Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d151?
GPT DỊCH
Tài liệu 151. Tướng Ely quy trách nhiệm cho Diệm về cuộc
giao tranh tại Sài Gòn – Đại diện Hoa Kỳ không đồng ý với cách nhìn một chiều của
Pháp
Điện văn của Đại biện lâm thời Hoa Kỳ tại Sài Gòn (Kidder) gửi
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
Sài Gòn, ngày
29-4-1955, lúc 5 giờ chiều.
Điện văn số 4908.
1.
Theo yêu cầu của Tướng Ely, tôi đến gặp ông vào tối muộn
ngày 28 tháng 4 để “xem xét lại những diễn biến trong ngày”.
Tôi tin chắc rằng yêu cầu của Ely xuất phát từ cuộc trao đổi
trước đó trong buổi tối giữa ông và Đại sứ Anh Stephenson.
Trong cuộc trao đổi ấy, Stephenson đã thúc giục Ely làm mọi
việc có thể để tránh tái diễn tình trạng xảy ra sau những biến cố đêm 29 tháng
3, khi Hoa Kỳ và Pháp đưa ra những quan điểm đối lập gay gắt về trách nhiệm gây
ra sự việc.
2.
Khi tôi cùng một viên chức Đại sứ quán đến nơi cư trú của
Ely, tôi thấy chung quanh ông có Gambiez, Van Laethem, De Rougement và một sĩ
quan tham mưu khác.
Ely yêu cầu Gambiez trình bày đầy đủ những thông tin hiện có
về nguồn gốc cuộc xung đột trong ngày, vốn vẫn đang tiếp diễn ngay trong lúc
chúng tôi ngồi họp.
Bản tường trình của Gambiez về căn bản tương tự nội dung đã
được báo cáo trong điện văn số 4881 của Đại sứ quán, được chuyển tiếp đến Paris
với số 1261.
Phía Pháp đặc biệt nhấn mạnh rằng vào khoảng 12 giờ 15 phút,
đạn súng cối đã rơi xuống khu vực Cầu Chữ Y từ một vị trí bắn chưa xác định, và
phải đến một giờ sau Dinh mới bị pháo kích.
Tuy nhiên, trong buổi thông báo tình hình của phía Pháp
(SPD) sáng ngày 29 tháng 4, không có đề cập đến vụ pháo kích lúc 12 giờ 15
phút.
Thay vào đó, phía Pháp cho biết cuộc đấu pháo bằng súng cối
bắt đầu lúc 13 giờ 15 phút, cùng thời điểm Dinh bị tấn công.
3.
Phía Pháp nhấn mạnh rằng họ đã hết sức thận trọng, tuyệt đối
không tìm cách ngăn cản các hoạt động của Quân đội Quốc gia, nhưng đã nhiều lần
thúc giục chấm dứt chiến sự.
4.
Tướng Ely tỏ ra hết sức kích động trước việc ông Diệm dường
như vẫn kiên quyết tiếp tục cuộc xung đột.
Ely khẳng định rằng Diệm đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn bằng
cách đưa quân tăng viện đến Sài Gòn, cách chức Giám đốc Cảnh sát Bình Xuyên Lại
Văn Sang, và theo hàm ý của Ely, còn phải chịu trách nhiệm về vụ bắn súng cối
lúc 12 giờ 15 phút.
5.
Ely hỏi tôi có sẵn lòng gặp Diệm và thúc giục ông chấm dứt
chiến sự hay không.
Tôi trả lời rằng trước đó trong buổi tối, từ sân thượng Đại
sứ quán, chính mắt tôi đã chứng kiến những cuộc đấu súng dữ dội giữa Bình Xuyên
và Quân đội Quốc gia, và có thể nhìn thấy rõ đạn pháo bay theo cả hai hướng.
Ely có vẻ hơi ngạc nhiên khi biết Bình Xuyên cũng đang bắn trả
Quân đội Quốc gia.
Tôi chỉ ra rằng chúng tôi không nhìn nhận vấn đề theo cách
phân chia trắng đen rạch ròi như phía Pháp dường như đang làm.
Tôi sẽ gặp Diệm vào ngày 29 tháng 4 để tìm hiểu thêm những
chi tiết từ phía ông, nhưng không thể cam kết rằng tôi sẽ thúc giục ông ngừng bắn.
Kidder
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2955. Mật; ưu tiên. Điện văn được chuyển tiếp đến Paris để thông báo.
2. Gabriel Van Laethem, cố vấn trong văn phòng của Tướng
Ely.
3. Xem Tài
liệu 143.
Hết nguyên văn
Tóm tắt tài liệu 151
Ngày 29-4-1955, Đại biện Hoa Kỳ Kidder báo cáo cuộc gặp với
Tướng Ely tối 28-4, liên quan đến giao tranh giữa Quân đội Quốc gia Việt Nam và
Bình Xuyên tại Sài Gòn.
1. Tướng Ely: Quy trách nhiệm cho Diệm vi phạm thỏa thuận ngừng
bắn vì đưa quân tăng viện đến Sài Gòn, cách chức Lại Văn Sang và có thể liên
quan đến vụ pháo kích lúc 12 giờ 15 phút.
2. Về thời điểm nổ súng: Phía Pháp đưa ra hai cách tường
trình không thống nhất. Một bản nói có pháo kích tại Cầu Chữ Y lúc 12 giờ 15
phút; bản thông báo sáng hôm sau lại nói cuộc đấu pháo bắt đầu lúc 13 giờ 15
phút.
3. Về Bình Xuyên: Kidder trực tiếp chứng kiến Bình Xuyên và
Quân đội Quốc gia bắn qua lại, chứ không phải chỉ có Quân đội Quốc gia nổ súng.
4. Về lập trường Hoa Kỳ: Kidder không chấp nhận cách nhìn một
chiều của phía Pháp và không cam kết sẽ yêu cầu Diệm ngừng bắn trước khi nghe lời
giải thích từ phía ông.
Điểm chính: Tài liệu 151 cho thấy sự khác biệt giữa Tướng
Ely và Đại diện Hoa Kỳ Kidder trong việc xác định trách nhiệm gây ra cuộc giao
tranh ngày 28-4-1955. Kidder chưa kết luận bên nào khởi sự cuộc xung đột và muốn
nghe cả phía Diệm trước khi đưa ra lập trường.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I, Tài liệu 151.
