Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d154?
GPT DỊCH
Tài liệu 154. Thủ tướng Pháp Edgar Faure cảnh báo nguy cơ
nội chiến và đề nghị Hoa Kỳ thúc đẩy Ngô Đình Diệm sang Cannes gặp Bảo Đại
Biên bản cuộc hội đàm tại Paris, ngày 29 tháng 4 năm 1955.
I. Bản dịch đầy đủ
Paris, ngày 29 tháng 4
năm 1955.
Thành phần tham dự:
- Thủ tướng
Edgar Faure
- Quốc vụ
khanh Laforest
- Ông
Massigli
- Ông
Bérard
- Đại sứ
Dillon
- Ông D.
M. Bane
Chủ đề: Tình hình chính trị tại miền Nam Việt Nam.
Tài liệu tham chiếu: Điện văn số 4740 của Đại sứ quán (Sài
Gòn số 687), ngày 29 tháng 4.
Nội dung cuộc hội đàm
Đại sứ mở đầu cuộc họp bằng cách trình bày chi tiết những vấn
đề mà Chính phủ Hoa Kỳ muốn được Chính phủ Pháp làm sáng tỏ, trước khi tiếp tục
xem xét các vấn đề về thủ tục và nhân sự được nêu trong bản bị vong lục ngày 17
tháng 4 của Pháp.
Đại sứ cũng trình bày những bảo đảm về sự ủng hộ toàn tâm
toàn ý đối với chính phủ Việt Nam trong tương lai mà Chính phủ Hoa Kỳ cho rằng
cần phải nhận được từ Chính phủ Pháp và Bảo Đại, nhằm có cơ sở để tiếp tục sự ủng
hộ của Hoa Kỳ tại miền Nam Việt Nam.
Bản tường thuật chi tiết phần trình bày của Đại sứ, đã được
phía Pháp đọc và chấp thuận, nằm trong điện văn được dẫn ở phần tham chiếu. Điện
văn ấy cũng ghi lại những nhận xét của Đại sứ với Thủ tướng Edgar Faure về mối
quan ngại của Hoa Kỳ trước việc Jean Sainteny tiếp tục giữ chức Tổng đại diện
Pháp tại miền Bắc Việt Nam.
Phần tóm lược dưới đây về phản ứng của phía Pháp cũng đã được
phía Pháp đọc và chấp thuận. Phần này được ghi lại ở đây vì có nhiều chi tiết
hơn bản tường thuật trong điện văn tham chiếu.
Thủ tướng Edgar Faure mở đầu bằng cách nói rằng ông phải
nghiêm túc cho phía Hoa Kỳ biết: trước những diễn biến gần đây, Chính phủ Pháp
cảm thấy buộc phải xét lại chính sách của mình đối với Việt Nam.
Ông cũng xác nhận rằng Chính phủ Pháp không có ý định đơn
phương can thiệp với Bảo Đại vào thời điểm này.
Ông nhắc lại rằng trong sáu tháng qua, Chính phủ Pháp đã nói
rõ với Chính phủ Hoa Kỳ về nhận định của mình rằng chính phủ Diệm không có khả
năng ổn định tình hình chính trị tại miền Nam Việt Nam.
Trong tháng vừa qua, Chính phủ Pháp đã cố gắng thuyết phục
Chính phủ Hoa Kỳ cùng xem xét lại tình hình chính trị tại Sài Gòn và đạt được sự
đồng thuận về một đường lối hành động có thể ngăn chặn sự bùng nổ nội chiến.
Ông đưa ra nhận xét riêng rằng, trong thời gian lần lượt giữ
các chức vụ Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Ngoại giao và hiện nay là Thủ tướng,
ông chưa từng gặp một người nào tin rằng Diệm có thể thành công trong việc ổn định
tình hình Sài Gòn.
Tuy nhiên, Thủ tướng nhấn mạnh rằng mặc dù cả ông lẫn bất cứ
ai trong Chính phủ Pháp đều không chia sẻ quan điểm của Hoa Kỳ về Diệm, ông muốn
nói rõ rằng bản thân ông và Chính phủ Pháp đều không có ý định hoặc mong muốn xảy
ra xung đột với Hoa Kỳ về vấn đề này.
Ông nói rằng việc Diệm chống Pháp, từ trước đến nay, luôn chỉ
là vấn đề thứ yếu đối với phía Pháp.
Thủ tướng một lần nữa nhắc lại rằng Chính phủ Pháp không nhất
quyết gắn bó với bất cứ công thức cụ thể nào nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng tại
Sài Gòn, và vẫn hy vọng rằng thông qua tham khảo ý kiến với Hoa Kỳ, hai bên có
thể đạt được một lập trường thỏa đáng cho cả hai.
Đề cập đến những biện pháp Bảo Đại thực hiện hôm qua nhằm
triệu tập Diệm cùng một số nhân vật Việt Nam đến Cannes, Thủ tướng bày tỏ nỗi
lo ngại thực sự rằng những biện pháp ấy có lẽ đã được thực hiện quá muộn để cứu
miền Nam Việt Nam khỏi một cuộc nội chiến toàn diện.
Ông nói rằng nếu Bảo Đại hành động từ vài tuần trước, cơ hội
thành công sẽ lớn hơn rất nhiều so với hiện nay.
Mặc dù có thể đã quá muộn để ngăn chặn một cuộc nội chiến
toàn diện tại miền Nam Việt Nam, Thủ tướng nói rằng Pháp vẫn sẵn sàng làm hết sức
mình, cùng với Hoa Kỳ, để cứu vãn tình hình.
Liên quan đến vấn đề này, Thủ tướng cho rằng, ngoại trừ vấn
đề phát sinh từ mong muốn của Hoa Kỳ rằng ông Sainteny không trở lại Hà Nội,
ông không thấy có khó khăn nào trong việc Chính phủ Pháp chấp nhận những quan
điểm của Chính phủ Hoa Kỳ do Đại sứ vừa trình bày.
Tuy nhiên, ông muốn Bộ trưởng Laforest cùng các viên chức hữu
trách khác xem xét lại những điểm Đại sứ đã nêu, và ông sẽ sớm xác nhận lập trường
của Pháp.
Về mối quan ngại của Hoa Kỳ đối với chính sách của Pháp tại
miền Bắc Việt Nam, Thủ tướng nói rằng ông muốn nhấn mạnh một cách mạnh mẽ nhất
rằng Chính phủ Pháp không theo đuổi một chính sách mập mờ hoặc chơi “trò hai mặt”
tại Việt Nam.
Pháp cũng không có ý định “dùng lá bài Việt Minh” để gây bất
lợi cho chính phủ được thành lập hợp pháp tại miền Nam Việt Nam.
Ông nhấn mạnh rằng Chính phủ Pháp không hề có ảo tưởng về Hồ
Chí Minh.
Tuy nhiên, ông nói rằng Pháp cần có một đại diện tại Hà Nội,
không phải để hợp tác với Việt Minh, mà chỉ nhằm bảo vệ những quyền lợi và ảnh
hưởng còn lại của Pháp, đồng thời theo dõi sát các diễn biến tại khu vực ấy.
Thủ tướng nói hết sức rõ ràng rằng, vì những lý do chính trị
nội bộ, ông không thể cách chức Sainteny.
Tuy nhiên, ông muốn bảo đảm với Chính phủ Hoa Kỳ rằng Chính
phủ Pháp, cũng như trước đây, hoàn toàn có ý định xem xét đầy đủ quan điểm của
Hoa Kỳ về vấn đề này.
Đến đây, Bộ trưởng Laforest phát biểu rằng việc Chính phủ
Pháp không ký kết được thỏa thuận về công ty hỗn hợp với Việt Minh phần lớn là
do thái độ không thuận lợi của Chính phủ Hoa Kỳ đối với việc ký kết thỏa thuận ấy.
Ông nói rằng việc bán Công ty Than Bắc Kỳ (Charbonnages du
Tonkin) là một minh chứng rõ ràng cho ý định của Chính phủ Pháp muốn dành sự
quan tâm tối đa đến quan điểm của Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Laforest nhắc lại rằng vấn đề cá nhân
Sainteny liên quan đến chính trị nội bộ của Pháp.
Ông nói rằng vai trò của Sainteny chỉ giới hạn ở việc quan
sát, và Sainteny được lựa chọn vào chức vụ này chỉ vì được xem là người có đủ
khả năng nhất để đảm nhận công việc.
Thủ tướng nhấn mạnh rằng phái bộ Sainteny, với tổ chức hiện
nay, là một giải pháp thích hợp hơn nhiều so với việc Pháp phải đặt mình vào
tình thế cử một lãnh sự được chính thức công nhận bên cạnh Chính phủ Việt Minh
— điều mà Chính phủ Pháp đã cố gắng tránh ngay từ đầu.
Kết luận vấn đề này, ông Faure nhấn mạnh rằng, ngoại trừ việc
triệu hồi Sainteny, ông không thấy có trở ngại nào đối với việc Pháp chấp nhận
những điểm mà Đại sứ đã trình bày theo chỉ thị của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
Trả lời câu hỏi của Đại sứ về việc Bảo Đại trao toàn quyền
quân sự cho Tướng Vỹ, Bộ trưởng Laforest nói rằng Vỹ là vị tướng Việt Nam có
thâm niên cao nhất, nhìn chung được kính trọng.
Ông đặc biệt nhấn mạnh rằng Tướng Vỹ đã nói rõ mình không muốn
tham gia một cuộc nội chiến huynh đệ tương tàn.
Ông nhận xét rằng hiện nay Diệm có lẽ đang có khoảng 10 tiểu
đoàn binh sĩ Bắc Kỳ, trong đó có những đơn vị nhảy dù tinh nhuệ, đang ủng hộ
ông trong cuộc xung đột hiện nay tại Sài Gòn.
Bộ trưởng Laforest ví tình hình này với việc người Thụy Sĩ ủng
hộ vua Louis XVI.
Tuy nhiên, ông nói rằng mặc dù Diệm có thể thành công trong
việc kiểm soát tình hình tại Sài Gòn – Chợ Lớn, nội chiến chắc chắn sẽ bùng
phát tại các tỉnh và tiếp diễn mà không bên nào giành được thắng lợi quyết định.
Ông nói thêm rằng trong vài tuần tới, nhiều điều khủng khiếp
có thể xảy ra và gây nên những thiệt hại không thể cứu vãn.
Thủ tướng Faure xen vào, chỉ ra rằng Việt Minh đang cố ý đứng
ngoài cuộc xung đột hiện nay, “xoa tay vui mừng”, vì biết rõ rằng cuối cùng nội
chiến sẽ đưa miền Nam Việt Nam vào tay họ.
Đến đây, Thủ tướng nhắc lại tuyên bố của ông trong cuộc họp
báo sáng nay, theo đó Pháp sẽ thực hiện các cam kết của mình theo Hiệp định
Genève về vấn đề bầu cử.
Ông bày tỏ lo ngại rằng những diễn biến hiện nay đã vượt qua
cả vấn đề cuộc bầu cử dự kiến, bởi rất có thể trên thực tế miền Nam Việt Nam sẽ
rơi vào tay Việt Minh trước tháng 7 năm 1956.
Tuy nhiên, Thủ tướng nhấn mạnh rằng có lẽ vẫn chưa phải là
không thể cứu vãn tình hình và cuối cùng giành được thắng lợi trong cuộc thử sức
với Việt Minh, nếu Pháp và Hoa Kỳ nhanh chóng phối hợp hành động.
Ông nhấn mạnh rằng mục tiêu căn bản của Pháp và Hoa Kỳ là giống
nhau: duy trì và bảo vệ một nước Việt Nam không cộng sản, nằm trong phạm vi ảnh
hưởng của thế giới tự do.
Tuy nhiên, ông Faure nói rõ rằng bước đi tiếp theo chủ yếu
tùy thuộc vào Hoa Kỳ.
Cụ thể, ông bày tỏ hy vọng Hoa Kỳ sẽ sử dụng ảnh hưởng của
mình đối với Diệm để khiến ông trở lại Cannes theo yêu cầu của Bảo Đại, nhằm cố
gắng cứu vãn tình hình và tìm ra một giải pháp có lợi.
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ FE/SEA, Lot 58 D 207,
Các cuộc hội đàm tại Paris – tháng 5 năm 1955. Tối mật (Top Secret). Biên bản
do Đại sứ Dillon và D. M. Bane thuộc bộ phận chính trị của Đại sứ quán soạn thảo.
2. Trong điện văn này, Dillon trình bày cách ông đã thực hiện
những chỉ thị được nêu trong Tài
liệu 149. (Cùng nguồn, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2955.)
Hết nguyên văn
II. Tóm tắt tài liệu 154
Ngày 29-4-1955, Thủ tướng Pháp Edgar Faure tiếp Đại sứ Hoa Kỳ
Dillon tại Paris để thảo luận cuộc khủng hoảng chính trị và quân sự ở miền Nam
Việt Nam.
1. Chính phủ Pháp không tin Ngô Đình Diệm có thể ổn định
tình hình.
Thủ tướng Faure cho biết trong sáu tháng qua, Pháp đã nhiều
lần cảnh báo Hoa Kỳ rằng chính phủ Diệm không đủ khả năng ổn định miền Nam Việt
Nam. Pháp đã đề nghị hai nước cùng tìm giải pháp để tránh nội chiến.
2. Pháp lo ngại nội chiến sẽ đưa miền Nam Việt Nam vào tay
Việt Minh.
Theo Faure, Diệm có thể thắng tại Sài Gòn – Chợ Lớn nhưng nội
chiến vẫn có thể lan ra các tỉnh. Ông nhận định Việt Minh đang đứng ngoài chờ
các lực lượng đối địch làm suy yếu lẫn nhau.
3. Pháp tiếp tục cam kết thực hiện Hiệp định Genève về bầu cử.
Faure nhắc lại cam kết của Pháp về cuộc bầu cử theo Hiệp định
Genève, đồng thời lo ngại miền Nam Việt Nam có thể rơi vào tay Việt Minh trước
cả tháng 7-1956 do nội chiến.
4. Pháp phủ nhận việc hợp tác với Việt Minh để chống chính
phủ miền Nam.
Faure khẳng định Pháp không chơi trò hai mặt và không dùng
Việt Minh để gây bất lợi cho chính phủ miền Nam. Ông giải thích rằng việc duy
trì Sainteny tại Hà Nội chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi còn lại của Pháp và theo dõi
tình hình.
5. Pháp đề nghị Hoa Kỳ thuyết phục Diệm sang Cannes gặp Bảo
Đại.
Faure cho rằng Pháp và Hoa Kỳ có cùng mục tiêu duy trì một
Việt Nam không cộng sản. Ông mong Hoa Kỳ sử dụng ảnh hưởng đối với Diệm để Diệm
tuân theo lời triệu tập của Bảo Đại, qua đó tìm cách giải quyết khủng hoảng.
Hai điểm nổi bật
Thứ nhất: Chính phủ Pháp nhận định rằng ngay cả khi Diệm
giành thắng lợi quân sự tại Sài Gòn – Chợ Lớn, điều đó cũng không bảo đảm ổn định
được miền Nam Việt Nam.
Thứ hai: Thủ tướng Faure đặt nguy cơ miền Nam Việt Nam rơi
vào tay Việt Minh trước tháng 7-1956 trong mối liên hệ trực tiếp với cuộc nội
chiến đang đe dọa bùng nổ, chứ không chỉ với cuộc tổng tuyển cử dự kiến theo Hiệp
định Genève.
Nguồn gốc: FRUS
1955–1957, Tập I, Tài liệu 154.
