoàn kết của
Cụ Kim. Chúng tôi là Vũ Đình Dy, Cụ Diệm và Trần Văn Ân, có cả ông Lê Toàn, Nguyễn
Văn Tệ, người biết rành xứ Huế, cùng đi theo. Triều đình Huế có cho người đem
xe vào rước, xe gắn bảng số PI (Palais Impérial), hiệu Ford. Kỳ đi đó, Tham mưu
trưởng Nhựt Bổn tại Sài Gòn, Đại tá Hayashi, yêu cầu hai ông Ngô Đình Diệm và
Vũ Đình Dy để tôi làm Trưởng đoàn vì đường Sài Gòn ra Huế có lắm trở ngại, lắm
lúc phải nhờ tới người Nhựt: “Ông Ân nói tiếng Nhựt và được đa số các cơ quan
Nhựt biết tên. Ông Ân có thể nhờ cậy dễ dàng”.
Thế rồi chúng tôi đi. Chiều lại tới
Nha Trang. Chúng tôi ngủ tại Nha Trang. Sáng ra, tài xế vào cho hay bốn vỏ xe bị
chích lủng, xẹp, xe không chạy được và có cả mấy trăm người bao vây phòng ngủ
có đủ súng ống. Tôi nhận ra nguy cơ, biết đó là Việt Minh chơi cái trò khủng bố
và bắt bớ phi pháp. Tôi bảo mấy ông kia an lòng, để tôi giải quyết. Cũng phải mất
mấy tiếng đồng hồ và chung quy cũng phải nhờ Hiến binh Nhựt bao vây vòng ngoài.
Bọn Việt Minh mới chịu mở vòng vây và giải tán. Vấn đề này, tôi đã có kể qua
nhiều lần....
Chúng tôi đành quay trở lại Sài Gòn
vì “Không tội gì đi qua Quảng Ngãi cho Việt Minh bắt mình trong lúc mình không
có phương tiện tự vệ”. Tất cả các ông cùng đi đều không có ý kiến khác hơn. Thế
là chúng tôi trở lại Sài Gòn. Về sau có tin ông Vũ Đình Dy đi xe lửa trở ra Huế
bị giết dọc đường. Còn ông Diệm, thì tôi không rõ ông làm gì sau đó....
Giữa ông Ngô Đình Diệm và tôi, tôi
thành thật nói ra đây là lúc nào giữa chúng tôi cũng có sự lễ độ và lúc nào ông
Diệm cũng quý tôi. Có lần tại nhà Tướng Cao Đài Nguyễn Thành Phương ở đường Yên
Đỗ, nhân cuộc tiếp tân của Phương, có mời ông Diệm và tôi. Tôi tới trễ. Khi tôi
bước vào cửa, ông Diệm từ trong nhà đi mau ra, bắt tay tôi, tỏ vẻ vui mừng khác
thường, rồi nói: “Ông Ân, sao không thấy tới thăm tôi? Tôi trông ông quá”.
Thưa Cụ, nay Cụ là Thủ tướng, tôi
đâu được phép gõ cửa Cụ như xưa kia. Tôi tới khi nào Cụ có mời chứ.
Ông Diệm nghe qua hối hả gọi viên
Bí thư tới dặn: “Ghi liền nhé, về nhớ gởi thư mời ông Ân nhé”.
Và một lần khác, tại Dinh Độc Lập,
nhân dịp Thủ tướng tiếp tân Đại sứ Mỹ, Tướng Collins, tôi có tới với tư cách
nhà báo. Ông cũng hối hả gọi viên Bí thư nhớ mời tôi. Cả hai lần, không có lần
nào tôi được mời sau đó.
Ông Ngô Đình Diệm không hề tỵ hiềm
vua Bảo Đại và vẫn muốn làm Thủ tướng
Năm 1947, Quốc Gia Liên Hiệp là một
tổ chức tập hợp nhiều đảng phái ủng hộ giải pháp Bảo Đại, trong đó hai ông, Bác
sĩ Nguyễn Tôn Hoàn và Cựu Lại Bộ Thượng thư Ngô Đình Diệm, sát cánh nhau cùng
tích cực vận động cho giải pháp Bảo Đại hơn hết.
Tháng 2/1948, được tin Cựu Hoàng sắp
về nước, các ông Nguyễn Tôn Hoàn, Ngô Đình Diệm, Đinh Xuân Quảng, Nguyễn Hữu
Trí vội vã qua Hồng Kông chờ đón Bảo Đại từ Genève trở lại. Ngô Đình Diệm lúc bấy
giờ được hiểu là người sẽ được Bảo Đại chỉ định thành lập chánh phủ. Ông giữ sẵn
một dự án chánh trị chờ cơ hội áp dụng:
1/ Chánh thể quân chủ nghị viện.
2/ Thiết lập nền độc lập quốc gia.
3/ Tuyển mộ và canh tân cán bộ chọn trong những chiến sĩ quốc gia và công giáo.
4/ Chống hối lộ.
5/ Dẹp bỏ tận gốc Việt Minh.
(François Guillemot, Đại Việt et
Révolution au Vietnam – L’échec de la 3e voie 1938–1955, Ed. Les Indes
Savantes, Paris, 2012).
Và sau cùng, năm 1954, ông Ngô Đình
Diệm, nhờ sự vận động của Pháp và sự ủng hộ của Hồng Y Spellman Hoa Kỳ, được Quốc
trưởng Bảo Đại chỉ định làm Thủ tướng. Được toại nguyện, ông nhận lãnh trách
nhiệm.
Như vậy ông Ngô Đình Diệm trước sau
vẫn một lòng hợp tác với Cựu Hoàng Bảo Đại. Nhưng bạn chánh trị thì mỗi lúc một
khác!
Tháng 8/1945, nếu ông Ngô Đình Diệm
tới Huế được và yết kiến vua Bảo Đại, chắc chắn Cụ Trần Trọng Kim có lý do rút
lui và về Bắc, ông Diệm sẽ được chỉ định lập chánh phủ. Với lập trường không chấp
nhận Việt Minh, tánh tình cứng rắn, ông Diệm làm Thủ tướng, biết đâu tình hình
Việt Nam sẽ khác hơn sau này?
Nguyễn Văn Trần
Nguồn: Tác giả gởi.
