6740. Tài liệu 159. Hoa Kỳ nhận định Diệm đang tăng uy tín nhờ đánh Bình Xuyên, (82.28 TL)

 Link nguồn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d159?

GPT DỊCH

Tài liệu 159. Phái đoàn Hoa Kỳ nhận định Diệm đang tăng uy tín nhờ đánh Bình Xuyên, nhưng cảnh báo nguy cơ nội chiến nếu Bảo Đại cách chức Diệm

Điện văn của Đại biện lâm thời Hoa Kỳ tại Việt Nam (Kidder) gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.

Sài Gòn, ngày 30 tháng 4 năm 1955, lúc nửa đêm.

Điện văn số 4956.

 

I. Bản dịch đầy đủ

Tham chiếu điện văn Bộ Ngoại giao số 4810.

Đây là điện văn chung của nhóm đại diện các cơ quan Hoa Kỳ tại Việt Nam (Country Team).

A. Thành phần Nội các mới dự kiến

1.

Diệm thông báo cho Đại biện lâm thời vào chiều ngày 30 tháng 4 rằng những diễn biến chính trị của ngày hôm trước đã làm thay đổi kế hoạch công bố Nội các mới của ông (điện văn Đại sứ quán số 4951).

Những diễn biến ấy là quyết định của các Tướng Cao Đài Phương và Trình Minh Thế, Tướng Hòa Hảo Nguyễn Giác Ngộ cùng các lãnh đạo của nhiều tổ chức chính trị khác nhau, nhằm:

a. Tự tập hợp thành một mặt trận chính trị mới.

b. Lên án và phủ nhận Bảo Đại trong cương vị Quốc trưởng.

c. Kêu gọi giải tán chính phủ Diệm, với lý do chính phủ ấy do Bảo Đại bổ nhiệm.

d. Kêu gọi Diệm thành lập một chính phủ lâm thời để tiến tới tổng tuyển cử và thành lập Quốc hội. Quốc hội này sẽ thiết lập một chính phủ mới.

Trước đó, chúng tôi được biết Diệm dự định công bố Nội các mới vào ngày 30 tháng 4.

Hiện nay, ông cảm thấy danh sách ấy chưa có đủ tính đại diện và cho biết sẽ sửa đổi.

2.

Tuy nhiên, danh sách Nội các dự kiến trước đây (điện văn Đại sứ quán số 4955) vẫn cho chúng tôi một chỉ dấu hữu ích về đường lối suy nghĩ của Diệm.

Vì vậy, chúng tôi có thể đưa ra một số nhận xét tạm thời và tổng quát về danh sách ấy.

3.

Danh sách Nội các dự kiến, hiện có lẽ đã bị bỏ, cho thấy Diệm nhận thức được sự cần thiết phải cân bằng giữa hai yêu cầu.

Một mặt, rõ ràng ông muốn thành lập một Nội các gồm các chuyên viên kỹ thuật, những người không hoạt động chính trị và có quan điểm phù hợp với ông.

Mặt khác, vì yêu cầu chính trị, ông phải dành một số chức vụ trong Nội các cho đại diện các tổ chức đang ủng hộ mình.

Các chức vụ Thông tin, Lao động, Nông nghiệp và Cựu chiến binh nằm trong số những chức vụ được dành cho Cao Đài, Hòa Hảo và Mặt trận Kháng chiến Quốc gia.

Những chuyên viên kỹ thuật, trong đó có nhiều người chúng tôi quen biết, nhìn chung đều có năng lực chuyên môn và là những người yêu nước tận tụy.

Việc những người này sẵn lòng nhận chức vụ trong chính phủ Diệm vào lúc này, thay vì tìm kiếm hoặc tiếp tục giữ những công việc an toàn và có thu nhập cao, là điều đáng ghi nhận về lòng tận tụy của họ đối với đất nước.

Nhìn chung, họ là những người có giá trị, không phải những kẻ cơ hội.

4.

Những nhận xét cụ thể về Nội các mới phải chờ đến khi có danh sách đã được sửa đổi.

B. Sự trung thành của quân đội đối với chính phủ và ảnh hưởng từ việc Bảo Đại bổ nhiệm Vỹ

1.

Bộ Tổng tham mưu và các sĩ quan chỉ huy cao cấp của Quân đội Việt Nam hiện đang lúng túng trước những vấn đề pháp lý của tình hình.

Tuy nhiên, quân đội hiện trung thành và sẽ tiếp tục trung thành với chính phủ hợp pháp, trừ khi bị buộc phải lựa chọn lập trường chính trị.

Nếu việc Bảo Đại bổ nhiệm Vỹ có hiệu lực, ngay cả khi Tỵ vẫn giữ chức Tổng Tham mưu trưởng, quân đội cũng sẽ bị lôi kéo vào đấu trường chính trị.

Sự đoàn kết của quân đội tùy thuộc vào việc duy trì nguyên trạng, hoặc Diệm âm thầm chấp nhận việc bị cách chức nếu điều đó xảy ra.

Diễn biến tồi tệ nhất có thể xảy ra là việc Tướng Hinh trở về ngày 2 tháng 5 theo kế hoạch của Bảo Đại.

2.

Một số sĩ quan cao cấp và một số bộ phận trong Quân đội Quốc gia không muốn tiếp tục giao tranh.

Trong số các sĩ quan chủ chốt của quân đội hiện nay, chúng tôi biết Tướng Vỹ phản đối việc tiếp tục sử dụng vũ lực.

Chúng tôi tin rằng Đại tá Minh, Tư lệnh Quân khu I, cũng có cùng quan điểm.

Tướng Tỵ, Tổng Tham mưu trưởng, hiện đang thi hành mệnh lệnh của chính phủ và có lẽ sẽ tiếp tục như vậy chừng nào vấn đề thẩm quyền hợp pháp chưa được đặt ra.

Đại tá Đôn thuộc Bộ Tổng tham mưu đại diện cho quan điểm của đa số trong quân đội, cho rằng phải hoàn tất công việc đang tiến hành.

C. Tình hình quân sự tại Sài Gòn – Chợ Lớn và các tỉnh

Quân đội Việt Nam đang kiểm soát Sài Gòn – Chợ Lớn và nhìn chung cả phần còn lại của đất nước, ngoại trừ những khu vực do các giáo phái kiểm soát và những địa phương mà quyền lực của chính phủ quốc gia chưa vươn tới.

Không có dấu hiệu nào cho thấy Bình Xuyên được quần chúng ủng hộ.

Quân đội có bốn tiểu đoàn đang nghỉ ngơi sau các trận đánh gần đây và sáu tiểu đoàn khác đang bảo vệ các cơ sở tại Chợ Lớn.

Những đơn vị Bình Xuyên quan trọng duy nhất còn lại tại Sài Gòn nằm trong khu vực an ninh của Pháp.

Người Pháp đã tăng cường các đơn vị quân sự và bố trí nhiều lính gác có vũ trang tại tất cả các vị trí trọng yếu quanh khu vực ấy.

D. Vị trí, quân số và tiếp tế của Bình Xuyên

1.

Lực lượng Bình Xuyên vẫn đang bố trí ngay phía nam rạch Chinois.

Hiện nay, họ đang thiếu đạn dược và quân số đã giảm xuống còn khoảng 2.000 người.

Người ta tin rằng Bình Xuyên đã mệt mỏi và gần như sẵn sàng bỏ cuộc.

Có một số bằng chứng cho thấy nội bộ Bình Xuyên đang xảy ra những bất đồng nghiêm trọng.

Tuy nhiên, Bình Xuyên có thể tìm được cách cải thiện tình hình tiếp tế.

E. Vị thế chính trị của chính phủ

1.

Vị thế chính trị của chính phủ Diệm đã liên tục suy giảm trong những tuần qua.

Ngoài sự thất vọng của nhiều thành viên Nội các đối với phương pháp làm việc của Diệm, sự suy giảm ấy phần lớn còn do chính phủ dường như không có khả năng hoặc không sẵn lòng hành động kiên quyết trước sự chống đối quyền lực của mình từ Bình Xuyên và Hòa Hảo.

Tuy nhiên, nếu Diệm chủ động gây ra bạo lực bằng cách sử dụng vũ lực trước để chống Bình Xuyên, chúng tôi tin rằng quần chúng đang khao khát hòa bình sẽ phản ứng chống lại chính phủ.

2.

Tuy nhiên, việc Bình Xuyên biến một biến cố địa phương ngày 28 tháng 4 thành một cuộc thách thức lớn đối với quyền lực chính phủ, bằng cách pháo kích dữ dội vào Dinh Tổng thống, đã tạo ra một khía cạnh mới cho tình hình.

Theo những gì chúng tôi có thể nhận định, dân chúng Sài Gòn – Chợ Lớn nói chung, mặc dù không nhiệt tình ủng hộ Diệm cũng như Bình Xuyên, đều nhận thức rằng chính phủ phải đánh trả và đánh bại lực lượng nổi loạn.

Dường như có một mong muốn rộng rãi rằng vấn đề này phải được giải quyết dứt điểm một lần cho xong.

3.

Chúng tôi tin rằng bằng cách đáp trả bằng vũ lực, chính phủ đã lựa chọn đường lối khả thi duy nhất trong hoàn cảnh ấy.

Việc tài sản bị phá hủy trên diện rộng và nhiều người thiệt mạng cuối cùng có thể gây ra sự bất mãn đối với chính phủ.

Nhưng vào lúc này, uy tín của chính phủ đã tăng lên.

Uy tín ấy chỉ có thể được duy trì nếu chính phủ tiếp tục giải quyết vấn đề cho đến khi đạt được kết quả thành công.

4.

Những nỗ lực của Diệm nhằm nắm quyền kiểm soát lực lượng cảnh sát, thông qua việc chuyển Cảnh sát Đô thành sang quyền quản lý của Đô trưởng Sài Gòn – Chợ Lớn ngày 26 tháng 3, rồi sau đó cách chức Tổng Giám đốc Cảnh sát Quốc gia thuộc Bình Xuyên và bổ nhiệm Đại tá Lê vào chức vụ ấy, nhìn chung chỉ được xem là những biện pháp trên giấy tờ.

Phản ứng của quần chúng là thái độ hoài nghi, “cứ chờ xem”.

Lời kêu gọi của Diệm ngày 23 tháng 4 đã nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ.

Tuy nhiên, bằng cách không chủ động sử dụng vũ lực trước mà đáp trả quyết liệt khi bị tấn công, Diệm đã nhờ hoàn cảnh mà cải thiện được vị thế chính trị của mình, ít nhất là trong lúc này.

Hiện nay, ông được hưởng lợi từ việc đang tấn công Bình Xuyên, một lực lượng không được lòng dân, và từ nhận thức phổ biến rằng khi làm như vậy, ông đang chống lại người Pháp bị xem là “thực dân”.

Điều này đem lại cho ông ít nhất một sức mạnh tạm thời.

5.

Những chỉ thị ngày 28 tháng 4 của Bảo Đại, yêu cầu Diệm cùng Tướng Tỵ sang Paris và giao toàn quyền quân sự cho Tướng Vỹ, đã đưa một yếu tố hoàn toàn mới vào tình hình.

Vào thời điểm hiện tại, Diệm vẫn là người thực sự đứng đầu chính phủ hợp pháp của Việt Nam Tự Do.

Với tư cách ấy, hành động của ông chống lại lực lượng Bình Xuyên nổi loạn đang làm tăng uy tín và sức mạnh của chính phủ, bất chấp sự phản đối của Pháp, và có lẽ một phần cũng chính vì sự phản đối ấy.

Tuy nhiên, nếu Bảo Đại cách chức Diệm và Diệm quyết định không chấp nhận việc cách chức, chúng tôi tin rằng tình hình sẽ hoàn toàn thay đổi.

Người được Bảo Đại bổ nhiệm thay thế khi ấy sẽ là người đứng đầu hợp pháp của chính phủ hợp pháp tại Việt Nam Tự Do.

Và nếu Diệm chống lại, rõ ràng ông sẽ ở trong tình trạng nổi loạn.

Chúng tôi tin rằng ông không thể trông cậy vào sự ủng hộ của hơn một bộ phận quân đội và dân chúng.

Khi ấy, chắc chắn sẽ xảy ra một cuộc xung đột nội bộ, đe dọa niềm hy vọng còn lại trong việc cứu vãn Việt Nam Tự Do.

6.

Hai yếu tố khác mà chúng tôi cho là quan trọng trong tình hình đang thay đổi nhanh chóng hiện nay là:

Một mặt, tình cảm chống Pháp trong dân chúng Việt Nam đang gia tăng nhanh chóng.

Mặt khác, phía Pháp đang chống đối Diệm một cách quyết liệt, do cảm xúc chi phối và thiếu lý lẽ.

Khi xem xét hai yếu tố ấy cùng với việc ngày càng có nhiều binh sĩ Pháp xuất hiện trên đường phố trong 24 giờ qua, ở những vị trí rất gần lực lượng Việt Nam, có thể thấy một tình hình nguy hiểm và dễ bùng nổ đang hình thành.

Tình hình ấy có thể dễ dàng bị các nhân viên Việt Minh khai thác.

F. Tình hình tiếp tế của Quân đội Quốc gia

Quân đội Việt Nam báo cáo rằng tình hình tiếp tế hiện nay là thỏa đáng.

G. Tình hình các lực lượng quy thuận hoặc đào ngũ của hai bên

Tinh thần chiến đấu của Quân đội Việt Nam đang lên cao nhờ những cuộc hành quân thành công.

Theo báo cáo, Bình Xuyên đã có vài trăm người đào ngũ, cùng với 400 người rời bỏ hàng ngũ để quy thuận chính phủ.

Ngoại trừ 200 người bị xem là “bị bắt giữ” và “đau ốm”, 500 người còn lại thuộc lực lượng Cảnh sát Quốc gia được báo cáo là đã quy thuận vị chỉ huy mới được bổ nhiệm, Đại tá Lê.

Kidder

Chú thích

1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–3055. Mật (Secret); điện văn khẩn cấp (Niact).

2. Trong điện văn số 4810, gửi Sài Gòn lúc 6 giờ 39 chiều ngày 29 tháng 4 theo giờ Washington, Bộ Ngoại giao yêu cầu:

“Đại sứ quán và nhóm đại diện các cơ quan Hoa Kỳ tại Việt Nam đánh giá tình hình càng sớm càng tốt, để báo cáo đến Washington chậm nhất vào sáng Chủ nhật [ngày 1 tháng 5], theo giờ của chúng tôi, nếu có thể.

Nhận xét về:

a. Thành phần Nội các mới được cho là sẽ thành lập.

b. Sự trung thành của quân đội đối với chính phủ và ảnh hưởng của việc Bảo Đại bổ nhiệm Vỹ.

c. Tình hình quân sự tại Sài Gòn – Chợ Lớn và các tỉnh.

d. Vị trí, quân số và tình hình tiếp tế của Bình Xuyên.

e. Vị thế chính trị của chính phủ.

f. Tình hình tiếp tế của Quân đội Quốc gia.

g. Tình hình các lực lượng quy thuận hoặc đào ngũ của hai bên.”

(Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2955.)

3. Điện văn ngày 30 tháng 4, không được in trong bộ tài liệu này. (Cùng nguồn, 751G.00/4–3055.)

4. Điện văn ngày 30 tháng 4, không được in trong bộ tài liệu này. (Cùng nguồn.)

5. Điện văn số 4832 gửi Sài Gòn ngày 1 tháng 5 có đoạn:

“Bộ Ngoại giao rất cảm kích bản phân tích hữu ích và kịp thời của nhóm đại diện các cơ quan Hoa Kỳ tại Việt Nam.”

Hết nguyên văn

 

II. Tóm tắt tài liệu 159

Ngày 30-4-1955, nhóm đại diện các cơ quan Hoa Kỳ tại Việt Nam gửi Washington bản đánh giá toàn diện về tình hình chính trị, quân sự và vị thế của chính phủ Ngô Đình Diệm sau cuộc giao tranh với Bình Xuyên.

1. Về Nội các và các lực lượng chính trị

Các Tướng Cao Đài Phương, Trình Minh Thế, Tướng Hòa Hảo Nguyễn Giác Ngộ cùng một số tổ chức chính trị quyết định thành lập mặt trận mới, phủ nhận Bảo Đại và kêu gọi Diệm lập chính phủ lâm thời để tiến tới tổng tuyển cử, thành lập Quốc hội.

2. Về quân đội

Quân đội nhìn chung vẫn trung thành với chính phủ hợp pháp, nhưng các sĩ quan cao cấp đang lúng túng trước vấn đề quyền chỉ huy. Việc Bảo Đại bổ nhiệm Tướng Vỹ và dự định đưa Tướng Hinh trở lại có thể làm quân đội chia rẽ.

3. Về tình hình quân sự

Quân đội Quốc gia kiểm soát phần lớn Sài Gòn – Chợ Lớn. Bình Xuyên còn khoảng 2.000 quân, thiếu đạn và có dấu hiệu bất đồng nội bộ. Báo cáo không ghi nhận sự ủng hộ của quần chúng dành cho Bình Xuyên.

4. Về uy tín của Diệm

Trước cuộc giao tranh, vị thế chính trị của Diệm đang suy giảm. Nhưng việc Bình Xuyên pháo kích Dinh và Quân đội Quốc gia đánh trả đã giúp Diệm cải thiện uy tín, vì dân chúng muốn chấm dứt tình trạng nổi loạn và nhiều người xem hành động ấy là chống lại ảnh hưởng thực dân Pháp.

5. Về nguy cơ nội chiến

Nhóm báo cáo nhận định rằng nếu Bảo Đại chính thức cách chức Diệm mà Diệm không chấp nhận, Diệm sẽ từ vị thế người đứng đầu chính phủ hợp pháp chuyển sang vị thế chống lại chính phủ hợp pháp mới. Tình trạng ấy có thể gây chia rẽ quân đội, dân chúng và dẫn đến nội chiến.

III. Hai điểm quan trọng

Thứ nhất – Sự ủng hộ Diệm chưa đồng nghĩa với sự ủng hộ rộng rãi của quần chúng.

Tài liệu phân biệt rõ: dân chúng Sài Gòn – Chợ Lớn không nhiệt tình với cả Diệm lẫn Bình Xuyên, nhưng muốn chính phủ đánh bại Bình Xuyên để chấm dứt cuộc xung đột. Vì vậy, uy tín Diệm tăng lên trong hoàn cảnh cụ thể này, và nhóm báo cáo chỉ xem đó là sức mạnh có thể mang tính tạm thời.

Thứ hai – Nhóm đại diện Hoa Kỳ đặt vấn đề tính hợp pháp lên hàng đầu.

Theo cách đánh giá của nhóm này, Diệm hiện là người đứng đầu chính phủ hợp pháp nên việc chống Bình Xuyên giúp củng cố vị thế của ông. Nhưng nếu Bảo Đại cách chức Diệm và bổ nhiệm người thay thế, mà Diệm chống lại, thì chính Diệm sẽ trở thành người nổi loạn.

Đây là nhận định của nhóm đại diện Hoa Kỳ ngày 30-4-1955, không phải kết luận pháp lý độc lập của người dịch.

Nguồn: FRUS 1955–1957, Tập I – Tài liệu 159.