Tài liệu số 99 – Ngày 05-04-1955 (Mật)
CIA chuyển báo cáo của Đại tướng Collins về tương quan lực lượng Quân đội Quốc gia, Bình Xuyên, Cao Đài và Hòa Hảo trong cuộc khủng hoảng tại Sài Gòn.Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d99?
57TL
99. Bản ghi nhớ của Phó Giám đốc phụ trách Kế hoạch, Cơ
quan Tình báo Trung ương (Wisner), gửi Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách các vấn đề
Viễn Đông (Robertson)
[Washington,] không ghi ngày.
CHỦ ĐỀ
Trả lời của Đại tướng Collins đối với điện văn của ông ngày
01 tháng 4
Thông điệp sau đây của Đại tướng Collins đã được nhận … vào
ngày 05-04-1955. Đây là thư trả lời thông điệp … gửi cho Đại tướng Collins ngày
01-04-1955.
1. Quân đội Quốc gia Việt Nam (VNA) hiện có sáu tiểu đoàn tại
Sài Gòn–Chợ Lớn và thêm bảy tiểu đoàn tại Trung tâm Huấn luyện Quang Tre, cách
thành phố bốn kilômét về phía đông bắc.
Lực lượng thứ hai này gồm ba tiểu đoàn quân Nùng, mà việc điều
động đến khu vực này đã bị phía Pháp phản đối mạnh mẽ. Nhiều sĩ quan và hạ sĩ
quan Pháp đang trực tiếp giữ các vị trí chỉ huy trong những tiểu đoàn quân
Nùng.
Người Nùng gần với người Hoa hơn người Việt, và việc sử dụng
họ để chống lại các giáo phái sẽ là một sai lầm tai hại.
Chúng tôi nhận được những báo cáo cho biết Chính phủ đang dự
định điều thêm ba tiểu đoàn Quân đội Quốc gia từ khu vực Nha Trang vào.
Theo đánh giá của chúng tôi, Chính phủ hiện có đủ quân tại
khu vực Sài Gòn–Chợ Lớn để tiêu diệt Bộ Chỉ huy Bình Xuyên và chiếm trụ sở Sở Mật
thám.
Tuy nhiên, nếu Bình Xuyên sau đó rút vào hoạt động bí mật,
việc tiêu diệt hoàn toàn lực lượng này sẽ là một nhiệm vụ vô cùng khó khăn và
có thể dẫn đến nội chiến.
2. Ước tính Bình Xuyên có hai tiểu đoàn tại Sài Gòn: một tiểu
đoàn đóng tại trụ sở Sở Mật thám Quốc gia trên đường Catinat, và một tiểu đoàn
phân tán khắp Chợ Lớn sau cuộc giao tranh ngày 30 tháng 3.
Ngoài ra, còn có năm tiểu đoàn đóng ngay bên ngoài giới hạn
thành phố, bên kia Arroyo Chinois, một con rạch hẹp.
Đêm 01 tháng 4, đài phát thanh của “Mặt trận Thống nhất”
thông báo rằng bốn tiểu đoàn Hòa Hảo đã được điều từ các tỉnh miền Tây đến vùng
ngoại ô thành phố và đặt dưới quyền chỉ huy của Bảy Viễn.
Các nguồn tin từ Quân đội Quốc gia nói rằng một số ít quân
Hòa Hảo đã được đưa đến bằng ghe tam bản, nhưng có vẻ khó xảy ra việc Hòa Hảo
đưa đến những lực lượng đáng kể.
Hòa Hảo có khả năng gây trở ngại đáng kể cho hoạt động giao
thông bằng phà và đường bộ tại các tỉnh miền Tây.
3. Về mức độ đáng tin cậy của Quân đội Quốc gia, Tướng Vỹ
(được cho là chịu ảnh hưởng mạnh của người Pháp), Tướng Tỵ và một số sĩ quan
cao cấp khác kiên quyết phản đối việc mở một cuộc đối đầu quân sự lớn vào lúc
này.
Tuy nhiên, những sĩ quan quân đội Hoa Kỳ am hiểu nhất về các
đơn vị đóng trong và gần thành phố tin rằng những đơn vị này trung thành với
Chính phủ và đáng tin cậy trong chiến đấu.
Tiểu đoàn tham gia cuộc đấu súng vào sáng ngày 30 tháng 3 được
chỉ huy giỏi và đã chiến đấu có hiệu quả.
4. Quân đội Quốc gia có lực lượng vượt trội và có pháo binh
hỗ trợ, điều mà Bình Xuyên không thể sánh được, nên có thể đánh bật Bình Xuyên
ra khỏi thành phố.
Trong trường hợp đó, sau một thời gian kháng cự, Bình Xuyên
có khả năng sẽ rút về khu vực đồng bằng rồi tiến xuống phía nam.
Tuy nhiên, trong quá trình ấy, Bình Xuyên có khả năng gây ra
những thiệt hại đáng kể trong thành phố, không chỉ do giao tranh và phá hoại
các công trình mà còn do những hoạt động kiểu du kích tại Chợ Lớn.
5. Bảy Viễn là người rất khó đoán trước hành động. Như tôi
đã báo cáo trong những ngày qua, Diệm dường như quyết tâm giành quyền kiểm soát
Sở Mật thám Quốc gia và một số cơ sở cảnh sát khác trong thành phố hiện đang do
Bình Xuyên chiếm giữ.
Người Pháp hết sức lo ngại về khả năng xảy ra giao tranh
trong thành phố.
Nếu một cuộc xung đột nghiêm trọng bùng nổ, sẽ xuất hiện những
áp lực mạnh mẽ đòi hỏi Pháp đưa quân can thiệp, điều mà Ely muốn tránh.
Ngày 30 tháng 3, phía Pháp và Quân đội Quốc gia đã thỏa thuận
phân chia các khu vực chịu trách nhiệm bảo vệ an ninh. Theo đó, quân Pháp hiện
bảo vệ một số công trình tiện ích công cộng, tất cả các cây cầu (ngoại trừ một
trong hai cây cầu quan trọng dẫn về phía nam thành phố, hiện do Bình Xuyên kiểm
soát), và khu vực người Âu tại Sài Gòn.
Điều này làm tăng khả năng Pháp bị cuốn vào cuộc xung đột nếu
chiến sự bùng nổ.
6. Như đã báo cáo trong điện văn số 4292 của Đại sứ quán, đoạn
6, phía Pháp đã hủy một số phiếu cấp xăng phát cho Quân đội Quốc gia trong
tháng 3.
Tuy nhiên, Ely đã khẳng định dứt khoát với tôi rằng những
phiếu ấy bị hủy vì các sĩ quan Quân đội Quốc gia đã bán chúng cho Bình Xuyên,
và Bộ Tổng Tham mưu Việt Nam đã nhận đủ số xăng yêu cầu.
Các phiếu cấp xăng mới cho tháng 4 hiện đã được phát hành.
Ngày 03 tháng 4, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Quốc gia nói với O’Daniel rằng họ
hài lòng với những thỏa thuận về việc cung cấp xăng.
7. Về đạn dược, tôi cho rằng có khả năng việc cung cấp đạn
dược của Pháp cho Quân đội Quốc gia cũng đã bị hạn chế.
Kể từ cuộc giao tranh ngày 30 tháng 3, các tiểu đoàn Quân đội
Quốc gia trong khu vực này chỉ có lượng đạn đủ dùng trong một ngày.
Trong một hoặc hai ngày vừa qua, phía Quân đội Quốc gia đã
yêu cầu cung cấp thêm đạn dược nhưng vẫn chưa được đáp ứng, mặc dù số đạn ấy được
dự kiến sẽ đến vào ngày 04 tháng 4.
Các nguồn tin Pháp và Quân đội Quốc gia đều xác nhận rằng
phía Pháp đã đề nghị bàn giao các kho đạn cho phía Việt Nam, có hiệu lực từ
ngày 15 tháng 4.
Quân đội Quốc gia hiện đang xem xét liệu họ có thể bố trí lực
lượng, ước tính khoảng một tiểu đoàn, để bảo vệ các kho đạn hay không.
Một khả năng đang được xem xét là sử dụng quân Hưng [quân
Nùng?] vào nhiệm vụ này.
8. Tôi cho rằng Quân đội Quốc gia có khả năng sẽ tiếp tục gặp
một số chậm trễ trong việc nhận trang bị và vật tư tiếp tế từ phía Pháp, đặc biệt
nếu người Pháp dự đoán rằng những thứ ấy sẽ được sử dụng trong một cuộc tấn
công vào lực lượng Bình Xuyên trong thành phố.
9. Cả … lẫn các tùy viên quân sự của chúng tôi đều chưa cung
cấp cho tôi bất kỳ thông tin nào về việc Việt Minh xâm nhập Bình Xuyên hoặc ảnh
hưởng của Việt Minh trong việc làm cuộc khủng hoảng hiện nay lan rộng.
Có thể tin chắc rằng Việt Minh sẽ tận dụng mọi cơ hội có thể
có từ tình hình hiện tại, đặc biệt nếu giao tranh lại bùng nổ.
Bình Xuyên từng liên minh với Việt Minh trước khi quy thuận
Chính phủ Quốc gia cách đây vài năm.
Là những lực lượng chiến đấu vì tiền, có thể dự đoán rằng họ
sẽ không mấy do dự về mặt nguyên tắc khi thỏa thuận với Việt Minh nếu cảm thấy
điều đó có lợi cho mình.
10. Theo nhận định của tôi, quân Cao Đài có khả năng sẽ đứng
ngoài mọi cuộc giao tranh tại Sài Gòn–Chợ Lớn, trừ khi vô tình bị cuốn vào.
Mức độ chắc chắn trong việc họ quy thuận Diệm vẫn chưa được
xác định rõ, và các nhà lãnh đạo của họ đã ký những thỏa thuận cũng như đưa ra
những tuyên bố ủng hộ cả hai bên.
Gambiez tin chắc rằng việc sáp nhập quân Cao Đài không có ý
nghĩa thực chất. (Xem điện văn số 4292 của Đại sứ quán, đoạn 2.)
Mặt khác, Lansdale lại tin chắc rằng quân Cao Đài kiên quyết
đứng về phía Diệm.
Tôi cho rằng vào lúc này sẽ là thiếu khôn ngoan nếu mặc
nhiên cho rằng lực lượng Cao Đài sẽ tuân theo mệnh lệnh của Chính phủ và ủng hộ
Diệm trong một cuộc đối đầu quyết định.
11. Bình Xuyên và Hòa Hảo, trong những địa bàn ảnh hưởng
tương ứng của họ tại các khu vực Bà Rịa–Nhà Bè và miền Tây Nam Kỳ, ít nhất
trong một thời gian đáng kể, vẫn sẽ duy trì khả năng gây trở ngại nghiêm trọng
cho giao thông và thương mại, đồng thời ngăn cản việc mở rộng quyền lực của
Chính phủ Quốc gia.
Thay mặt Phó Giám đốc phụ trách Kế hoạch:
George E. Aurell
Chú thích của nguyên bản
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ FE/SEA: Lô 58 D 266,
Phái bộ Collins, Tài liệu hỗn hợp. Mật.
2. Xem tài liệu đính kèm Tài liệu số 89.
3. Tài liệu số 91.
4. Văn bản được in lại từ một bản sao có chữ ký đánh máy
này.
Nguồn: Foreign Relations of the United States, 1955–1957,
Volume I, Vietnam, tài liệu số 99.
Nguyên
văn tài liệu số 99 – Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Hết nguyên văn
Tóm lược:
Tài liệu số 99 là bản ghi nhớ không ghi ngày của Cơ quan
Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA), do Phó Giám đốc phụ trách Kế hoạch Frank
Wisner gửi Trợ lý Ngoại trưởng Walter Robertson. Nội dung chuyển bản trả lời của
Đại tướng Collins, được nhận ngày 05-04-1955, về tình hình quân sự tại miền Nam
Việt Nam.
Theo Collins, Quân đội Quốc gia Việt Nam có sáu tiểu đoàn tại
Sài Gòn–Chợ Lớn và bảy tiểu đoàn tại Trung tâm Huấn luyện Quang Tre, trong đó
có ba tiểu đoàn quân Nùng. Chính phủ còn dự định điều thêm ba tiểu đoàn từ Nha
Trang vào. Collins đánh giá lực lượng hiện có đủ khả năng đánh chiếm Bộ Chỉ huy
Bình Xuyên và trụ sở Sở Mật thám, nhưng việc tiêu diệt hoàn toàn Bình Xuyên sẽ
rất khó khăn nếu lực lượng này chuyển sang hoạt động bí mật, và có thể dẫn đến
nội chiến.
Về Bình Xuyên, Collins ước tính có hai tiểu đoàn trong Sài
Gòn–Chợ Lớn và năm tiểu đoàn ở vùng ven. Đài phát thanh Mặt trận Thống nhất
loan tin bốn tiểu đoàn Hòa Hảo đã được đặt dưới quyền Bảy Viễn, nhưng Collins
nghi ngờ khả năng Hòa Hảo đưa đến một lực lượng lớn như vậy.
Về Quân đội Quốc gia, một số tướng lĩnh phản đối việc mở cuộc
giao tranh lớn vào thời điểm này. Tuy nhiên, các sĩ quan Hoa Kỳ am hiểu lực lượng
tại Sài Gòn tin rằng những đơn vị này trung thành với Chính phủ và có khả năng
chiến đấu. Collins nhận định Quân đội Quốc gia có ưu thế về quân số và pháo
binh, đủ sức đánh bật Bình Xuyên khỏi thành phố, nhưng giao tranh có thể gây
thiệt hại nghiêm trọng tại Sài Gòn–Chợ Lớn.
Collins cho biết Diệm quyết tâm giành lại quyền kiểm soát Sở
Mật thám và các cơ sở cảnh sát do Bình Xuyên nắm giữ. Trong khi đó, Pháp lo ngại
chiến sự bùng nổ sẽ buộc quân Pháp phải can thiệp.
Về tiếp tế, Collins ghi nhận những vấn đề liên quan đến việc
Pháp cung cấp xăng và đạn dược cho Quân đội Quốc gia. Tướng Ely giải thích rằng
một số phiếu cấp xăng bị hủy vì sĩ quan Quân đội Quốc gia bán cho Bình Xuyên. Đối
với đạn dược, Collins cho rằng phía Pháp có thể đã hạn chế việc cung cấp, khiến
các tiểu đoàn tại khu vực Sài Gòn chỉ còn lượng đạn đủ dùng trong một ngày. Ông
dự đoán việc tiếp tế có thể tiếp tục bị chậm trễ nếu Pháp cho rằng số vật tư ấy
sẽ được sử dụng để tấn công Bình Xuyên.
Về Việt Minh, Collins cho biết chưa nhận được thông tin về
việc Việt Minh xâm nhập Bình Xuyên hoặc tác động làm cuộc khủng hoảng lan rộng.
Tuy nhiên, ông cho rằng Việt Minh sẽ tìm cách lợi dụng tình hình nếu chiến sự
tiếp diễn.
Đối với Cao Đài, Collins nhận định quân Cao Đài có khả năng
đứng ngoài cuộc giao tranh tại Sài Gòn–Chợ Lớn, trừ khi bị cuốn vào. Ông ghi nhận
các nhà lãnh đạo Cao Đài đã ký thỏa thuận và tuyên bố ủng hộ cả hai phía. Trong
khi Gambiez cho rằng việc sáp nhập quân Cao Đài không có ý nghĩa thực chất,
Lansdale lại tin rằng quân Cao Đài kiên quyết đứng về phía Diệm. Collins kết luận
rằng chưa nên mặc nhiên xem quân Cao Đài là lực lượng sẽ tuân lệnh Chính phủ và
ủng hộ Diệm khi xảy ra đối đầu.
Cuối cùng, Collins nhận định Bình Xuyên và Hòa Hảo vẫn có khả
năng duy trì ảnh hưởng tại các địa bàn của mình, gây trở ngại cho giao thông,
thương mại và việc mở rộng quyền lực của Chính phủ Quốc gia trong một thời gian
đáng kể.
Nguồn: FRUS 1955–1957, Volume I, Vietnam, tài liệu số 99.
Nguyên
văn tài liệu số 99 – Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
