Essence of his reply was that he feared an assembly would take too long and in the end produce an unacceptable document providing for too much parliamentary authority over the govt. (Điểm cốt yếu trong câu trả lời của ông là ông lo ngại một Quốc hội như vậy sẽ mất quá nhiều thời gian và cuối cùng sẽ tạo ra một văn kiện không thể chấp nhận được, dành quá nhiều quyền lực cho Quốc hội đối với Chính phủ). Chữ ông ta là Ngô Đình Diệm.
29-09-1955 – Tài liệu 259: Điện văn số 1483 của Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam G. Frederick Reinhardt gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
Địa điểm: Sài Gòn.
Thời gian: 9 giờ tối, ngày 29-09-1955.
Phân loại: Secret – Mật.
02HS.
Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d259?
GPT dịch
Quan hệ đối ngoại của Hoa Kỳ, 1955–1957, Việt Nam, Tập I
259. Điện văn của Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam (Reinhardt)
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Sài Gòn, ngày 29 tháng 9 năm 1955 — 9 giờ tối
1483. Tham chiếu: Điện văn Đại sứ quán số 1468 gửi Bộ
Ngoại giao, đồng gửi Paris số 283.
1.
Trong cuộc nói chuyện riêng ngày 26 tháng 9, Diệm cho
tôi biết Chính phủ đang dự định tiến hành theo đường hướng được mô tả tại đoạn
2 của điện văn tham chiếu. Cho đến nay vẫn chưa có thông báo chính thức nào.
2.
Nhân dịp này, tôi nhắc Thủ tướng về nhiều cuộc trao đổi trước
đây giữa tôi với ông và với các viên chức Việt Nam khác, trong đó tôi và các
thành viên Đại sứ quán đã cố gắng giải thích những bất lợi của việc sử dụng trưng
cầu dân ý để giải quyết vấn đề Hoàng đế.
Ông đáp lại bằng những lập luận quen thuộc.
Tôi nói rằng việc đưa một bản Hiến pháp ra để thông qua bằng
trưng cầu dân ý cũng là một thủ tục không đáng mong muốn, và hỏi tại sao ông
không đơn giản hóa tiến trình bằng cách để một Quốc hội Lập hiến được dân bầu
giải quyết vấn đề Hiến pháp.
Điểm cốt yếu trong câu trả lời của
ông là ông lo ngại một Quốc hội như vậy sẽ mất quá nhiều thời gian và cuối cùng
sẽ tạo ra một văn kiện không thể chấp nhận được, dành quá nhiều quyền lực cho
Quốc hội đối với Chính phủ.
Ở giai đoạn này, Việt Nam không thể chấp nhận nguy cơ rơi
vào tình trạng bất ổn của một chính phủ đại nghị theo kiểu Pháp.
3.
Điểm duy nhất mà ông dường như chấp nhận trong suốt cuộc thảo
luận kéo dài là đề nghị của tôi rằng, nếu ông cảm thấy buộc phải ban hành một bản
Hiến pháp theo thẩm quyền từ trên xuống (ex cathedra), thì ít nhất
ông có thể gọi đó là bản Hiến pháp “tạm thời”, đồng thời cho phép Quốc hội
tiến hành soạn thảo một bản Hiến pháp căn bản chính thức để được thông qua vào
một thời điểm sau đó.
Diệm không trao đổi với tôi về nội dung cụ thể của bản Hiến
pháp mà ông dự định.
Do đó, những gì chúng tôi biết về bản dự thảo được báo cáo
trong điện văn tham chiếu vẫn chỉ là thông tin không chính thức.
4.
Sau đây là nhận định của chúng tôi về kế hoạch nói trên:
a. Chương trình có phần rườm rà, vì bao gồm hai cuộc
trưng cầu dân ý và hai cuộc bầu cử trong vòng ba tháng. Việc tổ chức thực
hiện có thể khó khăn hơn người Việt Nam dự liệu, do thiếu kinh nghiệm trong những
công việc như vậy.
b. Những khía cạnh không dân chủ (undemocratic
aspects) của chương trình sẽ dễ dàng được nhận thấy cả ở trong nước lẫn ở
nước ngoài.
Thủ tục trưng cầu dân ý rõ ràng kém dân chủ hơn việc để một
Quốc hội được dân bầu quyết định các vấn đề liên quan đến Bảo Đại và bản Hiến
pháp mới.
Bản Hiến pháp tập trung quyền lực rất lớn vào tay Tổng thống,
người có thể giải tán Quốc hội cũng như điều hành đất nước bằng cách ban hành
các sắc lệnh trong trường hợp khẩn cấp.
Mặt khác, dự thảo không quy định quyền phủ quyết của Tổng thống
đối với các đạo luật đã được Quốc hội thông qua, mặc dù điều khoản này có thể
được bổ sung trong một bản dự thảo sau.
c. Bất chấp những thiếu sót nói trên, việc thực hiện
chương trình này sẽ tạo ra một tình trạng lành mạnh hơn tình trạng hiện tại; và
rất có thể chương trình này thể hiện mức độ dân chủ lớn nhất có thể thực hiện
được tại miền Nam tự do vào thời điểm hiện tại, trong điều kiện vẫn phải
duy trì một chính phủ mạnh và ổn định.
d. Chính phủ dường như quyết tâm tiến hành chương
trình này, và Hoa Kỳ khó có khả năng làm cho chương trình được sửa đổi đáng kể
nếu không gây sức ép ở mức cao nhất.
e. Tôi tin rằng cần phải sớm có một hành động nào đó;
vì vậy, tôi cho rằng thực hiện chương trình nói trên vẫn tốt hơn là tiếp tục
trì hoãn và tranh cãi.
f. Điều quan trọng nhất là phải tổ chức bầu cử Quốc
hội.
Có khả năng Diệm sẽ tiến hành các cuộc trưng cầu dân ý rồi
sau đó trì hoãn việc bầu cử Quốc hội.
(Rõ ràng việc bầu cử trực tiếp sẽ đặt ra nhiều vấn đề, và vì
vậy trước đó ông cho rằng bầu cử gián tiếp sẽ an toàn hơn và có lẽ cũng đủ.)
g. Tôi cho rằng cách tốt nhất để bảo đảm Diệm tiến
hành bầu cử Quốc hội là phải nói rõ với ông, không để có bất kỳ sự hiểu lầm
nào, về tầm quan trọng mà chúng ta dành cho Quốc hội, và rằng khả năng của
chúng ta trong việc tiếp tục hỗ trợ ông một cách có hiệu quả trong những vấn đề
như các cuộc tham khảo ý kiến liên quan đến Genève phần lớn tùy thuộc vào việc
ông có đạt được tiến bộ trong các chương trình của Chính phủ, chẳng hạn như bầu
cử Quốc hội, hay không.
Reinhardt
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/9–2955.
Mật (Secret). Điện văn được gửi lại cho Paris để biết.
2. Trong điện văn này, ngày 28 tháng 9, Đại sứ
quán báo cáo đã nhận được kế hoạch của Chính phủ Việt Nam về hai cuộc trưng
cầu dân ý toàn quốc.
Cuộc thứ nhất dự kiến tổ chức ngày 23-10-1955, để quyết
định Bảo Đại có bị phế truất hay không và Diệm có được chỉ định làm Quốc Trưởng
hay không.
Cuộc thứ hai dự kiến tổ chức ngày 27-11-1955, để quyết
định về một dự thảo Hiến pháp do Chính phủ Diệm soạn thảo, thiết lập tại Việt
Nam một chế độ tổng thống mạnh.
Phần dự thảo lời mở đầu của bản Hiến pháp dự kiến quy định rằng
các quyền cá nhân sẽ được thực hiện:
“trong phạm vi phù hợp với những yêu cầu của nền độc lập, an
ninh công cộng và lợi ích chung.”
Sau hai cuộc trưng cầu dân ý sẽ là bầu cử trực tiếp Quốc
hội.
(Nguồn: cùng hồ sơ, 751G.00/9–2855.)
3. Đoạn này của Điện văn 1468 trình bày lịch trình
của các cuộc bầu cử kế tiếp nhau.
4. Các cuộc bầu cử cấp xã và thành phố dự kiến được tổ
chức đồng thời với cuộc trưng cầu dân ý thứ hai.
Có hai câu rất đáng đánh dấu để sau này dùng khi đối
chiếu tài liệu:
Thứ nhất: Reinhardt nói ông đã nhiều lần giải thích
cho Diệm những bất lợi của việc dùng trưng cầu dân ý để giải quyết vấn đề Bảo
Đại.
Thứ hai: nhận định chính thức trong điện văn là: “Undemocratic
aspects of program will be apparent…”, rồi giải thích rằng để một Quốc hội
do dân bầu quyết định vấn đề Bảo Đại thì dân chủ hơn cách trưng cầu được dự
tính.
Hết nguyên văn
Tóm lược
29-09-1955 – Điện văn số 1483 của Đại sứ G. Frederick
Reinhardt gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
Tóm lược: Reinhardt cho biết trong cuộc nói chuyện
riêng ngày 26-09, Thủ tướng Ngô Đình Diệm xác nhận Chính phủ dự định tiến hành
kế hoạch đã được Đại sứ quán báo cáo trước đó: tổ chức cuộc trưng cầu dân ý
ngày 23-10-1955 để quyết định việc phế truất Bảo Đại và đưa Diệm làm Quốc Trưởng;
tiếp đó dự kiến một cuộc trưng cầu về Hiến pháp và bầu cử Quốc hội.
Reinhardt nhắc Diệm rằng phía Đại sứ quán Hoa Kỳ đã nhiều lần
nêu những bất lợi của việc dùng trưng cầu dân ý để giải quyết vấn đề Bảo Đại.
Ông nhận định kế hoạch có những “khía cạnh không dân chủ” (undemocratic
aspects) và cho rằng để một Quốc hội do dân bầu quyết định vấn đề Bảo Đại
và Hiến pháp mới sẽ dân chủ hơn.
Tuy nhiên, Reinhardt cũng cho rằng, mặc dù có những thiếu
sót, chương trình vẫn có thể tạo ra tình trạng tốt hơn hiện tại và có thể là mức
độ dân chủ khả thi trong hoàn cảnh lúc đó, với điều kiện duy trì một chính phủ
mạnh và ổn định. Ông đặc biệt nhấn mạnh rằng bầu cử Quốc hội phải được thực
hiện, đồng thời lưu ý khả năng Diệm có thể tiến hành các cuộc trưng cầu rồi
trì hoãn việc bầu cử Quốc hội.
Điểm cốt lõi của tài liệu này là: trước cuộc bỏ phiếu
23-10 gần một tháng, Đại sứ Reinhardt đã biết kế hoạch và đã trực tiếp nêu với
Diệm những vấn đề về tính dân chủ của phương thức trưng cầu dự kiến.
