Lưu ý: Đây cũng là ngày Tướng Thế bị bắn 02 phát súng vào đầu và chết. BBT
Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d167?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 167 – NGÀY 3-5-1955
Tựa: Collins bênh vực Kidder và Lansdale trước cáo buộc của
Pháp, cảnh báo sự rạn nứt ngày càng nghiêm trọng trong quan hệ Pháp–Mỹ và
Pháp–Việt.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I – Tài liệu 167
I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN
Điện văn của Đại diện Đặc biệt Hoa Kỳ tại Việt Nam (Collins)
gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ
Sài Gòn, ngày 3-5-1955,
lúc 7 giờ tối.
Điện văn số 5030.
Tham chiếu điện văn Paris số 4767, được chuyển tiếp đến Sài
Gòn với số 697.[2]
1.
Kể từ khi trở lại Sài Gòn, tôi đã xem xét tất cả các điện
văn gửi về Bộ Ngoại giao trong thời gian tôi vắng mặt và thảo luận những sự kiện
xảy ra trong tuần qua với những người đứng đầu tất cả các cơ quan Hoa Kỳ tại
đây.
2.
Tôi tin chắc rằng Kidder đã hành xử hết sức tốt đẹp trong thời
gian tôi vắng mặt.
Ông không những tuân theo chính sách của Hoa Kỳ mà còn thể
hiện khả năng phán đoán và sự kiềm chế trong những cuộc thảo luận với Ely và
Van Laethem.
Kidder xác nhận rằng ông không hề đưa ra lời tuyên bố như
Ely đã gán cho ông, mặc dù ông có chỉ rõ những khác biệt trong quan điểm giữa
chúng ta và phía Pháp về việc ủng hộ Diệm.
Cuộc nói chuyện sáng nay với Đại sứ Stephenson xác nhận rằng
Ely đã ở trong trạng thái hết sức kích động và xúc động mạnh trong thời gian ấy.
3.
Hôm qua, trong cuộc thảo luận với tôi, Ely hoàn toàn bình
tĩnh, nhưng có nhắc sơ qua một lần đến Kidder, người cũng có mặt.
Tôi lập tức tuyên bố rằng Kidder đã làm đúng những gì chính
tôi cũng sẽ làm, không hơn không kém, và tôi hoàn toàn ủng hộ những hành động của
ông.
Ely không tiếp tục tranh luận về điểm này.
Tuy nhiên, Van Laethem đã trả lời những câu hỏi của tôi bằng
giọng điệu mỉa mai đến mức, khi tôi hỏi về những “bằng chứng” được cho là chứng
minh Việt Minh đã thâm nhập vào những người chung quanh Diệm, tôi buộc phải nói
với ông ta bằng giọng khá nghiêm khắc.
4.
Người Pháp đã liên tục công kích Lansdale kể từ khi tôi có mặt
tại đây.
Tôi luôn luôn bênh vực ông ấy và sẽ tiếp tục làm như vậy.
Lansdale đã thực hiện những công việc hết sức hữu ích và rõ
ràng đã có ảnh hưởng kiềm chế, không chỉ đối với Diệm mà còn đối với những nhân
vật như Trình Minh Thế, người có lập trường chống Pháp rất mạnh.
Chúng ta phải duy trì liên lạc với những người như Thế, và
Lansdale là người đại diện thích hợp nhất của chúng ta cho mục đích ấy.
5.
Thái độ này của Berard, phản ánh sự bực tức của Ely đối với
chính sách Hoa Kỳ dành cho Diệm, là một trong những diễn biến đáng lo ngại nhất
đã xảy ra trong cuộc khủng hoảng hiện nay.[3]
Trong cuộc họp nhân viên hằng tuần sáng nay, tôi có phần sửng
sốt trước tình cảm chống Pháp mạnh mẽ của các viên chức tham dự, phát sinh từ
những sự cố trong tuần qua.
Tôi đang nghiên cứu tình hình này, cũng như sự rạn nứt ngày
càng sâu rộng giữa người Việt Nam và người Pháp, nhằm xác định Hoa Kỳ và Pháp
có thể làm gì để kiềm chế những xung đột đang gia tăng.
Nếu để những xung đột ấy tiếp tục phát triển, hậu quả có thể
hết sức tai hại.
Tôi sẽ báo cáo thêm về vấn đề này trong bản đánh giá tổng
quát tình hình, dự kiến gửi vào ngày mai.[4]
Collins
II. CHÚ THÍCH NGUỒN
[1] Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/5–355.
Phân loại: Tối mật; ưu tiên.
[2] Trong điện văn ngày 2-5-1955, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại
Paris báo cáo rằng Berard đã đọc cho Achilles nghe những đoạn trích từ một điện
văn của Ely.
Theo điện văn ấy, Ely dẫn lời Kidder nói rằng sự hợp tác
Pháp–Mỹ tại Sài Gòn không còn có thể tiếp tục.
Berard bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về thái độ của Kidder và những
hoạt động của Lansdale.
Berard cáo buộc Kidder, và đặc biệt là Lansdale, không những
không cố gắng kiềm chế Diệm mà còn khuyến khích Diệm sử dụng lực lượng vũ
trang.
Theo điện văn báo cáo, Achilles nghi ngờ việc Kidder và
Lansdale đã khuyến khích Diệm hành động như vậy.
Nguồn: Hồ sơ Trung ương, 751G.00/5–255.
[3] Ngày 5-5-1955, trong điện văn số 3940 gửi Paris và được
chuyển tiếp đến Sài Gòn, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ bác bỏ những lời “ám chỉ và cáo
buộc” của Berard.
Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Paris được chỉ thị thông báo cho phía
Pháp rằng, trước những cuộc thảo luận sắp tới về Việt Nam, những lời trách móc
mang tính cá nhân như vậy là đáng tiếc và không đúng lúc.
Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/5–2555.
[4] Có lẽ đây là những nhận xét được trình bày trong Tài
liệu 173.
Hết nguyên văn
III. TÓM TẮT
Ngày 3-5-1955, sau khi trở lại Sài Gòn, Đại sứ Collins gửi
điện văn về Washington, trình bày năm vấn đề:
1. Bênh vực Kidder: Collins xác nhận Kidder đã hành động
đúng chính sách Hoa Kỳ và có thái độ kiềm chế khi đối diện với Tướng Ely. Ông
bác bỏ lời cáo buộc rằng Kidder tuyên bố không thể tiếp tục hợp tác Pháp–Mỹ.
2. Nghi ngờ cáo buộc Việt Minh thâm nhập: Collins chất vấn
phía Pháp về bằng chứng Việt Minh thâm nhập những người chung quanh Diệm và tỏ
thái độ bất bình trước cách trả lời của Van Laethem.
3. Bênh vực Lansdale: Collins khẳng định Lansdale có vai trò
hữu ích trong việc kiềm chế Diệm và Trình Minh Thế, đồng thời là người thích hợp
nhất để Hoa Kỳ duy trì liên lạc với Thế.
4. Pháp bất bình với chính sách Hoa Kỳ: Collins nhận định
thái độ của Berard phản ánh sự bất mãn của Tướng Ely đối với việc Washington tiếp
tục ủng hộ Diệm.
5. Cảnh báo sự rạn nứt: Collins lo ngại tinh thần chống Pháp
đang gia tăng ngay trong các cơ quan Hoa Kỳ tại Sài Gòn, đồng thời quan hệ
Pháp–Việt ngày càng xấu đi, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Điểm nổi bật
Tài liệu 167 cho thấy Collins công khai bảo vệ Lansdale và
vai trò liên lạc của ông với Trình Minh Thế, mặc dù trước đó Collins từng chủ
trương xem xét việc thay thế Diệm.
Đặc biệt, Collins không mô tả Lansdale là người kích động Diệm
hay Trình Minh Thế chống Pháp. Trái lại, ông đánh giá Lansdale là người có tác
dụng kiềm chế cả hai.
Đây là nhận định trực tiếp của Collins trong điện văn ngày
3-5-1955, cần được phân biệt với những cáo buộc của phía Pháp về hoạt động của
Lansdale.
