Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d152?
GPT DỊCH
Tài liệu 152. Ngô Đình Diệm chống lệnh Bảo Đại, từ chối
giao quyền chỉ huy quân đội cho Nguyễn Văn Vỹ và không sang Pháp
Điện văn của Đại biện lâm thời Hoa Kỳ tại Việt Nam (Kidder)
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
Sài Gòn, ngày 29 tháng
4 năm 1955, lúc 8 giờ tối.
Điện văn số 4926.
Phần I
1.
Tôi đến gặp Diệm vào trưa ngày 29 tháng 4, ngay sau khi
phiên họp Nội các vừa kết thúc.
Trong lúc chờ gặp Diệm, tôi đã nói chuyện với [tên và chức vụ
đã bị xóa].
2.
[Đã xóa tên] cho tôi biết rằng tại phiên họp Nội các, tất cả
các thành viên đều nhất trí khuyên Diệm không chuyển giao quyền chỉ huy quân sự
tối cao cho Vỹ.
[Đã xóa tên] tỏ thái độ hết sức khinh thường Tướng Vỹ. Theo
lời ông, khoảng một tuần trước, Vỹ đã gửi một thông điệp đặc biệt đến Bảo Đại
thông qua Văn phòng Hoàng gia, bày tỏ mong muốn hòa bình, mặc dù trước đó [đã
xóa tên] đã cấm Vỹ gửi bất cứ thông điệp nào như vậy.
Sau khi [đã xóa tên] yêu cầu Vỹ giải thích về việc “nhiều sĩ
quan quân đội” cùng đứng tên với Vỹ trong thông điệp ấy, Vỹ đã bỏ lên Đà Lạt và
ở lại đó cho đến sáng nay.
Liên quan đến chỉ thị của Bảo Đại yêu cầu Diệm đến Paris,
[đã xóa tên] nói rằng không ai sẵn lòng nhận trách nhiệm điều hành chính phủ tạm
thời trong thời gian Diệm vắng mặt. Vì vậy, Nội các đã khuyên Diệm ở lại.
Ông nói rằng nếu Bảo Đại muốn thay đổi chính phủ, thì đáng lẽ
phải dứt khoát thay thế và bổ nhiệm một người khác.
Tuy nhiên, khi tôi hỏi thêm, [đã xóa tên] cho biết ông không
tin rằng việc Diệm ra đi, ngay cả trong hoàn cảnh ấy, sẽ phù hợp với “quyền lợi
quốc gia”, và có lẽ Diệm sẽ chống lại.
3.
[Đã xóa tên] bày tỏ thái độ chống Pháp hết sức mạnh mẽ, cáo
buộc giới thực dân Pháp phải chịu trách nhiệm về tình trạng rối ren hiện nay.
Phần II
1.
Diệm, với vẻ rõ ràng đang lo lắng nhưng vẫn bình tĩnh, xác
nhận những điều [đã xóa tên] đã nói về Vỹ và lời khuyên của Nội các.
Ông nói thêm rằng tình hình sẽ trở nên hoàn toàn không thể
kiểm soát nếu ông rời khỏi đất nước.
Diệm đặc biệt nhấn mạnh sự ủng hộ mà các Tướng Cao Đài
Phương và Trình Minh Thế, cùng Tướng Hòa Hảo Nguyễn Giác Ngộ, vừa tái xác nhận
với ông sáng nay (điện văn Đại sứ quán số 4895, chuyển Paris số 1263).
Ông nói rằng những vị tướng này đang ở trong trạng thái hết
sức kích động và sẽ sử dụng vũ lực nếu Vỹ được bổ nhiệm làm Tổng Tư lệnh hoặc nếu
Diệm bị thay thế.
Diệm nói rằng việc cách chức Tỵ vào lúc này sẽ bị binh sĩ Việt
Nam xem là một sự sỉ nhục, và việc đưa Vỹ lên thay chắc chắn sẽ dẫn đến nội chiến.
Khi được hỏi về quan điểm của Tỵ, Diệm nói rằng Tỵ sẽ tiếp tục
ở lại chức vụ, miễn là Diệm không chính thức chuyển giao quyền chỉ huy quân đội
cho Vỹ.
([Đã xóa tên] không chắc chắn về điều này như Diệm đã tỏ
ra.)
2.
Mặc dù không chống Pháp gay gắt như [đã xóa tên], Diệm khẳng
định ông tin chắc rằng người Pháp đang ủng hộ Bình Xuyên, cả về tinh thần lẫn đạn
dược.
Ông nói rằng người Pháp đã cung cấp sáu trực thăng để di tản
thương binh Bình Xuyên, và trong đêm 28 tháng 4, binh sĩ Quân đội Quốc gia Việt
Nam đã bắt được hai quân nhân Pháp có vũ trang tại một đồn Bình Xuyên.
Diệm nói rằng thỏa thuận ngừng bắn do Pháp thúc đẩy đã tạo
cơ hội cho Bình Xuyên tăng cường các vị trí phòng thủ.
(Về điểm này, sáng ngày 29 tháng 4, Ely cho rằng Diệm đã
hành động bất hợp pháp vì vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Khi tôi hỏi Ely rằng chẳng phải Bình Xuyên cũng đã vi phạm
thỏa thuận ngừng bắn bằng cách đưa thêm quân và vũ khí vào hay sao, ông không
trả lời.)
3.
Diệm cho biết ông dự định gửi một thông điệp đến Bảo Đại, chỉ
ra rằng việc thay Tỵ bằng Vỹ vào lúc này sẽ tạo ra một tình trạng không thể giải
quyết trong quân đội, và không ai sẵn lòng đảm nhận chức Thủ tướng nếu Diệm rời
khỏi đất nước.
Diệm nói rằng ông sẽ trình bày với Bảo Đại rằng, vào thời điểm
quyết định hiện nay, việc ông ở lại Việt Nam là điều tuyệt đối cần thiết cho quốc
gia.
Diệm nói thêm rằng nếu Bảo Đại vẫn khăng khăng giữ nguyên
quyết định, điều đó rất có thể sẽ dẫn đến sự chấm dứt vai trò của Bảo Đại, mặc
dù Diệm nói rằng ông nghĩ “có lẽ ông có thể ngăn chặn bất cứ cuộc nổi dậy nào
chống lại Hoàng thượng”.
Trong lúc tôi đang đọc cho người khác ghi điện văn này, tôi được
thông báo rằng Diệm đã công bố một tuyên bố công khai, nói rằng ông sẽ từ chối
chuyển giao quyền chỉ huy quân sự cho Tướng Vỹ và sẽ không tuân theo chỉ thị của
Bảo Đại yêu cầu ông sang Pháp.
4.
Đề cập đến việc chuyển giao quyền kiểm soát cảnh sát, Diệm
chỉ ra rằng ông đã nhiều lần được yêu cầu chờ đợi trong khi người ta tìm kiếm một
giải pháp chính trị.
Nhưng không có giải pháp nào xuất hiện. Vì vậy, để duy trì
thẩm quyền của mình với tư cách Thủ tướng, ông buộc phải hành động.
Diệm nói rằng ông đã báo cho Bảo Đại biết mình không còn lựa
chọn nào khác ngoài việc thay Giám đốc Cảnh sát, và Bảo Đại đã không trả lời
cho đến sau khi hành động ấy được thực hiện.
(Chúng tôi cũng nhận thấy rằng, nếu điều này đúng sự thật,
thì có thể Diệm đã cố ý lựa chọn thời điểm hành động như vậy.)
Phần III
1.
Diệm nói rằng Bình Xuyên là công cụ của chủ nghĩa thực dân
Pháp.
Ngược lại, Ely gọi Diệm là một “kẻ điên vô trách nhiệm” và
chỉ là thủ lĩnh của một băng nhóm.
Giữa hai quan điểm này hoàn toàn không có điểm chung.
Diệm cho biết ông sẽ chống lại các chỉ thị của Bảo Đại.
Ely tuyên bố rằng nếu Diệm tiếp tục tại chức, ông, Ely, sẽ
phủi tay, không chịu trách nhiệm nữa.
2.
Trong cuộc trao đổi với tôi, Diệm không hỏi bất cứ điều gì về
chính sách của Hoa Kỳ.
Về phần mình, tôi chỉ giới hạn những lời nhận xét ở việc chỉ
ra rằng, nếu không tuân theo mệnh lệnh của Bảo Đại, Diệm sẽ phải gánh một trách
nhiệm cực kỳ nghiêm trọng, và chắc chắn người Pháp sẽ quy trách nhiệm cho chính
Diệm về bất cứ điều gì có thể xảy ra sau đó.
3.
Ely yêu cầu tôi đến gặp ông sáng nay. Khi đến nơi, tôi thấy
Đại sứ Anh Stephenson cũng đang có mặt.
Rõ ràng Ely rất muốn có được sự ủng hộ của tôi trong việc
khuyên Diệm thương lượng một thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời muốn tôi đồng ý với
cách trình bày của Ely về trình tự các biến cố quân sự đã dẫn đến những diễn biến
ngày 28 tháng 4 (điện văn Đại sứ quán số 4882, chuyển Paris số 1262).
Phần IV
1.
Trong buổi thông báo tình hình cho báo chí sáng nay, một
viên chức thuộc cơ quan thông tin Pháp tuyên bố rằng tôi đã gặp Ely vào sáng
nay và rằng Hoa Kỳ cùng Pháp đã thực hiện một nỗ lực chung nhằm đạt được thỏa
thuận ngừng bắn, nhưng không thành công.
Khi được hỏi về chính sách của Pháp, viên chức này nói rằng
chính sách ấy là đạt được một thỏa thuận ngừng bắn và được Hoa Kỳ ủng hộ.
Những lời khẳng định này hoàn toàn không có căn cứ.
Tôi đã thông báo điều đó cho đại diện tạp chí Time khi người
này hỏi tôi về vấn đề ấy.
Kidder
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–2955. Tối mật cấp Secret; điện văn khẩn cấp; hạn chế phân phối. Được
chuyển tiếp đến Paris để thông báo theo diện khẩn cấp.
2. Theo điện văn số 4917 từ Sài Gòn, ngày 29-4, Bảo Đại đã
ban hành một sắc lệnh ngày 28-4, bổ nhiệm Tướng Nguyễn Văn Vỹ làm Tổng Tư lệnh
tối cao các lực lượng vũ trang Quốc gia Việt Nam, đồng thời trao cho ông quyền
thực hiện mọi biện pháp cần thiết để tránh xung đột vũ trang giữa Quân đội Quốc
gia, lực lượng cảnh sát và các giáo phái.
Trước khi điện văn này đến Washington, Dulles đã biết tin
qua hệ thống tin tức điện báo và lập tức điện thoại cho Đại sứ Pháp tại
Washington, Couve de Murville.
Nội dung cuộc điện đàm được văn phòng Dulles ghi lại như
sau:
“Ngoại trưởng nói rằng có tin trên hệ thống điện báo cho biết
Ely đã công nhận Vỹ là Tổng Tư lệnh quân đội.
Đại sứ nói rằng ông chưa nghe tin gì về việc ấy.
Ngoại trưởng nói rằng ông hy vọng tin này không đúng. Bởi
vì, ngay giữa lúc cuộc giao tranh đang diễn ra và có vẻ như các lực lượng bảo vệ
luật pháp và trật tự đang chiếm ưu thế, nếu quân đội bị tước khỏi quyền chỉ huy
của người đứng đầu chính phủ, thì điều đó sẽ tạo ấn tượng rằng Bảo Đại và người
Pháp thực sự đang ủng hộ Bình Xuyên chứ không phải chính phủ hợp pháp.
Nếu ấn tượng ấy lan rộng, Ngoại trưởng cho rằng sẽ không còn
hy vọng nhận được sự ủng hộ tiếp tục từ Hoa Kỳ.
Ngoại trưởng yêu cầu Đại sứ xác minh tin này có đúng hay
không, và Đại sứ nói rằng ông sẽ làm ngay.”
(Nguồn: Thư viện Eisenhower, Hồ sơ Dulles, Các cuộc điện đàm
tổng quát.)
3. Điện văn ngày 29-4, không được in trong bộ tài liệu này.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2955.
4. Xem Tài
liệu 146.
Hết nguyên văn
Tóm lược tài liệu 152
Ngày 29-4-1955, Đại biện Hoa Kỳ Kidder báo cáo cuộc gặp Thủ
tướng Ngô Đình Diệm trong lúc xảy ra cuộc khủng hoảng giữa Diệm, Quốc trưởng Bảo
Đại và Tướng Ely.
1. Về lệnh của Bảo Đại: Nội các Diệm nhất trí phản đối việc
giao quyền chỉ huy quân đội cho Tướng Nguyễn Văn Vỹ. Diệm công khai từ chối thi
hành lệnh này và không chấp hành chỉ thị sang Pháp.
2. Về lực lượng ủng hộ Diệm: Theo lời Diệm, các Tướng Cao
Đài Phương, Trình Minh Thế và Tướng Hòa Hảo Nguyễn Giác Ngộ đã tái xác nhận sự ủng
hộ. Họ có thể dùng vũ lực nếu Diệm bị thay thế hoặc Vỹ được bổ nhiệm làm Tổng
Tư lệnh.
3. Về Bình Xuyên và Pháp: Diệm cáo buộc Pháp viện trợ tinh
thần, đạn dược và phương tiện cho Bình Xuyên. Tướng Ely ngược lại quy trách nhiệm
cho Diệm về việc vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
4. Về lập trường Kidder: Đại diện Hoa Kỳ không cam kết đứng
về phía Ely, đồng thời cảnh báo Diệm rằng việc chống lệnh Bảo Đại sẽ đặt ông
trước trách nhiệm rất nghiêm trọng.
5. Về Ngoại trưởng Dulles: Khi biết tin Ely công nhận Nguyễn
Văn Vỹ, Dulles cảnh báo Đại sứ Pháp rằng hành động ấy có thể khiến Hoa Kỳ không
còn tiếp tục ủng hộ.
Điểm chính: Tài liệu 152 ghi nhận việc Ngô Đình Diệm công
khai chống lệnh Quốc trưởng Bảo Đại ngày 29-4-1955, đồng thời dựa vào sự ủng hộ
của một số tướng lĩnh Cao Đài và Hòa Hảo để duy trì quyền lực. Trong khi đó,
Hoa Kỳ và Pháp có những quan điểm khác nhau về trách nhiệm của Diệm và Bình
Xuyên trong cuộc khủng hoảng.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I, Tài liệu 152.
