Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d179?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 179 – NGÀY 09-05-1955
Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ phản đối cả
hai phương án Pháp hoặc Mỹ rút khỏi Việt Nam, đề nghị tiếp tục ủng hộ Chính phủ
Diệm.
Nguồn: Foreign Relations of the United States (FRUS),
1955–1957, Volume I: Vietnam.
Loại tài liệu: Điện văn của Quyền Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi
Ngoại trưởng Dulles đang ở Paris, chuyển toàn văn nhận định của Hội đồng Tham
mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ (JCS).
Người gửi: Herbert Hoover Jr., Quyền Ngoại trưởng Hoa Kỳ.
Người nhận: Ngoại trưởng John Foster Dulles.
Địa điểm, thời gian:
Washington, ngày 9-5-1955, lúc 5 giờ 58 chiều.
Số điện văn: Tedul 9.
Phân loại: Tối mật (Top Secret); khẩn cấp (Niact); chỉ riêng
Ngoại trưởng được đọc.
I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN
Tedul 9. Chỉ riêng Ngoại trưởng được đọc.
Liên quan đến điện văn Dulte 8, dưới đây là toàn văn tài liệu
của Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân (JCS), trình bày quan điểm của họ về
Đông Dương.
Tài liệu này đã được Bộ trưởng Quốc phòng đồng ý.
1.
Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân trình bày dưới đây những
quan điểm của mình về các khía cạnh quân sự của vấn đề được nêu trong đoạn
trích đính kèm từ điện văn của ông Dulles gửi Bộ Ngoại giao.
2.
Tình hình được mô tả trong điện văn của ông Dulles dường như
đặt Hoa Kỳ trước sự lựa chọn giữa hai phương án:
a. Tiếp tục ủng hộ Chính phủ Diệm tại Việt Nam, điều này sẽ
dẫn đến việc các lực lượng Pháp rút khỏi nước này;
hoặc
b. Rút lại sự ủng hộ của Hoa Kỳ đối với Việt Nam, để người
Pháp tự giải quyết tình hình theo cách mà họ cho là thích hợp.
3.
Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân cho rằng vấn đề Hoa Kỳ có
nên tiếp tục ủng hộ Chính phủ Diệm, hoặc bất cứ chính quyền Việt Nam cụ thể nào
khác, là vấn đề phải được quyết định ở cấp chính phủ.
Do đó, những nhận xét của Hội đồng về các phương án nêu trên
chỉ giới hạn trong các hệ quả quân sự của chúng.
4.
Có lý do để nghi ngờ rằng Quân đội Quốc gia Việt Nam (VNA),
với trình độ phát triển hiện nay và không được các lực lượng khác hỗ trợ, có thể
tiếp tục duy trì an ninh nội bộ trong tình trạng gần như nội chiến đang diễn ra
tại Việt Nam.
Khả năng Quân đội Quốc gia Việt Nam có thể chống lại một cuộc
xâm lược từ bên ngoài, dù chỉ ở mức tượng trưng, lại càng thấp hơn nữa.
Hơn nữa, vẫn còn là một câu hỏi liệu Quân đội Quốc gia Việt
Nam có trung thành với Chính phủ Diệm trong mọi hoàn cảnh hay không.
Vì vậy, vào thời điểm này, sự hiện diện và hợp tác của một lực
lượng quân sự từ bên ngoài là điều thiết yếu để bảo đảm an ninh và sự toàn vẹn
của Việt Nam.
Hoa Kỳ bị các quy định của Hiệp định Genève ngăn cản việc
đưa những lực lượng như vậy vào Việt Nam, nên không thể đưa ra bất cứ bảo đảm
nào về việc bảo vệ tính mạng và tài sản của công dân Pháp hoặc công dân nước
ngoài khác.
Mặc dù việc Quân đoàn Viễn chinh Pháp rút đi cuối cùng là điều
được mong muốn, nhưng một cuộc rút quân vội vã vào lúc này có nhiều khả năng sẽ
dẫn đến tình hình ngày càng bất ổn và nguy hiểm.
Tình hình ấy chắc chắn sẽ bị cộng sản khai thác để giành lợi
thế, với hậu quả có thể xảy ra là cuối cùng miền Nam Việt Nam sẽ rơi vào tay cộng
sản.
5.
Trước tình cảm chống Pháp mạnh mẽ đã phát triển tại Việt
Nam, hiện nay dường như có rất ít triển vọng để một mình nước Pháp có thể cung
cấp sự lãnh đạo hoặc các nguồn lực cần thiết nhằm thiết lập một chính phủ Việt
Nam ổn định.
Nếu không có sự ủng hộ về tinh thần và vật chất của Hoa Kỳ,
không thể trông đợi Quân đội Quốc gia Việt Nam phát triển thành một lực lượng
quân sự đoàn kết, thống nhất, hoặc thậm chí duy trì được mức độ hiệu quả còn hạn
chế hiện nay.
Nếu không có những lực lượng bản xứ hữu hiệu và không có một
chính phủ Việt Nam có khả năng giành được lòng trung thành và sự ủng hộ của
nhân dân, thì Quân đoàn Viễn chinh Pháp (FEC), xét theo thành tích hoạt động
trong quá khứ, sẽ không có khả năng bảo vệ an ninh và sự toàn vẹn của Việt Nam.
Vì vậy, có thể dự đoán rằng, theo diễn biến tương tự đã dẫn
đến việc mất miền Bắc, miền Nam Việt Nam rồi cũng sẽ rơi vào tay cộng sản.
6.
Vì những lý do trên, Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân cho
rằng không phương án nào trong hai phương án được đề nghị là giải pháp có thể
chấp nhận được đối với vấn đề Việt Nam vào thời điểm này.
Hội đồng nhận thấy rằng việc thực hiện mọi nỗ lực hợp lý nhằm
giữ miền Nam Việt Nam không rơi vào tay cộng sản là điều phù hợp với lợi ích tốt
nhất của cả Pháp lẫn Hoa Kỳ.
Theo ý kiến của Hội đồng, tình hình hiện nay, bao gồm sự chống
đối bằng vũ trang đối với chính quyền đã được thiết lập và những nguy cơ vốn có
trong vai trò mà Ủy ban Cách mạng đang đảm nhận, đòi hỏi sự hợp tác ở mức cao
nhất và hành động mạnh mẽ của các chính phủ Việt Nam, Hoa Kỳ và Pháp nhằm khôi
phục trật tự nội bộ và quyền kiểm soát của chính phủ tại Việt Nam.
Hội đồng cho rằng đây phải là mục tiêu chung trước mắt.
Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân đề nghị thông báo cho ông
Dulles rằng, xét trên phương diện quân sự:
a. Chính phủ của Thủ tướng Ngô Đình Diệm cho thấy triển vọng
lớn nhất trong việc đạt được sự ổn định nội bộ, vốn là điều thiết yếu đối với
an ninh tương lai của Việt Nam.
b. Hoa Kỳ không thể bảo đảm an ninh cho các công dân Pháp nếu
Quân đoàn Viễn chinh Pháp rút đi.
c. Những hành động mà Hoa Kỳ có thể thực hiện theo Hiệp ước
Phòng thủ Tập thể Đông Nam Á, về lâu dài, có thể đem lại cho miền Nam Việt Nam
mức độ an ninh tương đương với mức độ được bảo đảm bằng sự hiện diện tiếp tục của
Quân đoàn Viễn chinh Pháp.
7.
Những nhận xét trên được đưa ra khi chưa có quan điểm cụ thể
của Đại sứ Collins, mà Ngoại trưởng đã yêu cầu cung cấp.
Vì vậy, những nhận xét này phải được xem là tạm thời và có
thể được sửa đổi sau khi nhận được ý kiến trả lời của ông.
Hoover
II. CHÚ THÍCH CỦA FRUS
Chú thích 1 – Nguồn tài liệu
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/5–955.
Phân loại: Tối mật (Top Secret); khẩn cấp (Niact).
Điện văn do Walter K. Scott, Thư ký Điều hành Bộ Ngoại giao,
soạn thảo.
Chú thích 2 – Điện văn Dulte 8 của Dulles
Điện văn Dulte 8, ngày 8-5-1955, có nội dung như sau:
“Liên quan đến điện văn Dulte 2, sẽ rất hữu ích nếu có được
quan điểm của Bộ Quốc phòng và Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân về các khía cạnh
quân sự trong đề nghị của Faure liên quan đến Việt Nam, nếu có thể nhận được
trước cuộc thảo luận tiếp theo của chúng ta về vấn đề này vào thứ Ba, ngày 10
tháng 5, lúc 4 giờ chiều.”
(Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
396.1/5–855.)
Về phần nội dung của điện văn Dulte 2 liên quan đến Việt
Nam, xem chú thích 5 của Tài
liệu 177.
Chú thích 3 – Bản gốc của báo cáo JCS
Trong hình thức ban đầu, tài liệu của Hội đồng Tham mưu trưởng
Liên quân là một bản ghi nhớ gửi Bộ trưởng Quốc phòng, ngày 9-5-1955.
(Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/5–955.)
Toàn văn tài liệu được in trong United States–Vietnam
Relations, 1945–1967, Quyển 10, trang 971–974.
Hết nguyên văn
III. TÓM TẮT TÀI LIỆU 179
1. Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân phản đối cả hai phương
án rút lui.
JCS cho rằng cả việc Pháp rút quân trong khi Hoa Kỳ tiếp tục
ủng hộ Diệm, lẫn việc Hoa Kỳ rút lui để Pháp tự giải quyết, đều không phải những
giải pháp có thể chấp nhận được.
2. Quân đội Quốc gia Việt Nam chưa đủ sức tự bảo vệ miền
Nam.
JCS đánh giá Quân đội Quốc gia Việt Nam chưa đủ khả năng tự
duy trì an ninh trong tình trạng gần như nội chiến, càng chưa đủ sức chống lại
một cuộc xâm lược từ bên ngoài.
JCS cũng đặt nghi vấn về lòng trung thành của quân đội đối với
Chính phủ Diệm trong mọi hoàn cảnh.
3. Hoa Kỳ không thể thay thế ngay vai trò quân sự của Pháp.
Theo nhận định của JCS, các quy định của Hiệp định Genève
ngăn Hoa Kỳ đưa lực lượng quân sự vào Việt Nam để thay thế quân Pháp.
Do đó, nếu Pháp rút quân ngay, Hoa Kỳ không thể bảo đảm an
toàn cho thường dân Pháp và những người nước ngoài khác.
4. Pháp không thể một mình duy trì miền Nam Việt Nam.
JCS cho rằng tinh thần chống Pháp đang gia tăng và Quân đoàn
Viễn chinh Pháp không thể giữ miền Nam nếu thiếu một quân đội Việt Nam hữu hiệu
cùng một chính phủ được nhân dân ủng hộ.
5. JCS đánh giá Chính phủ Diệm có triển vọng lớn nhất.
Trên phương diện quân sự, JCS cho rằng Chính phủ Diệm là
chính phủ có nhiều triển vọng nhất trong việc thiết lập ổn định nội bộ.
Tuy nhiên, JCS không khẳng định Diệm đã đạt được sự ổn định
đó.
6. JCS đề nghị ba chính phủ hợp tác khôi phục trật tự.
Việt Nam, Pháp và Hoa Kỳ cần phối hợp chặt chẽ để chấm dứt
tình trạng chống đối bằng vũ trang, giải quyết những nguy cơ từ Ủy ban Cách mạng
và khôi phục quyền kiểm soát của chính phủ.
7. JCS để ngỏ khả năng điều chỉnh nhận định.
Báo cáo được đưa ra khi chưa nhận được ý kiến cụ thể của
Collins, vì vậy các kết luận vẫn mang tính tạm thời.
IV. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
Thứ nhất – JCS thừa nhận quân đội và chính phủ Việt Nam
chưa đủ thực lực tự đứng vững
Trong tài liệu này, JCS đưa ra ba nhận định quan trọng:
- Quân đội
Quốc gia Việt Nam chưa đủ khả năng tự bảo đảm an ninh.
- Lòng
trung thành của quân đội đối với Chính phủ Diệm chưa chắc chắn trong mọi
hoàn cảnh.
- Quân
đoàn Viễn chinh Pháp cũng không thể bảo vệ Việt Nam nếu thiếu một chính phủ
có được lòng trung thành và sự ủng hộ của nhân dân.
Điều đó cho thấy JCS không chỉ đánh giá sức mạnh quân sự mà
còn xem sự ủng hộ của nhân dân đối với chính phủ là một điều kiện cần thiết để
duy trì an ninh.
Đây là điểm đáng chú ý khi nghiên cứu vấn đề Nhơn Hòa trong
cuộc khủng hoảng năm 1955.
Thứ hai – JCS ủng hộ Diệm nhưng không chủ trương để Diệm
tự giải quyết cuộc khủng hoảng
JCS đánh giá Chính phủ Diệm có triển vọng lớn nhất để khôi
phục ổn định.
Tuy nhiên, Hội đồng không cho rằng Diệm có thể tự mình hoàn
thành nhiệm vụ đó.
Trái lại, JCS nhấn mạnh sự cần thiết phải có sự hợp tác mạnh
mẽ giữa Việt Nam, Pháp và Hoa Kỳ, đồng thời duy trì sự hiện diện quân sự của
Pháp trong giai đoạn trước mắt.
Như vậy, ủng hộ Diệm không đồng nghĩa với việc JCS đánh giá
Diệm đã có đủ thực lực chính trị và quân sự để độc lập kiểm soát miền Nam Việt
Nam.
V. NHẬN ĐỊNH RÚT RA TỪ TÀI LIỆU
Đặt Tài liệu 179 bên cạnh Tài liệu 177 và 178, có thể thấy
ba cách nhìn khác nhau về cuộc khủng hoảng Việt Nam.
Phía Pháp cho rằng Diệm đang suy yếu và có thể dẫn đến thất
bại.
Dulles cho rằng Diệm đã chứng minh được khả năng tồn tại
chính trị và hiện không có người thay thế khả thi.
Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân lại tập trung vào khả
năng quân sự thực tế: dù tiếp tục ủng hộ Diệm, Hoa Kỳ vẫn phải thừa nhận Quân đội
Quốc gia Việt Nam chưa đủ khả năng bảo đảm an ninh và chưa thể thay thế vai trò
của quân đội Pháp.
Kết luận: Tài liệu 179 cho thấy vào ngày 9-5-1955, giới lãnh
đạo quân sự Hoa Kỳ chưa xem Chính phủ Diệm là một chính quyền đủ sức tự đứng vững.
Họ lựa chọn tiếp tục ủng hộ Diệm vì đánh giá đây là phương án có triển vọng nhất,
nhưng đồng thời xác định rằng sự tồn tại và ổn định của miền Nam vẫn cần đến sự
hợp tác Pháp–Mỹ và việc xây dựng một chính phủ có được lòng trung thành, sự ủng
hộ của nhân dân.
