Link nguyên văn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d153?
GPT DỊCH
Tài liệu 153. Đại diện Hoa Kỳ không đồng ý với Tướng Ely
về việc quy kết Diệm hành động bất hợp pháp
Điện văn của Đại biện lâm thời Hoa Kỳ tại Việt Nam (Kidder)
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ.
Sài Gòn, ngày 29 tháng
4 năm 1955, lúc 8 giờ tối.
Điện văn số 4929.
1.
Lúc 15 giờ 30 phút ngày 29 tháng 4, Đại sứ Anh Stephenson và
tôi đã gặp Tướng Ely theo yêu cầu của ông.
Ely hỏi về cuộc trao đổi giữa tôi với Diệm vào buổi sáng (điện
văn Đại sứ quán số 4926, chuyển Paris số 1270).
Tôi trình bày những điểm chính mà sau đó Diệm đã đưa vào bản
tuyên bố với báo chí (điện văn Đại sứ quán số 4916, chuyển Paris số 1268).
Ely hỏi tôi đã nói với Tổng thống Diệm theo hướng nào.
Tôi cho ông biết rằng Diệm không hỏi ý kiến tôi và tôi cũng
không tự đưa ra lời khuyên. Tôi chỉ giới hạn ở việc nhận xét rằng nếu Diệm
không tuân theo chỉ thị của Bảo Đại, ông sẽ phải gánh lấy một trách nhiệm thực
sự hết sức nghiêm trọng.
Tôi nói thêm rằng tôi cũng đã bày tỏ với Diệm hy vọng mọi biện
pháp sẽ được thực hiện để tránh đổ máu không cần thiết.
Trả lời câu hỏi của Ely, tôi nói rằng tôi không khuyên Diệm
tìm kiếm một thỏa thuận ngừng bắn, cũng không đề cập đến khả năng Diệm có thể
hành động bất hợp pháp vì không tuân theo chỉ thị của Bảo Đại.
2.
Sau đó, Ely nhắc lại rằng việc Diệm từ chối tuân theo Bảo Đại
đã đặt ông vào tình trạng bất hợp pháp.
Tôi nhận xét rằng tôi chưa được xem nguyên văn những chỉ thị
của Bảo Đại; rằng Bảo Đại chưa cách chức Diệm khỏi chức Thủ tướng; và rằng theo
tôi, hoàn toàn có thể lập luận một cách hợp lý rằng Diệm, với tư cách Thủ tướng,
ít nhất cũng có quyền trả lời Bảo Đại, trình bày nhận định của mình về tình
hình cùng những lý do khiến ông chưa thể lập tức tuân theo yêu cầu của Bảo Đại.
Tôi nói rằng, khi bàn đến vấn đề bất hợp pháp, theo tôi,
chính Bảy Viễn và Lại Văn Sang mới là những người đã hành động bất hợp pháp.
(Sau đó, Ely đưa cho tôi xem nguyên văn thông điệp của Bảo Đại
gửi Diệm, được báo cáo trong điện văn Đại sứ quán số 4928, chuyển tiếp đến
Paris với số 1271.)
3.
Stephenson nói rằng nếu Ely và tôi đồng ý, ông sẵn lòng gặp
Diệm, nhưng ông sẽ không thể đi xa hơn những gì tôi đã làm.
Từ trước đến nay, Stephenson luôn giữ quan điểm rằng ông chỉ
nên gặp Diệm khi cuộc gặp ấy có ích cho sự hợp tác giữa Pháp và Hoa Kỳ trong việc
ủng hộ Diệm.
Ely và tôi đồng ý rằng việc Stephenson gặp Diệm có thể hữu
ích.
(Khi rời khỏi chỗ Ely, Stephenson nhận xét rằng theo ông,
tôi đã lựa chọn đường lối hành động duy nhất có thể thực hiện đối với Diệm.)
4.
Tôi tin rằng Ely đã hy vọng có được sự ủng hộ của Hoa Kỳ và
Anh trong một cuộc tiếp xúc chính thức với Diệm nhằm yêu cầu ngừng bắn.
Ông nói rằng ông sẽ phải đơn phương hành động và có lẽ sẽ thực
hiện việc ấy vào chiều ngày 29 tháng 4.
Nhận xét: Một báo cáo của nhân chứng trực tiếp, chưa được thẩm
định, cho biết binh sĩ Bắc Phi thuộc quân đội Pháp đang hoạt động tại khu vực
chợ trung tâm và được nhìn thấy đang di chuyển về hướng Đại lộ Gallieni. Chúng
tôi không biết mục đích của việc di chuyển này.
Kidder
Chú thích
1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2955.
Mật (Secret); ưu tiên; hạn chế phân phối. Được chuyển tiếp đến Paris để thông
báo.
2. Xem Tài
liệu 152 ở phần trước.
3. Điện văn ngày 29-4-1955, không được in trong bộ tài liệu
này. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/4–2955.
4. Xem chú thích số 2 của Tài
liệu 150.
Hết nguyên văn
Tóm tắt tài liệu 153
Ngày 29-4-1955, Đại biện Hoa Kỳ Kidder báo cáo cuộc gặp với
Tướng Ely và Đại sứ Anh Stephenson về việc Ngô Đình Diệm từ chối tuân theo chỉ
thị của Quốc trưởng Bảo Đại.
1. Tướng Ely: Khẳng định Diệm đã rơi vào tình trạng bất hợp
pháp vì không tuân theo Bảo Đại, đồng thời tìm kiếm sự ủng hộ của Hoa Kỳ và Anh
để yêu cầu Diệm ngừng bắn.
2. Đại diện Hoa Kỳ Kidder: Không đồng ý kết luận Diệm hành động
bất hợp pháp. Ông lập luận rằng Bảo Đại chưa cách chức Diệm, nên Diệm vẫn có
quyền trình bày lý do chưa thi hành chỉ thị. Kidder cho rằng Bảy Viễn và Lại
Văn Sang mới là những người hành động bất hợp pháp.
3. Đại sứ Anh Stephenson: Đồng ý với cách xử lý của Kidder
và sẵn lòng gặp Diệm, nhưng không muốn đưa ra lập trường vượt quá những gì
Kidder đã nói.
4. Về hành động của Pháp: Ely cho biết có thể phải đơn
phương hành động. Một báo cáo chưa được xác minh ghi nhận quân Bắc Phi thuộc
quân đội Pháp di chuyển trong khu vực Sài Gòn.
Điểm chính: Tài liệu 153 ghi nhận sự bất đồng giữa Tướng Ely
và Đại diện Hoa Kỳ Kidder về tính hợp pháp của việc Diệm chống lệnh Bảo Đại.
Kidder không chấp nhận lập luận của Ely và không tham gia gây sức ép buộc Diệm
ngừng bắn.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I, Tài liệu 153.
