6763. Tài liệu 181. Washington nhận định việc quân đội Pháp rút khỏi Việt Nam có lợi về chính trị... (94.1 TL)

 Link nguồn

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d181?

GPT DỊCH

TÀI LIỆU 181 – FRUS (09-05-1955)

Washington nhận định việc quân đội Pháp rút khỏi Việt Nam có lợi về chính trị và đề nghị thương lượng với chính phủ Diệm.

I. ĐỊNH VỊ TÀI LIỆU

• Ngày: 09-05-1955, lúc 6 giờ 47 phút chiều.
• Nơi gửi: Washington.
• Người gửi: Quyền Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ Herbert Hoover Jr.
• Người nhận: Bộ trưởng Ngoại giao John Foster Dulles đang ở Paris; chuyển cho Young.
• Số điện văn: Tosec 10.
• Mức độ mật: Tối mật, khẩn cấp.

II. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT

Điện văn của Quyền Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ gửi Bộ trưởng Ngoại giao tại Paris

Washington, ngày 09 tháng 5 năm 1955, lúc 6 giờ 47 phút chiều.

Tosec 10. Gửi Young. Tham chiếu điện văn Dulte 9, đã được chuyển tiếp đến Sài Gòn với số 717.

1.

Chúng tôi cho rằng phía Sài Gòn ở vị trí thuận lợi nhất để nhận định về những nguy cơ đối với công dân Pháp nếu Quân đoàn Viễn chinh Pháp (FEC) rút đi nhanh chóng.

Tuy nhiên, xét từ quan điểm của Washington, chúng tôi lưu ý những yếu tố căn bản sau đây của vấn đề:

a. Có vẻ khó tin rằng Quân đoàn Viễn chinh Pháp có thể được triệt thoái hoàn toàn trong thời gian ngắn hơn vài tháng, ngay cả trong trường hợp sớm nhất.

b. Chúng tôi cho rằng nếu phần lớn Quân đoàn Viễn chinh Pháp được rút đi theo ý muốn của phía Pháp, thay vì bề ngoài là do yêu cầu của người Việt Nam, thì Chính phủ Việt Nam có thể đồng ý cho một lực lượng Pháp nhỏ hơn tiếp tục đảm nhiệm những chức năng như:

• Tuần tra đường phân giới.
• Đồn trú tại Tourane (Đà Nẵng) và có thể tại những căn cứ khác.
• Cùng với Hoa Kỳ tham gia huấn luyện Quân đội Quốc gia Việt Nam.

Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy rằng giải pháp này có thể không được phía Pháp chấp nhận về mặt chính trị.

Ngược lại, nếu Quân đoàn Viễn chinh Pháp bị xem là phải rút đi do tình cảm dân tộc chủ nghĩa của người Việt Nam, thì có lẽ ông Diệm hoặc các thành phần ôn hòa sẽ rất khó chấp nhận việc tiếp tục duy trì một lực lượng Pháp hạn chế như vừa nêu.

Điều nghịch lý là nếu phía Pháp chủ động đề nghị rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp, điều đó có thể khiến người Việt Nam yêu cầu giữ lại một số đơn vị.

Trong khi đó, nếu phía Việt Nam chủ động đòi quân Pháp rút đi theo các điều khoản của Hiệp định Genève, thì nhiều khả năng việc rút quân sẽ phải được thực hiện hoàn toàn.

c. Nói chung, việc giảm bớt hoặc rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp sẽ có những tác dụng chính trị thuận lợi đối với tình hình tại Việt Nam, vì điều đó sẽ loại bỏ dấu vết cuối cùng của vấn đề thuộc địa.

2.

Liên quan đến những nhận xét của Faure, chúng tôi lưu ý rằng ông ấy đề cập đến yêu cầu của Diệm đòi người Pháp phải ra đi.

Chúng tôi không thể xác định được Diệm đã đưa ra yêu cầu nào như vậy, mặc dù chúng tôi biết đến nghị quyết đầu tiên của Ủy ban Cách mạng, một nghị quyết dường như đã bị bỏ qua.

Những lời giải thích rõ thêm từ phía Sài Gòn sẽ rất hữu ích.

3.

Sau đây là ý kiến của Bộ Ngoại giao về câu hỏi của Faure: Hoa Kỳ sẽ phản ứng thế nào nếu Pháp rút hoàn toàn khỏi Đông Dương và triệu hồi Quân đoàn Viễn chinh Pháp càng sớm càng tốt?

Nếu Pháp rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp, thì rõ ràng Hoa Kỳ không thể nhận trách nhiệm bảo vệ công dân và tài sản của Pháp.

Chính phủ Pháp hẳn đã phải dự liệu khả năng này khi họ đồng ý tại Genève rằng Quân đoàn Viễn chinh Pháp sẽ rút đi theo yêu cầu đơn phương của Chính phủ Việt Nam.

4.

Quan điểm của Washington là phía Pháp không hề dọa suông và rất có thể sẽ nhân cơ hội này để rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp.

5.

Nói chung, chúng tôi tin rằng:

a. Pháp rất có thể sẽ tự nguyện rút phần lớn Quân đoàn Viễn chinh Pháp.

b. Trong bất cứ trường hợp nào, sớm hay muộn người Việt Nam cũng sẽ yêu cầu Quân đoàn Viễn chinh Pháp rút đi.

c. Việc rút hoặc giảm bớt Quân đoàn Viễn chinh Pháp không phải là không có giá trị tích cực về mặt chính trị đối với Việt Nam, và có thể cả đối với Pháp.

Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy rằng việc này có thể làm giảm tác dụng răn đe của sự hiện diện quân đội Pháp đối với nguy cơ xâm lược của cộng sản, nếu sự hiện diện ấy thực sự có tác dụng như vậy.

d. Chúng tôi cho rằng, xét về mặt chính trị, sẽ có lợi hơn cho Pháp và Thế giới Tự do nếu phía Pháp thương lượng với Diệm về việc rút quân ít nhất là một phần.

Việc thương lượng ấy có thể dẫn đến việc duy trì một số chức năng hạn chế của Quân đoàn Viễn chinh Pháp, như đã nêu tại đoạn 1b ở trên, thay vì phải rút quân hoàn toàn theo yêu cầu của phía Việt Nam.

6.

Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ đã gửi bản nhận định quân sự trong một điện văn riêng.

Hoover

III. CHÚ THÍCH TÀI LIỆU

Chú thích 1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–855. Tối mật; khẩn cấp.

Điện văn do Hoey soạn thảo, được Murphy, Sebald, Tyler, Stelle và Hoover chấp thuận, cùng với Aurell thuộc Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA).

Điện văn cũng được gửi đến Sài Gòn.

Chú thích 2. Xem chú thích số 2 của tài liệu 180, liên quan đến điện văn Paris số 717 ngày 08-05-1955.

Chú thích 3. Theo điện văn số 4987 từ Sài Gòn ngày 01-05-1955, Đại hội các Lực lượng Cách mạng Dân chủ, khác với Ủy ban Cách mạng, đã phổ biến ba nghị quyết.

Trong nghị quyết đầu tiên, Đại hội cáo buộc người Pháp kích động cuộc “nổi loạn” của Bình Xuyên và kêu gọi Quân đoàn Viễn chinh Pháp rút khỏi Việt Nam.

Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–155.

Chú thích 4. Bản nhận định quân sự của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ được ghi tại Tài liệu 179.

Hết nguyên văn

 

IV. TÓM TẮT NỘI DUNG

1. Washington nhận định Pháp có thể thực sự rút quân.

Chính phủ Hoa Kỳ không cho rằng đề nghị rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp của phía Pháp chỉ là lời đe dọa. Washington tin rằng Pháp có thể tận dụng tình hình để rút phần lớn lực lượng quân sự khỏi Việt Nam.

2. Washington cho rằng việc Pháp rút quân có lợi về chính trị.

Việc giảm bớt sự hiện diện quân đội Pháp được xem là có thể giúp loại bỏ dấu vết của chế độ thuộc địa, đồng thời giảm bớt những bất mãn dân tộc chủ nghĩa tại Việt Nam.

3. Washington phân biệt hai cách rút quân.

Nếu Pháp chủ động rút quân, chính phủ Diệm có thể chấp nhận giữ lại một số đơn vị Pháp để thực hiện các nhiệm vụ cần thiết.

Ngược lại, nếu chính phủ Việt Nam chính thức yêu cầu quân Pháp rút đi theo Hiệp định Genève, việc duy trì một lực lượng Pháp còn lại sẽ khó thực hiện.

4. Washington không xác nhận Diệm đã yêu cầu quân Pháp rút đi.

Mặc dù Faure đề cập đến yêu cầu này, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nói rõ rằng họ chưa xác định được Diệm đã thực sự đưa ra yêu cầu như vậy.

5. Hoa Kỳ không nhận trách nhiệm bảo vệ người Pháp sau khi quân Pháp rút đi.

Washington khẳng định rằng nếu Pháp rút toàn bộ quân đội, Hoa Kỳ không thể nhận trách nhiệm bảo vệ công dân và tài sản Pháp tại Việt Nam.

V. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý

1. Sự khác biệt giữa nhận định của Collins và Washington

Đối chiếu tài liệu 180 và 181, cùng ngày 09-05-1955:

Vấn đề	Collins – Tài liệu 180	Washington – Tài liệu 181
Quân đội Pháp	Cần duy trì ít nhất đến tháng 7-1956	Có thể giảm hoặc rút phần lớn
Quân sự	Lo ngại khoảng trống phòng thủ	Thừa nhận khả năng giảm sức răn đe
Chính trị	Quân Pháp có tác dụng điều hòa	Rút quân Pháp có lợi về chính trị
Kinh tế	Lo ngại doanh nghiệp Pháp rút đi, gây hỗn loạn	Không phân tích sâu vấn đề này
Giải pháp	Giữ quân Pháp để bảo đảm an ninh và huấn luyện	Pháp thương lượng với Diệm để rút một phần, giữ lại lực lượng cần thiết

Nhận xét: Hai tài liệu cho thấy sự khác biệt về trọng tâm đánh giá. Collins chú trọng các nhu cầu quân sự, an ninh và kinh tế; Washington chú trọng tác dụng chính trị của việc giảm sự hiện diện quân đội Pháp.

Tuy nhiên, cả hai đều nhìn nhận quân đội Pháp vẫn có những chức năng cần thiết trong giai đoạn chuyển tiếp.

2. Washington phân biệt yêu cầu của Diệm với nghị quyết của lực lượng cách mạng

Đây là chi tiết đáng chú ý về mặt lịch sử.

Trong đoạn 2, Washington tuyên bố chưa xác định được việc Diệm đã yêu cầu quân Pháp rút đi.

Trong chú thích 3, tài liệu lại xác nhận một nghị quyết đòi quân Pháp rút khỏi Việt Nam xuất phát từ Đại hội các Lực lượng Cách mạng Dân chủ, chứ không phải một yêu cầu đã được xác nhận của chính phủ Diệm.

Vì vậy, cần phân biệt ba sự việc:

• Phát biểu của Faure rằng Diệm muốn quân Pháp ra đi.
• Nghị quyết đòi quân Pháp rút của Đại hội các Lực lượng Cách mạng Dân chủ.
• Một yêu cầu chính thức của chính phủ Diệm, điều mà Washington chưa xác nhận được trong điện văn này.

Kết luận: Tài liệu 181 cho thấy Washington đang tính toán phương án giảm sự hiện diện quân sự của Pháp nhằm giải quyết vấn đề chính trị thuộc địa, nhưng vẫn muốn giữ lại những chức năng quân sự cần thiết. Đồng thời, tài liệu phân biệt rõ yêu cầu của các lực lượng cách mạng với hành động chính thức của chính phủ Ngô Đình Diệm.