Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d156?
GPT DỊCH
Tài liệu 156. Quân đội Quốc gia đánh chiếm các cứ điểm
Bình Xuyên tại Sài Gòn – Chợ Lớn; phái đoàn quân sự Hoa Kỳ cảnh báo nguy cơ hỗn
loạn nếu thay đổi quyền chỉ huy
Điện văn của Tướng O’Daniel, Trưởng Phái đoàn Cố vấn Quân sự
Hoa Kỳ tại Đông Dương (MAAG), gửi Đô đốc Carney, Tham mưu trưởng Hải quân Hoa Kỳ.
Sài Gòn, ngày 29 tháng
4 năm 1955, lúc 7 giờ 40 tối.
Điện văn MG 376–P, DTG 291140Z (điện văn quân đội).
I. Bản dịch đầy đủ
Sau đây là bản tóm lược cuộc xung đột tại Sài Gòn – Chợ Lớn
giữa Quân đội Quốc gia Việt Nam và lực lượng Bình Xuyên, bắt đầu lúc 13 giờ 15
phút, giờ địa phương, ngày 29 [đính chính: 28] tháng 4, bằng cuộc pháo kích
súng cối vào Dinh, sau nhiều cuộc đụng độ nhỏ bằng súng trong những ngày gần
đây.
Trước 14 giờ, Tướng Gambiez đã đến Bộ Tổng hành dinh Quân đội
Quốc gia Việt Nam trên đường Gallieni và kiểm tra các khẩu súng cối.
Các khẩu súng cối này chưa được khai hỏa. Nhưng ngay sau khi
Gambiez rời đi, khu vực Bộ Tổng hành dinh bị Bình Xuyên bắn súng cối vào. Quân
đội Quốc gia Việt Nam liền bắn trả, và một trận đánh lớn bắt đầu dọc theo đường
Gallieni.
Theo báo cáo, Bình Xuyên đã đốt những căn nhà tạm xung quanh
bãi xe cơ giới tại Bộ Tổng hành dinh Quân đội Quốc gia Việt Nam, nhưng Quân đội
Quốc gia đã đưa được tất cả xe ra ngoài, ngoại trừ hai chiếc.
Một khu vực rộng lớn nằm giữa đường Gallieni và rạch Chinois
đã bị thiêu rụi trong buổi chiều.
Lúc 17 giờ, Tổng thống ra lệnh cho Quân đội Quốc gia Việt
Nam quét sạch lực lượng Bình Xuyên. Quân đội Quốc gia mở cuộc tấn công với bốn
tiểu đoàn nhảy dù.
Đến 13 giờ ngày 29 tháng 4, Quân đội Quốc gia Việt Nam đã đạt
được mục tiêu tiến đến bờ rạch Chinois, sau khi đánh chiếm Bộ Tổng hành dinh
Bình Xuyên trên đường Gallieni và phần lớn các cứ điểm kiên cố khác của Bình
Xuyên trong thành phố.
Trong một cuộc hành quân riêng biệt, Quân đội Quốc gia Việt
Nam chiếm được đồn Bình Xuyên tại Trường Trung học Petrus Ký.
Grande Monde, một cứ điểm của Bình Xuyên, đã bị thiêu rụi.
Nhịp cầu bằng gỗ của cầu chữ Y, dẫn đến các vị trí Bình
Xuyên ở phía nam rạch Chinois, đã bị Bình Xuyên đánh sập, khiến cây cầu tạm thời
không thể sử dụng.
Đến sáng ngày 29 tháng 4, các đám cháy dọc đường Gallieni đã
tắt.
Giao tranh lắng xuống vào khoảng 12 giờ trưa ngày 29 tháng
4, nhưng lại tiếp diễn lúc 17 giờ.
Quân đội Quốc gia Việt Nam dự kiến sẽ tiến hành các cuộc
hành quân truy quét tại những khu vực đã giao tranh trong chiều ngày 29 tháng
4.
Theo ước tính của Quân đội Quốc gia Việt Nam, phía họ có từ
20 đến 30 người tử trận và 150 người phải nhập viện.
Thương vong của Bình Xuyên được ước tính là 100 người chết
và 400 người bị thương.
Thường dân cũng chịu thương vong nặng nề.
Lúc 14 giờ 30 phút ngày 29 tháng 4, quân đội Pháp bắt đầu
triển khai các binh sĩ được trang bị vũ khí hạng nặng dọc theo những ranh giới
chính của khu vực người Âu tại Sài Gòn.
Có thể người Pháp lo ngại những cuộc chuyển quân đánh vào
bên sườn, hoặc muốn ngăn chặn giao tranh lan vào khu vực người Âu.
Theo báo cáo của Quân đội Quốc gia Việt Nam, các đồn Bình
Xuyên nằm trong khu vực Sài Gòn do Pháp kiểm soát có ba đại đội Bình Xuyên đồn
trú.
Điều này tạo nên một tình hình căng thẳng.
Quân đội Quốc gia Việt Nam dường như có đủ khả năng, tinh thần
chiến đấu và quyết tâm để tiêu diệt lực lượng Bình Xuyên ngay lúc này.
Những tổn thất mà Quân đội Quốc gia đã chịu trong tháng vừa
qua càng làm tăng thêm quyết tâm ấy.
Tuy nhiên, những mệnh lệnh gần đây của Bảo Đại liên quan đến
việc sang Pháp tham khảo ý kiến dường như đã gây ra một số tâm trạng hoang mang
và do dự.
Tình trạng này có thể được giải tỏa nếu Hoa Kỳ có lập trường
mạnh mẽ ủng hộ chính phủ.
Bất cứ sự thay đổi nào về người lãnh đạo hoặc quyền chỉ huy
vào lúc này đều có thể dẫn đến hỗn loạn.
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/4–3055. Mật (Secret); ưu tiên (Priority).
Điện văn được chuyển tiếp để thông báo đến Bộ Tư lệnh Hoa Kỳ
tại Thái Bình Dương (CINCPAC), Tham mưu trưởng Lục quân, các cơ quan tình báo
thuộc Không quân Hoa Kỳ và Không quân Viễn Đông, cùng Bộ Lục quân và Bộ Ngoại
giao.
Theo điện văn MG 377P, DTG 300145Z (điện văn quân đội), do
Trưởng Phái đoàn Cố vấn Quân sự Hoa Kỳ tại Sài Gòn gửi ngày 30 tháng 4, điện
văn này là một báo cáo chung của Trưởng Phái đoàn MAAG, các tùy viên quân sự Lục
quân, Hải quân, Không quân và Đại tá Lansdale.
Hết nguyên văn
II. Tóm tắt tài liệu 156
Ngày 29-4-1955, Tướng O’Daniel gửi báo cáo về cuộc giao
tranh giữa Quân đội Quốc gia Việt Nam và Bình Xuyên tại Sài Gòn – Chợ Lớn, đồng
thời đề cập đến ảnh hưởng của những mệnh lệnh từ Quốc trưởng Bảo Đại.
1. Diễn biến giao tranh ngày 28–29 tháng 4
Báo cáo cho biết Bình Xuyên đã bắn súng cối vào khu vực Bộ Tổng
hành dinh Quân đội Quốc gia trên đường Gallieni. Quân đội Quốc gia bắn trả và mở
cuộc tấn công bằng bốn tiểu đoàn nhảy dù.
2. Kết quả quân sự
Đến trưa ngày 29-4, Quân đội Quốc gia đã chiếm Bộ Tổng hành
dinh Bình Xuyên, phần lớn các cứ điểm trong thành phố và tiến đến bờ rạch
Chinois. Cứ điểm Bình Xuyên tại Trường Petrus Ký cũng bị chiếm.
3. Thương vong
Theo ước tính của Quân đội Quốc gia được điện văn ghi lại:
|
Lực lượng |
Tử trận |
Bị thương hoặc nhập viện |
|
Quân đội Quốc gia |
20–30 |
150 |
|
Bình Xuyên |
100 |
400 |
Báo cáo cũng ghi nhận thường dân bị thương vong nặng nề
nhưng không nêu con số cụ thể.
4. Hoạt động của quân đội Pháp
Quân Pháp triển khai lực lượng có vũ khí hạng nặng quanh khu
vực người Âu tại Sài Gòn. Báo cáo cho biết có ba đại đội Bình Xuyên đóng tại
các vị trí trong khu vực do Pháp kiểm soát.
5. Nhận định của phái đoàn quân sự Hoa Kỳ
Nhóm báo cáo nhận định Quân đội Quốc gia có khả năng và quyết
tâm đánh bại Bình Xuyên. Tuy nhiên, các mệnh lệnh của Bảo Đại đã gây hoang
mang, do dự trong quân đội. Nhóm này cho rằng Hoa Kỳ cần mạnh mẽ ủng hộ chính
phủ và cảnh báo việc thay đổi người lãnh đạo hoặc quyền chỉ huy có thể dẫn đến
hỗn loạn.
III. Hai điểm nổi bật
Thứ nhất – Về quân sự: Tài liệu ghi nhận Quân đội Quốc gia
đang chiếm ưu thế trong cuộc giao tranh tại Sài Gòn – Chợ Lớn ngày
28–29-4-1955.
Thứ hai – Về chính trị: Điện văn không chỉ tường thuật chiến
sự mà còn đề nghị Hoa Kỳ thể hiện lập trường mạnh mẽ ủng hộ chính phủ, trong
lúc Bảo Đại đang có những quyết định liên quan đến quyền lãnh đạo và chỉ huy
quân đội.
Lưu ý về nguồn: Theo chú thích của FRUS, đây là báo cáo
chung có sự tham gia của Đại tá Lansdale, chứ không chỉ là nhận định riêng của
Tướng O’Daniel.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I – Tài liệu 156.
