6746. Tài liệu 163. Tướng Ely công kích Ngô Đình Diệm & bất đồng Pháp - Mỹ (83.2 TL)

 Link nguồn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d163?

GPT DỊCH

TÀI LIỆU 163 – NGÀY 1-5-1955

Tướng Ely công kích Ngô Đình Diệm, gây áp lực với đại diện Hoa Kỳ và bộc lộ bất đồng Pháp–Mỹ về chính sách đối với Diệm.

Nguồn: FRUS 1955–1957, Tập I – Tài liệu 163

I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN

Điện văn của Đại biện Hoa Kỳ tại Việt Nam (Kidder) gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ

Sài Gòn, ngày 1-5-1955, lúc 11 giờ đêm.

Điện văn số 4988.

 

Tham chiếu điện văn của Bộ Ngoại giao gửi Sài Gòn số 4826, Paris số 3888 và London số 5597.[2]

1.

Lúc 13 giờ 37 phút ngày 1-5, tôi đến gặp Tướng Ely để chuyển thông điệp trong điện văn được dẫn chiếu.

Biết rõ Ely có thái độ cay đắng đối với Diệm, tôi đã nghĩ rằng tốt hơn nên chuyển thông điệp cho De Rougemont, thay vì lại khơi dậy cơn giận của Ely. Nhưng De Rougemont không có mặt.

Trong cuộc nói chuyện với Ely, tôi nhận thấy những lo ngại tệ nhất của mình hoàn toàn có cơ sở.

Không để tôi có cơ hội giải thích lý do xin gặp, Ely hỏi ngay tôi đã gặp Diệm chưa và Diệm đã nói những gì.

Tôi thuật lại cho Ely lời trình bày của Diệm về những sự kiện ngày 30-4 và sáng ngày 1-5 (các điện văn Đại sứ quán số 4957 và 4951), cùng những lo ngại của Diệm về khả năng xảy ra xung đột giữa quân Pháp và quân Việt Nam.

Tôi nói rằng Diệm đặc biệt lo ngại việc các đơn vị Bình Xuyên có vũ trang tiếp tục hiện diện trong khu vực an ninh của Pháp, tạo nên một tình hình có thể bùng nổ bất cứ lúc nào.

2.

Ngay khi tôi nhắc đến khả năng xảy ra xung đột giữa Pháp và Việt Nam, Ely lập tức nổi lên một tràng công kích dữ dội.

Ông nói rõ ràng Diệm đã gọi tôi đến với mục đích cảnh báo về khả năng xảy ra rắc rối. Nếu tôi không nhận ra rằng điều đó có nghĩa Diệm đang chuẩn bị gây rắc rối và tìm cách phủi trách nhiệm trước, thì tôi thật ngây thơ.

Ely chỉ tay vào tôi và nói bằng giọng hết sức nghiêm khắc rằng, với tư cách đại diện của quốc gia duy nhất có thể gây ảnh hưởng đối với Diệm, tôi phải lập tức đến gặp Diệm và nói rằng nếu có bất kỳ biến cố nào xảy ra trong đêm nay, Diệm sẽ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Tôi phản đối rằng chính Diệm đã nói với tôi ông lo ngại xảy ra những sự cố với quân Pháp và phải ngăn chặn bằng mọi giá.

Nếu bây giờ tôi đến nói với Diệm rằng ông phải chịu trách nhiệm về mọi biến cố có thể xảy ra, thì trên thực tế chẳng khác nào tôi gọi ông là kẻ nói dối.

Ely đáp:

“Hắn là kẻ nói dối, và ông phải nói thẳng với hắn đúng như vậy.”

Tôi trả lời rằng tôi cùng chia sẻ những lo ngại của cả Ely lẫn Diệm.

Tôi nói sẽ gặp Diệm và, sau khi nhắc lại những lo ngại mà chính Diệm đã nêu, sẽ thúc giục ông thực hiện mọi biện pháp có thể, kể cả công khai kêu gọi giữ bình tĩnh và ra lệnh cho binh sĩ tránh mọi hành động có thể gây ra sự cố.

Tuy nhiên, tôi khẳng định rằng tôi sẽ không và không thể nói trước với Diệm rằng ông phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về bất kỳ sự cố nào chưa xảy ra, hoặc rằng ông đang nói dối.

Ely chỉ đáp lại bằng cách lặp lại lời khẳng định trước đó với thái độ hết sức gay gắt.

3.

Ely hỏi tôi có nhận thức được Diệm đã đi xa đến mức nào trong việc tung ra những lời dối trá chống Pháp hay không.

Tôi trả lời rằng tôi biết mức độ tuyên truyền chống Pháp hiện nay, nhưng không biết ai chịu trách nhiệm và không tin rằng chính Diệm trực tiếp làm việc đó.

Ely tin chắc rằng, nếu Diệm không trực tiếp chịu trách nhiệm thì ít nhất cũng có một người thân cận với ông ta làm việc ấy.

Nhận xét của Kidder: Điều này chắc chắn đúng.

Ely cho tôi xem một bản truyền đơn do tổ chức mang tên “Những quân nhân quốc gia chủ nghĩa vì chính nghĩa dân tộc” phát hành, trong đó có đoạn:

“Bọn thực dân Pháp hãy về nước. Quân đội Pháp đã bị phát hiện đứng về phía bọn cướp Bình Xuyên để chống lại Quân đội Quốc gia Việt Nam.

Hãy chấm dứt trò hai mặt của các người: một mặt bắt tay với Việt Minh ở miền Bắc, mặt khác lại chính thức tự nhận là bạn của những người quốc gia Việt Nam ở miền Nam...

Quân đội Việt Nam chẳng có gì phải sợ những kẻ đã thua trận Điện Biên Phủ...”

4.

Nhận xét của Kidder:

Có thể hiểu được vì sao một người có ý thức danh dự nghiêm ngặt như Ely lại trở nên phẫn nộ.

Theo nhận định của tôi, ông đã bị cuốn quá sâu vào vấn đề trên phương diện cá nhân và tình cảm, đến mức những lời nhận xét thiếu kiềm chế của ông phải được tiếp nhận với sự dè dặt nhất định.

Cảm giác bị xúc phạm cá nhân, cộng thêm trách nhiệm vô cùng nặng nề đang đặt trên vai, khiến việc giao thiệp với ông trở thành một vấn đề tế nhị.

5.

Ely trở nên hết sức cay đắng và nói rằng ông đã tưởng hai chính phủ chúng ta đang theo đuổi một chính sách chung.

Đến lúc này, tôi cảm thấy có trách nhiệm phải xác nhận rằng tôi được chỉ thị làm mọi điều có thể để hợp tác với Pháp trong khuôn khổ chính sách chung, với mục tiêu ủng hộ chính phủ hợp pháp của Việt Nam, mà người đứng đầu là Diệm.

Tuy nhiên, tôi phải thẳng thắn chỉ ra rằng chính phủ Hoa Kỳ vẫn tiếp tục ủng hộ Diệm, trong khi phía Pháp thì không.

Tôi nói:

Đây chính là sự bất đồng căn bản về chính sách.

Tôi nói thêm rằng Ely phải hiểu: ngoài trách nhiệm hợp tác chặt chẽ với Pháp — một chính sách mà tôi hoàn toàn tán thành và luôn hết sức ủng hộ — tôi còn có nghĩa vụ ủng hộ chính phủ Diệm.

Tôi nhắc lại rằng tôi không thể làm theo yêu cầu của Ely.

Ely tức giận đáp rằng vấn đề không chỉ là những sự cố mà ông dự đoán Diệm sẽ gây ra trong đêm nay, đe dọa tính mạng không những của người Pháp mà cả người Mỹ.

Điều đang bị đe dọa là quyền lợi của thế giới tự do và cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cộng sản.

Ông nói rằng nếu để tình hình hiện nay tiếp diễn, Việt Minh sẽ kiểm soát Sài Gòn chỉ trong vài ngày.

Ely khẳng định người Pháp có bằng chứng cho thấy Việt Minh giữ vai trò quan trọng trong Ủy ban Cách mạng và đã thâm nhập vào những người chung quanh Diệm.

Theo Ely, vì quyền lợi của thế giới tự do, tôi có nghĩa vụ phải hành động vượt ra ngoài mọi chỉ thị mà tôi đã nhận.

6.

Van Laethem, người có mặt cùng Ely trong suốt cuộc gặp và cũng tham gia gây áp lực mạnh mẽ đối với tôi, lên tiếng với giọng gay gắt.

Ông nói rằng tất cả cảnh đổ máu này đã có thể tránh được nếu Hoa Kỳ cùng Pháp tìm kiếm một giải pháp chính trị từ ba hoặc bốn tuần trước, sau khi phía Pháp kết luận rằng không thể tiếp tục làm việc với Diệm.

Ely nhận xét rằng ông đã tưởng hai bên có chính sách chung khi Collins rời Sài Gòn đi Washington, bởi lúc ấy ông và Collins đã đồng ý rằng Diệm phải ra đi.

Tôi nói với Ely và Van Laethem rằng tôi không thể chấp nhận điều mà tôi cho là nỗ lực của họ nhằm quy toàn bộ trách nhiệm về tình hình hiện nay cho Hoa Kỳ.

Tôi cũng nói rằng họ hẳn đã hiểu sai lập trường của Đại sứ Collins.

Tôi giải thích rằng Collins đồng ý với Ely về tình hình cực kỳ nghiêm trọng, rằng uy tín và địa vị của Diệm đang suy giảm nhanh chóng, rằng sự ủng hộ của Hoa Kỳ đối với Diệm cần được xem xét lại và các giải pháp thay thế phải được nghiên cứu đầy đủ.

Tôi nhấn mạnh rằng vào cuối cuộc gặp Ely lần cuối trước khi rời Sài Gòn, Collins đã cẩn thận nhắc lại rằng ông không có thẩm quyền tuyên bố lập trường của Hoa Kỳ về việc ủng hộ Diệm đã thay đổi, bởi trên thực tế chưa có sự thay đổi nào.

Đến lúc này, tôi chuyển thông điệp trong điện văn số 4826 của Bộ Ngoại giao.

Ely quá bận tâm về khả năng xảy ra những sự cố giữa quân Pháp và quân Việt Nam, đến mức dường như ông hầu như không tiếp nhận nội dung thông điệp.

Tuy nhiên, ông đã cay đắng nhận xét về ảnh hưởng của những người như Thượng nghị sĩ Mansfield.

Tôi không tin Ely hiểu được dư luận Hoa Kỳ ảnh hưởng thế nào đến vấn đề Diệm.

Tôi đã cố gắng khắc phục sự thiếu hiểu biết ấy.

7.

Tôi quyết định đã đến lúc kết thúc cuộc gặp.

Nhưng trước khi tôi ra về, Ely lại hết sức nhấn mạnh rằng tôi phải nhận thức được trách nhiệm vô cùng nghiêm trọng đang đặt trên vai mình với tư cách đại diện Hoa Kỳ tại Việt Nam.

Ông nói rằng nếu tôi không làm theo đề nghị của ông, thì tôi sẽ phải chịu trách nhiệm về những gì có thể xảy ra trong đêm nay.

Tôi một lần nữa trả lời rằng tôi không thể chấp nhận lời khẳng định như vậy.

Tuy nhiên, vì lợi ích chung, tôi sẽ gặp Diệm và trao đổi theo hướng mà tôi đã trình bày trước đó.

8.

Trong cuộc nói chuyện với Diệm, được báo cáo tại điện văn Đại sứ quán số 4984, tôi đã thực hiện đúng những gì mình cam kết với Ely.

Tôi nói với Diệm rằng, do lo ngại những điều ông đã trình bày về khả năng xảy ra rắc rối với quân Pháp, tôi đã trực tiếp đến gặp Ely.

Tôi có thể bảo đảm với Diệm rằng Ely đang thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa có thể để tránh xảy ra sự cố, và tôi hy vọng Diệm cũng đang làm như vậy.

Xung đột giữa quân Pháp và quân Việt Nam chỉ có lợi cho Việt Minh và sẽ gây hậu quả nghiêm trọng, thậm chí bi thảm, đối với địa vị không chỉ của Pháp và Việt Nam mà cả Hoa Kỳ tại Việt Nam Tự Do.

Tôi đề nghị Diệm ra lệnh rõ ràng cho tất cả các đơn vị quân đội phải đặc biệt thận trọng, tránh mọi hành động có thể gây ra sự cố.

Tôi cũng đề nghị ông cân nhắc việc công khai kêu gọi dân chúng, giải thích sự cần thiết phải tránh những biến cố như vậy.

Diệm trả lời rằng có lẽ sẽ hữu ích nếu ông và phía Pháp có thể cùng nhau đưa ra một bản tuyên bố nào đó.

Tôi hỏi ông đã liên lạc với phía Pháp về vấn đề này chưa.

Khi Diệm nói chưa, tôi thúc giục ông liên lạc với Pháp càng sớm càng tốt.

Tôi chỉ rõ rằng khi cả hai bên đều lo ngại, những va chạm sẽ dễ xảy ra hơn nhiều nếu hai bên không cùng thảo luận những vấn đề chung và tìm kiếm một giải pháp phối hợp.

9.

Sau cuộc nói chuyện với Diệm, tôi yêu cầu De Rougemont đến gặp, vì không muốn lại bị cuốn vào một cuộc tranh cãi vô ích với Ely.

Tôi thuật lại cho De Rougemont những gì đã xảy ra và đề nghị rằng, nếu Diệm đang bận tâm với quá nhiều vấn đề khác nên không chủ động liên lạc với phía Pháp, thì chính phía Pháp nên chủ động.

Tôi cho rằng phía Pháp có trách nhiệm phải làm như vậy.

De Rougemont nói ông sẽ chuyển những thông tin và đề nghị của tôi đến Ely.

10.

Sau cuộc gặp Ely và trước cuộc nói chuyện với Diệm được thuật lại ở trên, Đại sứ Anh Stephenson và Công sứ Úc McNicol đã đến gặp tôi.

Sau khi tôi rời Ely, ông đã mời Stephenson đến và thuật lại một phần cuộc trao đổi giữa ông với tôi.

Stephenson và McNicol đều hiểu rõ tầm quan trọng của vấn đề và muốn thảo luận với tôi về cách tiếp xúc với Diệm.

Những đề nghị của họ thực sự hữu ích cho cuộc nói chuyện sau đó của tôi với Diệm.

Cả hai đều đồng ý với phương pháp tiếp xúc mà tôi dự định thực hiện.

Stephenson đã được thông báo trước về nội dung điện văn số 4826 của Bộ Ngoại giao gửi Sài Gòn.

Tôi cũng trình bày cho McNicol nội dung chính của thông điệp, bởi ông đã liên tục giúp đỡ rất nhiều trong suốt cuộc khủng hoảng hiện nay.

11.

Tôi cũng muốn bày tỏ sự cảm kích sâu sắc trước sự quan tâm và ủng hộ mà Bộ Ngoại giao đã thể hiện trong điện văn số 4822.[7]

Kidder

II. CHÚ THÍCH NGUỒN

[1] Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–155. Phân loại: Mật; điện văn khẩn cần hành động ngay. Đồng thời gửi để thông báo khẩn đến Paris và gửi đến London.

[2] Xem điện văn được dẫn chiếu ở trên, tức tài liệu 162.

[3] Điện văn ngày 1-5-1955, không được in trong bộ tài liệu này. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–155.

[4] Điện văn ngày 30-4-1955, không được in trong bộ tài liệu này. Cùng nguồn, hồ sơ 751G.00/4–3055.

[5] Những dấu ba chấm có trong nguyên bản tài liệu.

[6] Điện văn ngày 1-5-1955, không được in trong bộ tài liệu này. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–155.

[7] Điện văn số 4822, ngày 30-4-1955, có nội dung:

“Bộ Ngoại giao khen ngợi ông về cách xử lý bình tĩnh và có năng lực đối với tình hình tế nhị trong những điều kiện căng thẳng và nguy kịch. Chúng tôi đặc biệt đánh giá cao lập trường ông đã thể hiện trong điện văn số 4929, được chuyển tiếp đến Paris với số 1272. Chúng tôi cũng ghi nhận những báo cáo rõ ràng và kịp thời của ông về các sự kiện đang diễn biến nhanh chóng.”

Nguồn: Hồ sơ Trung ương, 123 Kidder, Randolph A.

Về điện văn số 4929, xem Tài liệu 153.

Hết nguyên văn

 

III. TÓM TẮT NGẮN GỌN

Ngày 1-5-1955, Đại biện Hoa Kỳ Kidder báo cáo cuộc gặp căng thẳng với Tướng Ely và những nỗ lực ngăn ngừa xung đột Pháp–Việt tại Sài Gòn.

1. Ely công kích Diệm: Ely cáo buộc Diệm chuẩn bị gây xung đột với quân Pháp, tuyên truyền chống Pháp và có những người thân cận bị Việt Minh thâm nhập.

2. Ely gây áp lực với Kidder: Ely yêu cầu Hoa Kỳ cảnh cáo Diệm phải chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu xảy ra biến cố. Kidder từ chối quy trách nhiệm trước khi sự việc xảy ra.

3. Pháp–Mỹ bất đồng căn bản: Kidder khẳng định Hoa Kỳ tiếp tục ủng hộ chính phủ Diệm, trong khi phía Pháp không còn ủng hộ. Ely cho rằng Collins đã đồng ý phải thay Diệm; Kidder giải thích Collins chưa có thẩm quyền thay đổi chính sách Hoa Kỳ.

4. Ngăn ngừa xung đột: Kidder gặp Diệm, đề nghị ra lệnh cho quân đội tránh khiêu khích và liên lạc trực tiếp với phía Pháp. Diệm tỏ ý có thể cùng Pháp đưa ra một tuyên bố chung.

Điểm nổi bật: Tài liệu 163 cho thấy sự bất đồng Pháp–Mỹ về việc duy trì Ngô Đình Diệm đã trở nên công khai và gay gắt. Ely muốn thay Diệm, còn Kidder tiếp tục thi hành chính sách Washington ủng hộ chính phủ Diệm, đồng thời tìm cách ngăn chặn xung đột giữa quân Pháp và quân Việt Nam.