Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d168?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 168 – NGÀY 3-5-1955
Tựa: Hoa Kỳ khuyên Ngô Đình Diệm chưa truất phế Bảo Đại, củng
cố Quân đội Quốc gia và xây dựng một chính phủ có sự ủng hộ rộng rãi.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I – Tài liệu 168
I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN
Điện văn của Ngoại trưởng Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán Hoa Kỳ tại
Việt Nam
Washington, ngày
3-5-1955, lúc 8 giờ 41 phút tối.
Điện văn số 4867.
Gửi Collins và Kidder.
Tham chiếu các điện văn Sài Gòn số 4985[2] và 5006[3], được
chuyển tiếp đến Paris với số 1284 và 1290.
1.
Tình thế hiện nay có thể đang chuyển theo hướng có lợi cho
Chính phủ Diệm, với điều kiện “Ủy ban Cách mạng” hoặc bất kỳ tổ chức nào kiểu
“Đại hội Đại biểu các giới” không vượt ra ngoài tầm kiểm soát.
Chính phủ đã đối phó thành công với sự thách thức của lực lượng
Bình Xuyên nổi loạn.
Quân đội Quốc gia dường như đoàn kết ủng hộ chính phủ hợp
pháp.
Nhiều nhân vật và phe nhóm chính trị, kể cả Cao Đài, đã tập
hợp về phía chính phủ.
Hoa Kỳ vẫn duy trì sự ủng hộ đối với quyền hành của chính phủ.
Tuy nhiên, những hành động quá sớm hoặc hấp tấp có thể đảo
ngược xu hướng thuận lợi hiện nay, gây bất lợi cho chính phủ.
2.
Chúng tôi muốn những điều sau đây được chuyển đến Diệm:
A.
Nếu Diệm dựa vào một tổ chức được thành lập vội vàng để ứng
phó tình thế, chẳng hạn như Ủy ban Cách mạng hoặc “Đại hội Đại biểu các giới”,
thì hành động truất phế Bảo Đại có thể tạo ra một tiền lệ, mở đường cho việc
sau này chính Diệm cũng bị một tổ chức tương tự loại bỏ, kể cả một tổ chức có
Việt Minh tham gia.
Quyền chỉ huy quân đội là yếu tố quyết định trong tình hình
hiện nay. Diệm nên cân nhắc kỹ xem Bảo Đại vẫn còn có thể giúp củng cố quyền
hành của Diệm như thế nào.
Nếu tiến hành hành động dự định trước khi Diệm bảo đảm được
sự ủng hộ vững chắc của nhân dân Việt Nam, điều đó có thể mở đường cho tình trạng
hỗn loạn nghiêm trọng hơn, khiến chính phủ bị cuốn theo những dòng biến động
không thể kiểm soát, và cuối cùng dẫn đến thắng lợi của Việt Minh thông qua hoạt
động phá hoại từ bên trong và thâm nhập.
B.
Nhiệm vụ then chốt của những người Việt Nam theo chủ nghĩa
dân tộc là củng cố sự ủng hộ của quân đội và nhanh chóng biến những kế hoạch, sắc
lệnh trên giấy thành hành động cụ thể, được hỗ trợ bằng một hệ thống tổ chức đầy
đủ đến tận cấp làng xã.
Chừng nào Việt Minh còn gặp những trở ngại thực tế tại miền
Bắc, chẳng hạn như thiếu gạo và việc hàng trăm nghìn người tị nạn rời bỏ miền Bắc,
thể hiện sự bác bỏ Việt Minh trên quy mô lớn, thì miền Nam vẫn có cơ hội giành
ưu thế về chính trị, nếu những người Việt Nam theo chủ nghĩa dân tộc có thể
đoàn kết một cách hữu hiệu để củng cố Việt Nam Tự Do.
C.
Vì vậy, chúng tôi khuyên Diệm giữ thái độ ôn hòa.
Chúng tôi cũng sẽ khuyên Bảo Đại và người Pháp kiềm chế và
ôn hòa.
Sự ủng hộ của Hoa Kỳ đối với Việt Nam trong tương lai sẽ căn
cứ vào đánh giá của chúng tôi về mức độ ủng hộ thực sự rộng rãi của quần chúng,
cũng như khả năng giải quyết các vấn đề căn bản một cách có trách nhiệm và xây
dựng của một chính phủ quốc gia chống cộng.
Hoa Kỳ đang nhấn mạnh điều này với tất cả các bên liên quan.
3. Chỉ thị dành cho Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Paris
Chúng tôi hy vọng người Pháp sẽ kiềm chế trong tình hình hiện
nay.
Sau khi thông báo cho phía Pháp nội dung chính nói trên,
nhưng không đề cập đến việc Diệm yêu cầu biết lập trường Hoa Kỳ như đã nêu
trong điện văn được dẫn chiếu, cần làm rõ với họ rằng yêu cầu cấp bách trước mắt
là Hoa Kỳ và Pháp phải hợp tác để ủng hộ quyền hành của Chính phủ Diệm.
Nếu người Pháp hoặc Bảo Đại có những biện pháp chống Diệm,
hoặc công khai thể hiện sự bất đồng với chính phủ của ông, điều đó có thể đẩy
Diệm đến tình thế mà ông cảm thấy bắt buộc phải cho phép hoặc trực tiếp thực hiện
hành động chống Bảo Đại hay người Pháp để duy trì quyền hành cá nhân.
Trong trường hợp ấy, bất kể Diệm hay Việt Minh là bên thắng
thế, địa vị của người Pháp cũng sẽ mất đi.
Việc Bảo Đại lập tức triệu hồi Tướng Hinh về Pháp [4] sẽ là
một biểu hiện hữu ích cho thấy thiện chí hợp tác.
4.
Tùy theo sự xét đoán của Collins, nếu ông thấy hữu ích,
chúng tôi đề nghị ông chuyển đến Diệm rằng Hoa Kỳ hy vọng Diệm có thể lập tức
tuyên bố thành lập một chính phủ được cải tổ, có cơ sở rộng rãi hơn, với những
đặc điểm sau:
- Có
năng lực hành chính và chính trị.
- Có lập
trường quốc gia và chống cộng không thể nghi ngờ.
- Quyết
tâm thực hiện mạnh mẽ chương trình cải cách bảy điểm.
- Có khả
năng thực hiện chương trình đưa các giáo phái hội nhập vào đời sống hiện đại
của Việt Nam.
- Có khả
năng triệu tập một Quốc hội lâm thời càng sớm càng tốt.
Dulles
II. CHÚ THÍCH NGUỒN
[1] Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/5–355.
Điện văn do Young soạn thảo; được Robertson, MacArthur và
Dulles thông qua, đồng thời được Tyler và Murphy chấp thuận về nội dung chính.
Điện văn cũng được gửi ưu tiên đến Paris.
[2] Trong điện văn ngày 1-5-1955, Đại sứ quán Hoa Kỳ chuyển
yêu cầu sau đây của Diệm:
“Ông có thể trông đợi sự ủng hộ đầy đủ và tức thời của Hoa Kỳ
hay không, nếu ông truất phế Bảo Đại và thành lập một chính phủ mới với ‘sự ủng
hộ hoàn toàn của nhân dân và quân đội’...?”
Nguồn: Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–155.
[3] Trong điện văn ngày 2-5-1955, Collins báo cáo với Bộ Ngoại
giao về cuộc thảo luận cùng ngày với Diệm, liên quan đến tình hình Việt Nam sau
những thắng lợi ban đầu của Diệm trước Bình Xuyên.
Một trong những luận điểm của Diệm là dư luận Việt Nam, được
thể hiện qua “Ủy ban Cách mạng”, muốn loại bỏ Bảo Đại khỏi chức vụ Quốc trưởng.
“Diệm đề nghị Chính phủ Hoa Kỳ khuyên Bảo Đại từ bỏ quyền
hành để trao lại cho Diệm.
Tôi nói với Diệm rằng tôi sẽ báo cáo quan điểm của ông về
chính phủ tôi.
... Tôi nói rằng tôi tin Chính phủ Hoa Kỳ không thể và sẽ
không khuyên Bảo Đại từ bỏ quyền hành.”
Collins cũng báo cáo nội dung chính của một cuộc nói chuyện
sơ bộ với Ely về tình hình.
Nguồn: Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–255.
[4] Tướng Hinh, người được Bảo Đại cử làm đại diện, dự kiến
đến Sài Gòn ngày 1-5, nhưng thay vào đó đã đáp xuống Phnom Penh.
Hết nguyên văn
III. TÓM TẮT
Ngày 3-5-1955, Ngoại trưởng Dulles gửi điện văn cho Collins
và Kidder, xác định lập trường Hoa Kỳ trước khả năng Ngô Đình Diệm truất phế Quốc
trưởng Bảo Đại.
1. Diệm đang chiếm ưu thế. Chính phủ Diệm đã thắng Bình
Xuyên, được Quân đội Quốc gia ủng hộ và thu hút thêm nhiều lực lượng chính trị,
trong đó có Cao Đài. Tuy nhiên, Washington lo ngại hành động hấp tấp sẽ làm đảo
ngược tình thế.
2. Hoa Kỳ khuyên chưa truất phế Bảo Đại. Dulles cảnh báo việc
dựa vào một Ủy ban Cách mạng thành lập vội vàng để loại bỏ Quốc trưởng sẽ tạo
tiền lệ nguy hiểm, có thể khiến chính Diệm bị truất phế bằng phương pháp tương
tự.
3. Ưu tiên củng cố thực lực. Washington yêu cầu Diệm củng cố
quân đội, xây dựng tổ chức chính trị đến cấp làng xã và biến những kế hoạch cải
cách thành hành động thực tế.
4. Yêu cầu Pháp và Bảo Đại kiềm chế. Hoa Kỳ muốn hai bên
tránh gây áp lực khiến Diệm phải đối đầu quyết liệt hơn, đồng thời đề nghị Bảo
Đại triệu hồi Tướng Hinh về Pháp.
5. Khuyến khích cải tổ chính phủ. Dulles muốn Diệm thành lập
một chính phủ có cơ sở ủng hộ rộng rãi, đủ năng lực quản trị, thực hiện cải
cách, hội nhập các giáo phái và sớm triệu tập Quốc hội lâm thời.
Điểm nổi bật
Tài liệu 168 ghi nhận chính Ngô Đình Diệm đã hỏi Hoa Kỳ về
khả năng được ủng hộ nếu ông truất phế Bảo Đại, trong khi Collins trước đó từ
chối đề nghị Washington khuyên Bảo Đại trao quyền cho Diệm.
Đặc biệt, Washington phân biệt giữa quyền hành chính phủ
đang được quân đội bảo vệ và sự ủng hộ vững chắc của nhân dân. Hoa Kỳ cho rằng
Diệm chưa nên dựa vào một tổ chức cách mạng mới thành lập để quyết định việc
truất phế Quốc trưởng.
