Nếu Hoa Kỳ nhất quyết duy trì Diệm, yêu cầu trước tiên là phải củng cố chính phủ Diệm và biến chính phủ ấy thực sự thành một chính phủ đoàn kết quốc gia, phù hợp với một trong những nguyên tắc của chương trình bảy điểm Ely–Collins ban đầu.
Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d182?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 182 – FRUS (09-05-1955)
Tựa đề: Pháp–Mỹ bất đồng về chính phủ Diệm, chiến dịch chống
Pháp và việc rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp khỏi Việt Nam.
I. ĐỊNH VỊ TÀI LIỆU
- Ngày:
09-05-1955, lúc 10 giờ tối.
- Nơi gửi:
Paris, Pháp.
- Người
gửi: Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ John Foster Dulles.
- Người
nhận: Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Việt Nam, chuyển cho Tướng Collins.
- Số điện
văn: Polto 28.
- Mức độ
mật: Mật, ưu tiên, hạn chế phổ biến.
II. BẢN DỊCH TIẾNG VIỆT
Điện văn của Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ gửi Đại sứ quán
Hoa Kỳ tại Việt Nam
Paris, ngày 09 tháng 5
năm 1955, lúc 10 giờ tối.
Polto 28. Gửi Collins.
Sáng nay, theo yêu cầu của phía Pháp, Robertson, Young và
Gibson đã gặp Laforest, Berard và Risterucci.
Cuộc thảo luận diễn ra trong bầu không khí thân thiện nhưng
thẳng thắn, qua đó hai bên trình bày rõ những quan điểm khác nhau của Pháp và
Hoa Kỳ về nhiều khía cạnh của cuộc khủng hoảng Việt Nam.
Dĩ nhiên, ngoại trừ sự khác biệt ấy, hai bên vẫn có chung
mong muốn hợp tác với nhau, nếu có thể, nhằm đạt mục tiêu chung là ngăn chặn cộng
sản nắm quyền.
Phần lớn thời gian cuộc họp được phía Pháp dành để phàn nàn
về một số bài báo cụ thể trên báo chí Hoa Kỳ có nội dung bất lợi cho Pháp.
Phía Pháp cũng cáo buộc rằng có thể chứng minh một số viên
chức cấp dưới của Hoa Kỳ tại Sài Gòn đã giúp đỡ và tiếp tay cho cuộc tấn công của
Diệm chống Bình Xuyên, cũng như chiến dịch tuyên truyền chống Pháp của chính phủ.
Robertson bác bỏ những cáo buộc này và nêu ra một số điều
phía Hoa Kỳ không hài lòng về cách hành xử của Pháp.
Hai bên đều đồng ý rằng việc tiếp tục đổ lỗi và chỉ trích lẫn
nhau sẽ không có ích, nên chuyển sang thảo luận những vấn đề trước mắt.
Sau đây dường như là những điểm chính trong phần trình bày của
Laforest:
(a) Pháp yêu cầu mở rộng chính phủ Diệm
Nếu Hoa Kỳ nhất quyết duy trì Diệm,
yêu cầu trước tiên là phải củng cố chính phủ Diệm và biến chính phủ ấy thực sự
thành một chính phủ đoàn kết quốc gia, phù hợp với một trong những nguyên tắc của
chương trình bảy điểm Ely–Collins ban đầu.
Chính phủ Pháp vẫn sẵn sàng thực hiện những điều khoản của
chương trình đó.
(b) Pháp giải thích nguyên nhân thái độ chống Diệm
Chính phủ Pháp đã cố gắng ủng hộ Diệm, nhưng thái độ thù nghịch
hiện nay đối với Diệm bắt nguồn từ những cuộc công kích ngày càng dữ dội trên
báo chí nhằm vào người Pháp.
Chính Diệm đã gây ra thái độ thù
nghịch này tại Pháp.
(Nhận xét của phía Hoa Kỳ):
Mặc dù các viên chức Pháp cho rằng chính Diệm đang sử dụng
những luận điệu chống Pháp để củng cố sức mạnh của mình, nhưng khi bị chất vấn,
họ thừa nhận rằng một số hoạt động chống Pháp có lẽ đã diễn ra mà Diệm không biết.
Các viên chức Pháp dường như đặc biệt khó chịu về những chiếc
xe phóng thanh chạy khắp Sài Gòn.
(c) Pháp đề cập việc rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp
Laforest nêu vấn đề rút Quân đoàn Viễn chinh Pháp (FEC), nhắc
lại đề nghị của Faure vào thứ Bảy trước đó về việc “giảm dần Quân đoàn Viễn
chinh Pháp”.
Việc này sẽ cho phép Diệm tuyên bố rằng Việt Nam đã độc lập.
Nếu Quân đoàn Viễn chinh Pháp rời Đông Dương, thì đó sẽ là
hành động đáp ứng yêu cầu của nhiều thành phần người Việt Nam chung quanh chính
phủ.
Nếu Quân đoàn Viễn chinh Pháp rút đi và những yêu cầu của
người Việt Nam về vấn đề này được đáp ứng, liệu Hoa Kỳ có bảo đảm sẽ nhận trách
nhiệm bảo vệ sinh mạng và tài sản của người châu Âu hay không?
Robertson nhắc Laforest về câu trả lời mà Bộ trưởng Ngoại
giao Hoa Kỳ đã đưa ra trong cuộc họp ba bên.
Vấn đề này sau đó không được bàn tiếp.
Phía Hoa Kỳ trình bày những đề nghị từ Sài Gòn
Robertson thông báo cho Laforest những kết luận trong điện
văn số 5074 từ Sài Gòn, gồm đoạn 8(1), các tiểu mục (a) đến (g), đoạn 8(2) và
đoạn cuối của điện văn tham chiếu.
Đặc biệt, Laforest và Risterucci phản đối đề nghị cho rằng
Pháp phải đưa ra một tuyên bố hoàn toàn ủng hộ chính phủ Diệm.
Họ cũng cho rằng việc mở rộng thành phần chính phủ phải được
thực hiện trước khi xem xét những đề nghị khác.
Vấn đề Pháp cung cấp đạn dược cho Quân đội Quốc gia Việt
Nam
Robertson cũng nói với Laforest rằng Diệm đã cho Collins biết
tình trạng thiếu đạn dược và những vật dụng khác mà phía Pháp từ chối cung cấp
đã khiến Quân đội Quốc gia không thể tiếp tục truy kích Bình Xuyên.
Phía Pháp nói rằng họ hoàn toàn không biết chuyện này và bác
bỏ lời trình bày của Diệm.
Dulles
III. CHÚ THÍCH TÀI LIỆU
Chú thích 1. Nguồn: Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Hồ sơ Trung ương,
751G.00/5–955. Mật; ưu tiên; hạn chế phổ biến.
Bản được sử dụng là bản sao gửi Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ để
thông tin theo mức ưu tiên.
Chú thích 2. Điện văn số 5074 từ Sài Gòn được ghi tại tài liệu
173 của FRUS.
Nguyên văn: https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d173
Hết nguyên văn
IV. TÓM TẮT NỘI DUNG
1. Pháp và Hoa Kỳ bất đồng về cách giải quyết cuộc khủng hoảng
Việt Nam.
Hai bên cùng muốn ngăn cộng sản nắm quyền, nhưng bất đồng về
việc ủng hộ Diệm, vai trò của Pháp và những hoạt động chống Pháp tại Sài Gòn.
2. Pháp yêu cầu Diệm thành lập chính phủ đoàn kết quốc gia.
Pháp tuyên bố rằng nếu Hoa Kỳ tiếp tục ủng hộ Diệm, chính phủ
Diệm phải được mở rộng thành một chính phủ đoàn kết quốc gia, theo chương trình
bảy điểm Ely–Collins.
3. Pháp cáo buộc một số viên chức Hoa Kỳ giúp Diệm chống
Bình Xuyên và chống Pháp.
Robertson bác bỏ cáo buộc này. Phía Pháp cũng thừa nhận một
số hoạt động chống Pháp có thể đã diễn ra mà Diệm không biết.
4. Pháp đề nghị giảm dần quân đội tại Việt Nam.
Phía Pháp cho rằng việc giảm Quân đoàn Viễn chinh Pháp sẽ
giúp Diệm tuyên bố Việt Nam độc lập, nhưng đồng thời đặt câu hỏi liệu Hoa Kỳ có
nhận trách nhiệm bảo vệ người châu Âu và tài sản của họ hay không.
5. Pháp không chấp nhận tuyên bố hoàn toàn ủng hộ Diệm.
Phía Pháp phản đối đề nghị từ Sài Gòn yêu cầu Pháp công khai
ủng hộ toàn diện chính phủ Diệm. Họ muốn mở rộng chính phủ trước khi xem xét
các biện pháp khác.
6. Pháp bác bỏ cáo buộc không cung cấp đạn dược.
Diệm nói với Collins rằng Pháp từ chối cung cấp đạn dược và
vật dụng cần thiết, khiến Quân đội Quốc gia không thể tiếp tục truy kích Bình
Xuyên. Phía Pháp phủ nhận và nói không biết có sự việc như vậy.
V. HAI ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý
1. Pháp đặt điều kiện chính trị đối với việc tiếp tục ủng
hộ Diệm
Trong tài liệu này, phía Pháp không tuyên bố dứt khoát rằng
phải loại bỏ Diệm.
Thay vào đó, Pháp đưa ra yêu cầu: nếu Hoa Kỳ tiếp tục duy
trì Diệm, thì chính phủ của ông phải được mở rộng thành một chính phủ đoàn kết
quốc gia.
Điều này cho thấy bất đồng giữa Pháp và Hoa Kỳ không chỉ nằm
ở việc giữ hay thay Diệm, mà còn ở cách tổ chức và thành phần của chính phủ.
2. Những cáo buộc giữa Pháp, Hoa Kỳ và Diệm chưa được xác
minh trong tài liệu
Có hai cáo buộc cần phân biệt:
- Cáo buộc
của Pháp: Một số viên chức Hoa Kỳ tại Sài Gòn đã giúp Diệm chống Bình
Xuyên và tiếp tay cho chiến dịch chống Pháp.
- Cáo buộc
của Diệm: Pháp từ chối cung cấp đạn dược và vật dụng cần thiết, làm cản trở
hoạt động quân sự chống Bình Xuyên.
Trong điện văn này, cả hai cáo buộc đều bị phía liên quan
bác bỏ.
Vì vậy, tài liệu 182 ghi nhận sự bất đồng và những lời cáo
buộc giữa các bên, chứ chưa cung cấp bằng chứng đủ để kết luận bên nào nói
đúng.
Kết luận: Tài liệu 182 cho thấy ngày 09-05-1955, Pháp và Hoa
Kỳ vẫn chưa thống nhất được cách giải quyết cuộc khủng hoảng chính trị tại miền
Nam Việt Nam. Pháp yêu cầu mở rộng chính phủ Diệm, phản đối việc ủng hộ Diệm vô
điều kiện và tiếp tục đặt vấn đề rút quân đội Pháp khỏi Việt Nam.
