6741. Tài liệu 160. Bảo Đại đòi Mỹ đưa Diệm sang Pháp, tuyên bố dùng pháp lý loại Diệm... (82.29 TL)

 Link nguồn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d160?

GPT DỊCH

Tài liệu 160. Bảo Đại đòi Hoa Kỳ đưa Ngô Đình Diệm sang Pháp, tố cáo Diệm gây nội chiến và tuyên bố sẽ dùng biện pháp pháp lý để loại bỏ ông

Điện văn của Đại sứ Hoa Kỳ tại Pháp (Dillon) gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.

Paris, ngày 30 tháng 4 năm 1955, lúc 8 giờ tối.

Điện văn số 4746.

 

I. Bản dịch đầy đủ

Gửi Young, do Gibson chuyển.

Sau đây là bức điện văn thứ hai, được soạn tại Nice ngày 29 tháng 4, sau cuộc gặp lần thứ hai với Nguyễn Đệ và Bảo Đại. Nội dung tóm lược đã được thông báo cho Young qua điện thoại vào tối ngày 29 tháng 4.

1.

Sau khi nhận được điện văn số 27 của Bộ Ngoại giao gửi Nice, cùng với tin báo qua điện thoại từ Paris rằng Đại sứ Dillon đã gặp Thủ tướng Faure theo chỉ thị trong điện văn số 3849 của Bộ Ngoại giao (kết quả được báo cáo trong điện văn Đại sứ quán số 4740, chuyển tiếp Sài Gòn số 687), Gibson trước hết đến gặp Nguyễn Đệ, rồi ngay sau đó gặp Bảo Đại.

2.

Chúng tôi thông báo cho Nguyễn Đệ rằng Đại sứ Dillon đã gặp Thủ tướng Faure và cùng ông xem xét những vấn đề quan trọng trong chính sách của Pháp và Hoa Kỳ đối với Việt Nam.

Chúng tôi đề cập đến sự cần thiết rằng Bảo Đại, cũng như phía Pháp, phải hoàn toàn ủng hộ chính phủ Việt Nam được thành lập hợp pháp.

3.

Sau đó, chúng tôi trao đổi tổng quát với Nguyễn Đệ và trình bày quan điểm mà Washington đã thông báo cho chúng tôi qua điện thoại.

Chúng tôi nhấn mạnh rằng mọi bước tiếp theo nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng Việt Nam phải xuất phát từ sáng kiến của chính những người Việt Nam theo chủ nghĩa quốc gia.

Chúng tôi cũng nhấn mạnh quan điểm của Hoa Kỳ rằng chính phủ hiện tại, với tư cách là một chính phủ được thành lập hợp pháp, phải được ủng hộ chừng nào chính phủ ấy còn giữ địa vị hợp pháp.

Vấn đề cấp bách hiện nay là giải quyết cuộc nội chiến đang diễn ra, chứ không phải bàn về hình thức của một chính phủ mới.

4.

Nguyễn Đệ hoàn toàn đồng ý với những nhận xét của chúng tôi và chỉ ra rằng các quyết định của Bảo Đại trong ngày hôm trước phù hợp với những nguyên tắc ấy.

Khi triệu tập Diệm đến Cannes trước mặt những người Việt Nam khác và gửi máy bay riêng sang đón, Bảo Đại đã nói rõ rằng địa vị Thủ tướng của Diệm vẫn không thay đổi.

Bảo Đại xem cuộc khủng hoảng hiện nay gồm hai giai đoạn:

Thứ nhất, chấm dứt cuộc nội chiến đang diễn ra.

Thứ hai, giải quyết vấn đề cải tổ chính phủ.

Vấn đề thứ nhất phải được giải quyết ngay, còn vấn đề thứ hai có thể bàn đến sau.

5.

Từ thời điểm đó trở đi, kể cả trong cuộc gặp Bảo Đại ngay sau đó, nội dung trao đổi đều tập trung vào những nhận xét của Bảo Đại về cách chấm dứt nội chiến, thay vì những vấn đề liên quan đến một chính phủ thay thế hoặc các khía cạnh khác trong “kế hoạch” của Bảo Đại.

6.

Bảo Đại tuyên bố một cách mạnh mẽ rằng ông muốn Hoa Kỳ lập tức có biện pháp thuyết phục Diệm sang Pháp để cùng ông tiếp đón các lãnh tụ Việt Nam và thảo luận phương cách chấm dứt cuộc khủng hoảng hiện nay.

Ông nói rằng, dù đúng hay sai, Diệm đã tuyên bố mình được Hoa Kỳ ủng hộ trong những hành động thực hiện suốt mấy tuần qua, dẫn đến tình trạng đổ máu hiện nay.

Diệm đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, và ít nhất các anh em của Diệm, nếu không phải chính Diệm, đã tuyên bố rằng ông làm như vậy với sự ủng hộ, ít nhất là ngầm, của Hoa Kỳ.

Theo Bảo Đại, người ta đã bắt đầu nói rằng:

“Bằng việc từ chối chấp nhận bất cứ hành động nào ngoài sự ủng hộ mù quáng đối với Diệm, Hoa Kỳ đã để cho ung nhọt hiện nay tiếp tục mưng mủ cho đến khi vỡ ra thành cuộc nội chiến.

Hoa Kỳ đã cố tình làm như vậy với hy vọng Diệm sẽ sử dụng vũ lực.

Hành động ấy đã khiến hàng trăm người vô tội thiệt mạng và làm hao phí lực lượng quốc gia vốn cần thiết để chống chủ nghĩa cộng sản.

Không thể tiếp tục chấp nhận sự bất động của Hoa Kỳ nữa.”

7.

Chúng tôi bác bỏ tất cả những lời cáo buộc ấy, đồng thời nhắc lại rằng Tướng Collins và Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Sài Gòn đã liên tục khuyên chính phủ kiềm chế.

Bảo Đại tiếp tục nói rằng Hoa Kỳ phải chịu trách nhiệm nặng nề đối với tình hình hiện nay.

Ông đã trì hoãn những hành động mà mình muốn thực hiện, những hành động có thể giúp tránh được tình trạng đổ máu hiện nay, theo yêu cầu của Hoa Kỳ.

Trong hai ngày liên tiếp, Hoa Kỳ đã yêu cầu ông đừng có hành động quyết định nào, với lý do Washington đang nghiên cứu vấn đề cùng Tướng Collins, lúc đó đang có mặt tại Washington, và sẽ sớm đưa ra ý kiến.

Trong hai ngày 26 và 27 tháng 4, Bảo Đại đã chấp nhận các yêu cầu ấy và không thực hiện những hành động mà theo nhận định của ông là cần thiết.

Đến ngày 28 tháng 4, ông buộc phải tự mình hành động, bất chấp yêu cầu lần thứ ba liên tiếp của Hoa Kỳ được chuyển đến Cannes ngày 28 tháng 4, sau khi tiếng súng đã bắt đầu.

Theo ông, nếu ông hành động từ tuần trước thì hàng trăm sinh mạng đã được cứu.

Ông nói thêm rằng, nếu Hoa Kỳ thực sự trung lập trong vấn đề này thì phải có những biện pháp để tránh tạo ra ấn tượng ngược lại.

Hơn nữa, nếu Hoa Kỳ không muốn đứng nhìn tình trạng nội chiến hình thành tại Việt Nam và kéo dài cho đến khi Việt Minh giành được toàn quyền kiểm soát, thì Hoa Kỳ phải giúp chấm dứt cuộc nội chiến ấy.

Theo Bảo Đại, cách thực hiện là gây ảnh hưởng để Diệm hạ vũ khí và sang Pháp tham khảo ý kiến với những người Việt Nam quốc gia chống cộng khác.

Ông khẳng định rằng ngay khi Diệm làm như vậy, phía đối lập cũng sẽ hạ vũ khí.

8.

Bảo Đại cho rằng sự chống đối Diệm tại Việt Nam đã trở nên phổ biến đến mức việc tiếp tục ủng hộ Diệm đang làm mất uy tín của Hoa Kỳ trong mắt người Việt Nam.

Diệm chắc chắn sẽ thành công trong việc đẩy các giáo phái ra khỏi Sài Gòn, hoặc ít nhất đàn áp các lực lượng quân sự của họ tại đó.

Nhưng các lực lượng ấy sẽ đơn giản rút về các tỉnh, nơi Diệm không có quyền kiểm soát.

9.

Theo ý kiến Bảo Đại, Diệm hiện đã trở thành một người mắc chứng rối loạn tâm thần, muốn biến mình thành người tử vì đạo, dù phải trả giá bằng hàng ngàn sinh mạng và cả ngân khố quốc gia.

Diệm thích nghĩ rằng tính mạng mình đang bị đe dọa và sẽ sẵn lòng đón nhận cái chết để trở thành người tử vì đạo.

Bảo Đại nói rằng đó quả thực sẽ là kết cục của Diệm, bởi sự chống đối ông đã trở nên dữ dội đến mức chắc chắn sẽ có người ám sát ông trong tương lai gần, nếu ông tiếp tục tìm cách thiết lập quyền cai trị bằng vũ lực, “với sự ủng hộ của không ai khác ngoài gia đình mình và Hoa Kỳ”.

10.

Bảo Đại nói đến vai trò của Diệm với tư cách một người Công giáo.

Ông cho rằng Diệm xem nhiệm vụ của mình như việc lãnh đạo một cuộc thánh chiến.

Nhưng thay vì thực hiện được điều ấy, Diệm đã khiến người Việt Nam quay sang chống Công giáo.

Bảo Đại nói rằng gia đình bên vợ ông đã theo Công giáo qua nhiều thế hệ, và hiện nay họ báo cáo rằng một người được biết là theo Công giáo sẽ không được an toàn khi ra ngoài Sài Gòn, vì sự thù ghét đối với Diệm.

11.

Chúng tôi đề cập đến việc Diệm từ chối tuân theo lệnh triệu tập của Bảo Đại.

Bảo Đại nói rằng điều ấy không khiến ông ngạc nhiên.

Ông đã dự liệu trước, và theo một nghĩa nào đó, còn hoan nghênh việc ấy, vì nó có thể giúp làm sáng tỏ tình hình và chứng minh cho mọi người thấy rằng Diệm không hành động với tư cách người phục vụ quốc gia như ông vẫn tuyên bố.

Trái lại, theo Bảo Đại, Diệm là một lãnh chúa quân phiệt chỉ mưu cầu quyền lợi riêng, muốn tiêu diệt mọi lực lượng đối lập và tập trung toàn bộ quyền lực vào tay mình cùng gia đình.

Bảo Đại tuyên bố sẵn sàng đem ảnh hưởng của mình đối với quần chúng và những người Việt Nam quốc gia ra đối đầu với ảnh hưởng của Diệm.

12.

Chúng tôi hỏi Bảo Đại dự định làm gì nếu Diệm tiếp tục không tuân theo mệnh lệnh của ông.

Bảo Đại trả lời rằng ông sẽ tiến hành những thủ tục pháp lý để tuyên bố Diệm là kẻ nổi loạn.

Sau đó, ông sẽ tiến hành đoàn kết cả nước chống lại Diệm cho đến khi Diệm bị loại khỏi địa vị mà ông đang chiếm giữ một cách bất hợp pháp.

Chúng tôi hỏi Bảo Đại có dự định đích thân thực hiện việc ấy hay không, và nếu có, liệu điều đó có đồng nghĩa với việc ông sớm trở về Sài Gòn.

Ông trả lời rằng có thể ông sẽ trở về Sài Gòn trong tương lai gần để lãnh đạo cuộc đấu tranh, nhưng điều đó còn tùy thuộc vào sự trung thành của Quân đội Quốc gia.

Hơn nữa, ông sẽ không thực hiện bước đi nào như vậy nếu chưa tham khảo ý kiến các lãnh tụ Việt Nam mà ông đã triệu tập sang Pháp vào tuần tới.

13.

Chúng tôi hỏi việc Diệm từ chối tuân lệnh sẽ ảnh hưởng thế nào đến sự hiện diện tại Pháp của những nhân vật Việt Nam khác.

Bảo Đại nói rằng ông hy vọng tất cả đều sẽ đến, vì lúc này việc tham khảo ý kiến họ trở nên cần thiết hơn bao giờ hết, nhằm giúp đất nước đạt được sự đoàn kết mà Diệm đã không thực hiện được.

Chúng tôi yêu cầu danh sách những người được mời và đã nhận được danh sách ấy (được gửi bằng điện văn riêng).

Đáng chú ý là, trái với tuyên bố đầu tiên của Bảo Đại ngày 28 tháng 4, nay các giáo phái đã được mời.

Tất cả các cựu Thủ tướng, ngoại trừ Tâm, đều có tên trong danh sách; Quát và Đỗ cũng được mời.

Giám mục Lê Hữu Từ đã được mời, nhưng chưa chắc ông có thể đến.

Danh sách gồm đại diện Phật giáo, Công giáo, quân đội, công đoàn, nông dân và các thành phần khác.

Bảo Đại nói rằng ông có ý định làm cho thành phần đại diện rộng rãi nhất có thể.

14.

Bảo Đại cho biết ông đã quyết định chọn Hinh làm đặc phái viên đến các giáo phái.

Chúng tôi chỉ ra rằng quyết định ấy sẽ gây chấn động mạnh trong dư luận Hoa Kỳ, nơi Hinh bị xem là người nổi loạn chống chính phủ.

Chính vì lý do đó mà trước đây Hinh đã phải rời Sài Gòn.

Việc đưa Hinh trở lại sẽ bị hiểu là Bảo Đại muốn sử dụng ông để phá vỡ sự trung thành của Quân đội Quốc gia đối với chính phủ.

Bảo Đại nói rằng ông không thể tránh được những cách giải thích ấy, và hoàn cảnh hiện nay không còn cho phép ông bị chi phối bởi chúng.

Theo Bảo Đại, sự thật là Hinh được giới quân sự Việt Nam ủng hộ nhiều hơn bất cứ vị tướng Việt Nam nào khác.

Trước đây, Bảo Đại đã đưa Hinh ra khỏi Việt Nam theo yêu cầu của Hoa Kỳ, nhằm để Diệm được toàn quyền củng cố quyền chỉ huy quân đội, tái lập luật pháp, trật tự và một chính phủ đoàn kết quốc gia.

Việc Bảo Đại loại Hinh khỏi Việt Nam là bằng chứng rõ nhất cho thấy ông đã cố gắng đến mức nào để tạo mọi cơ hội cho Diệm.

Nhưng Diệm đã liên tục thất bại.

Hiện nay, mục đích của Bảo Đại là chấm dứt tình trạng đổ máu bằng cách loại Diệm khỏi tình hình, qua đó ngăn Quân đội Quốc gia tiếp tục hành động quân sự.

Đồng thời, ông phải bảo đảm các giáo phái cũng ngừng những hành động vũ trang tương tự.

Ông đã ban hành sắc lệnh để thực hiện mục tiêu thứ nhất.

Cách duy nhất để bảo đảm mục tiêu thứ hai là sử dụng quyền lực của chính ông, được hậu thuẫn bởi người có ảnh hưởng lớn nhất.

Người ấy chính là Hinh.

Hinh sẽ mang mệnh lệnh của Bảo Đại về việc sáp nhập lực lượng các giáo phái vào Quân đội Quốc gia.

Bảo Đại bảo đảm rằng các giáo phái sẽ tuân theo ông và thông điệp do Hinh mang đến, nếu Diệm được loại khỏi tình hình.

15.

Đến giai đoạn này của cuộc gặp, Bảo Đại trở nên kích động đến mức có lúc gần như không thể nói được.

Ông nói rằng chưa từng có người nào được hưởng những quyền lực lớn như Diệm đã có ngay từ đầu.

Bảo Đại đã chuyển giao toàn bộ quyền lực của mình cho Diệm.

Diệm được cả Pháp lẫn Hoa Kỳ hoàn toàn ủng hộ.

Ông được cung cấp những khoản tiền lớn, còn lực lượng quân sự của ông được người nước ngoài cung cấp quần áo, lương thực và trang bị.

Người nước ngoài liên tục giúp Diệm thực hiện những việc mà bản thân ông không có khả năng làm được.

Tướng Collins, Tướng Ely và chính Bảo Đại đều đã phục vụ cho Diệm.

Ngay cả vị Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Việt Nam cũng đã bị đưa ra khỏi tình hình chỉ vì Diệm không thích ông ấy.

Nhưng nay mọi việc đã đi quá xa.

Cần phải xem xét điều gì tốt nhất cho nhân dân Việt Nam, chứ không phải điều gì tốt nhất cho Diệm và gia đình ông.

Việt Nam được xem là một quốc gia độc lập, vì vậy Việt Nam phải tự đưa ra những quyết định của mình.

Bảo Đại là Quốc trưởng và ông quyết tâm thực hiện trách nhiệm của mình trong cương vị ấy.

16.

Chúng tôi hỏi người em trai của Diệm là Luyện vẫn đang làm gì tại Cannes, và liệu ông có đang đóng vai trò trung gian giữa Bảo Đại và Diệm hay không.

Đến đây, Bảo Đại thực sự nổi giận.

Ông tuyên bố rằng Luyện đến Cannes không phải vì mục đích yêu nước nào, như “Diệm chắc chắn đã nói với người Mỹ tại Sài Gòn”, mà là thực hiện một nhiệm vụ bí mật do Diệm giao phó nhằm mua chuộc Bảo Đại.

Bảo Đại nói rằng vài ngày trước, khi ông chưa thực hiện bất cứ hành động nào nhằm triệu tập Diệm sang Pháp hoặc có biện pháp khác, Luyện đã tự ý đến Cannes mà không được mời.

Bảo Đại để Luyện chờ đợi.

Khi cuối cùng tiếp Luyện, ông được Luyện đề nghị trả 300 triệu franc Pháp nếu ông đồng ý không thực hiện bất cứ hành động nào ảnh hưởng đến địa vị của Diệm hoặc ngăn cản Diệm thiết lập quyền lực bằng vũ lực.

Bảo Đại tức giận nói rằng dĩ nhiên ông đã từ chối và “đuổi Luyện ra khỏi nhà”.

Nhưng Luyện vẫn còn quanh quẩn ở đó, “khúm núm van xin”.

Bảo Đại cũng nói rằng Luyện đã đưa ra nhiều lời khẳng định về mối quan hệ thân thiết của mình với “người Mỹ” tại Sài Gòn.

17.

Cuối cuộc gặp, Bảo Đại hỏi chúng tôi có thể cho biết thêm phản ứng của Washington đối với kế hoạch mà ông đã trình bày một tuần trước hay không.

Chúng tôi một lần nữa giải thích rằng Tướng Collins sẽ rời Washington đi Sài Gòn ngay trong ngày hôm ấy.

Điều này đủ cho thấy Washington nhận thức được tính chất khẩn cấp của tình hình tại Việt Nam.

Rõ ràng sẽ chưa có quyết định nào được đưa ra cho đến khi Tướng Collins đến Sài Gòn và có thể trao đổi với Đại sứ quán cùng Tướng Ely.

Trong khi chờ đợi, chúng tôi thông báo với Bảo Đại rằng toàn bộ những nhận xét của ông sẽ được chuyển về Bộ Ngoại giao.

18.

Bảo Đại nói rằng ông sẽ cử Nguyễn Đệ trở lại Paris vào thứ Hai để duy trì liên lạc với chúng tôi và tiếp nhận mọi ý kiến mà Washington muốn chuyển đến ông.

Đồng thời, ông sẽ chỉ thị Nguyễn Đệ tiếp tục thông báo đầy đủ tình hình cho Hoa Kỳ.

Dillon

II. Chú thích của tài liệu

1. Nguồn tài liệu

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–3055.

Phân loại: Tối mật (Top Secret); khẩn cấp (Niact).

Điện văn được chuyển tiếp đến Sài Gòn để thông báo.

Tài liệu cũng được in trong bộ United States–Vietnam Relations, 1945–1967, Quyển 10, trang 948–954.

2. Cuộc gặp đầu tiên giữa Gibson và Bảo Đại

Trong điện văn số 4743 từ Paris, ngày 30 tháng 4, Gibson báo cáo về cuộc gặp đầu tiên với Bảo Đại ngày 28 tháng 4.

Trong cuộc gặp ấy, Gibson đã không thuyết phục được Bảo Đại hoãn hành động chống Diệm cho đến khi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ hoàn tất việc thảo luận về Việt Nam và Collins trở lại Sài Gòn.

Bảo Đại kiên quyết cho rằng ông phải thu hồi các quyền hạn đặc biệt đã trao cho Diệm, những quyền hạn khiến Diệm trở thành Tổng Tư lệnh quân đội.

(Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–3055.)

3. Chỉ thị của Washington ngày 28-4-1955

Trong điện văn số 27 gửi Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại Nice ngày 28 tháng 4, Bộ Ngoại giao chỉ thị Gibson nhấn mạnh với Bảo Đại rằng Hoa Kỳ muốn ông không thực hiện hành động nào chống Diệm cho đến khi Collins trở lại Sài Gòn để cùng Ely xem xét tình hình.

(Nguồn: Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2855.)

4. Xem Tài liệu 149.

5. Xem chú thích số 2 của Tài liệu 154.

6. Danh sách những người được Bảo Đại triệu tập đến Cannes

Danh sách được gửi trong điện văn số 4745 từ Paris, ngày 30 tháng 4, với nội dung:

“Sau đây là danh sách những nhân vật được Bảo Đại triệu tập đến Cannes để tham khảo ý kiến, do Văn phòng Bảo Đại công bố với báo chí và được đăng trên báo Nice-Matin sáng nay:

• Giáo Tông Cao Đài Phạm Công Tắc, Chủ tịch Đoàn Chủ tịch Tối cao của Mặt trận Thống nhất các Giáo phái.
• Tướng Trần Văn Soái, Tổng Tư lệnh quân đội Hòa Hảo.
• Tướng Bảy Viễn, lãnh tụ Bình Xuyên.
• Giám mục Lê Hữu Từ.
• Một đại diện cấp cao của giới tăng lữ Phật giáo.
• Các cựu Thủ tướng, gồm Trần Văn Hữu, Tướng Nguyễn Văn Xuân và Hoàng thân Bửu Lộc.
• Trần Văn Đỗ và Hồ Thông Minh, các cựu bộ trưởng trong chính phủ Diệm.
• Hồ Văn Nhựt thuộc nhóm chính trị Tinh Thần.
• Nguyễn Tôn Hoàn và Bác sĩ Phan Huy Quát thuộc Đảng Đại Việt.
• Bác sĩ Phan Văn Ngợi thuộc Đảng Xã hội Việt Nam.
• Trần Văn Lý, cựu Thủ hiến Trung Việt, một người Công giáo.
• Bác sĩ Nguyễn Xuân Chữ, Chủ tịch Hội đồng Quốc gia Lâm thời.
• Trần Văn Tuyên thuộc Quốc Dân Đảng.
• Các cựu bộ trưởng Nguyễn Đắc Khê, Nguyễn Văn Trí và Nguyễn Quốc Định.
• Các đại diện công đoàn, trong đó có Nguyễn Nhơn Ưng và một đại diện của công đoàn Công giáo.
• Hai đại diện nông dân.”

(Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–3055.)

Hết nguyên văn

 

III. Tóm tắt tài liệu 160

Ngày 29-4-1955, tại Cannes, Bảo Đại gặp đại diện Hoa Kỳ Gibson và trình bày lập trường của ông về cuộc khủng hoảng giữa chính phủ Ngô Đình Diệm với Bình Xuyên và các lực lượng đối lập. Nội dung được Đại sứ Dillon chuyển về Washington ngày 30-4-1955.

1. Bảo Đại yêu cầu Hoa Kỳ thuyết phục Diệm sang Pháp.

Bảo Đại muốn Diệm ngừng hành động quân sự và sang Pháp để cùng các lãnh tụ quốc gia thảo luận phương cách chấm dứt nội chiến. Ông cho rằng việc giải quyết giao tranh phải được ưu tiên trước vấn đề cải tổ chính phủ.

2. Bảo Đại quy trách nhiệm cho Diệm và Hoa Kỳ về tình trạng đổ máu.

Bảo Đại cáo buộc Diệm vi phạm ngừng bắn và cho rằng Hoa Kỳ đã trì hoãn những biện pháp mà ông muốn thực hiện để ngăn cuộc khủng hoảng.

Đại diện Hoa Kỳ bác bỏ cáo buộc này, khẳng định Collins và Đại sứ quán tại Sài Gòn đã liên tục khuyên chính phủ Diệm kiềm chế.

3. Bảo Đại tuyên bố sẽ dùng biện pháp pháp lý đối với Diệm.

Nếu Diệm tiếp tục không tuân lệnh, Bảo Đại dự định tuyên bố Diệm là người nổi loạn và vận động các lực lượng quốc gia chống lại ông.

Bảo Đại cũng đề cập khả năng đích thân trở về Sài Gòn, tùy thuộc vào sự trung thành của Quân đội Quốc gia.

4. Bảo Đại chọn Tướng Nguyễn Văn Hinh để vận động các giáo phái.

Theo Bảo Đại, Hinh có ảnh hưởng lớn trong giới quân sự và có thể thuyết phục các lực lượng giáo phái sáp nhập vào Quân đội Quốc gia.

Phía Hoa Kỳ cảnh báo rằng việc đưa Hinh trở lại có thể bị xem là hành động phá hoại sự trung thành của quân đội đối với chính phủ Diệm.

5. Bảo Đại tố cáo Ngô Đình Luyện tìm cách mua chuộc ông.

Bảo Đại nói rằng Ngô Đình Luyện đã đề nghị trả 300 triệu franc Pháp để đổi lấy việc ông không có hành động bất lợi cho Diệm.

Đây là lời cáo buộc do Bảo Đại đưa ra trong cuộc gặp, không phải sự việc đã được điện văn xác minh độc lập.

6. Bảo Đại triệu tập nhiều thành phần chính trị sang Cannes.

Danh sách gồm các lãnh tụ Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên, các cựu Thủ tướng, đại diện đảng phái, tôn giáo, quân đội, công đoàn và nông dân.

Mục đích Bảo Đại trình bày là tham khảo ý kiến rộng rãi để tìm một giải pháp đoàn kết quốc gia.

IV. Hai điểm nổi bật

Thứ nhất – Bảo Đại vẫn khẳng định thẩm quyền Quốc trưởng.

Bảo Đại cho rằng ông đã trao quyền lực rộng rãi cho Diệm, tạo điều kiện để Diệm nắm quân đội và xây dựng chính phủ. Nhưng theo Bảo Đại, Diệm đã thất bại, nên ông phải thực hiện trách nhiệm của Quốc trưởng.

Trong tài liệu này, Bảo Đại chưa tuyên bố đã chính thức cách chức Diệm. Ông nói sẽ tiến hành các bước pháp lý tiếp theo nếu Diệm tiếp tục không tuân lệnh.

Thứ hai – Quan hệ giữa Bảo Đại và Hoa Kỳ đã xuất hiện bất đồng sâu sắc.

Bảo Đại trách Hoa Kỳ trì hoãn hành động của ông và tiếp tục ủng hộ Diệm, trong khi đại diện Hoa Kỳ khẳng định phải ủng hộ chính phủ hợp pháp và chờ Collins trở lại Sài Gòn trước khi Washington quyết định.

Điểm đáng chú ý: Tài liệu 159 ghi nhận Diệm đang tăng uy tín sau khi đánh Bình Xuyên, còn tài liệu 160 ghi lại lập trường trái ngược của Bảo Đại, người cho rằng Diệm đang làm mất đoàn kết quốc gia. Hai tài liệu phản ánh hai cách đánh giá khác nhau về cùng một cuộc khủng hoảng.

Nguồn: FRUS 1955–1957, Tập I – Tài liệu 160.